Phần lớn thời gian khi dùng thang dây thật bị mất ở khâu mở hộp, tìm móc, móc cho đúng và thả thang, không phải ở khâu trèo; vì vậy buổi tập quan trọng nhất là tập lắp và mở thang ngay tại cửa sổ thật, trong nhà, không ai rời bậu cửa. Mỗi người lớn tự làm vài lần, có một lần trong bóng tối, rồi gấp thang lại đúng cách. Cả buổi chừng nửa giờ.
Tập trèo là chuyện khác, chỉ làm ở độ cao thấp có người giữ, theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Bài này chỉ nói về buổi tập lắp và mở: chuẩn bị gì, làm theo trình tự nào, những phát hiện thường gặp, và cách ghi lại để lần sau tốt hơn. Nhắc lại cho cả nhà trong buổi tập: lối thoát đầu tiên là cầu thang, việc đầu tiên khi có cháy là gọi 114.
Chuẩn bị trước buổi tập
Buổi tập không cần đồ gì đặc biệt, nhưng chuẩn bị kỹ một chút giúp nó không biến thành buổi loay hoay đọc hướng dẫn.
- Hộp thang để đúng chỗ sẽ để khi dùng thật. Nếu chưa quyết chỗ, buổi tập là lúc thử. Hộp nằm sau tủ, dưới gầm giường chật thì sẽ lộ ra ngay.
- Tờ hướng dẫn của nhà sản xuất. Một người đọc to phần cách móc và cách gấp trước khi ai đó chạm vào thang.
- Người đứng dưới đất. Một người lớn ra đứng ở sân, vỉa hè hay khoảng trống phía dưới cửa sổ để quan sát thang khi thả, đứng lệch sang bên.
- Báo hàng xóm nếu cần. Thang thả từ cửa sổ có thể làm người đi đường hay nhà bên giật mình. Một lời báo trước giúp tránh hiểu lầm.
- Đèn pin hoặc đèn đeo đầu cho phần tập trong bóng tối.
- Giấy bút để ghi lại ai mất bao lâu, ai lúng túng ở bước nào.
Chọn thời điểm cả nhà có mặt, không vội, trời không mưa to gió lớn. Buổi tối sau bữa ăn thường hợp hơn sáng cuối tuần vì gần với hoàn cảnh thật hơn. Báo trước cho cả nhà vài ngày để không ai có hẹn ra ngoài đúng hôm đó.
Trình tự một buổi tập lắp và mở thang
Làm lần lượt, mỗi người lớn một lượt trọn vẹn. Trẻ lớn có thể tập phần mở hộp và tìm móc, có người lớn cạnh bên.
- Cả nhà đứng ở phòng có thang. Một người đọc to: lối đầu tiên là cầu thang, việc đầu tiên là gọi 114, thang chỉ dùng khi cầu thang bị chặn.
- Người thứ nhất mở cửa sổ hết cỡ, dẹp rèm và đồ trên bậu.
- Lấy thang ra khỏi hộp, tìm đầu móc, đặt móc lên bậu hoặc điểm neo như hướng dẫn.
- Một tay giữ móc, tay kia thả phần thang ra ngoài cho tự bung xuống.
- Người dưới đất báo thang đã duỗi hết chưa, có vướng gì không, đầu dưới cách đất bao xa.
- Người thả kéo thang hai ba lần để kiểm móc, rồi kéo thang lên, gấp lại theo hướng dẫn, cho vào hộp.
- Người tiếp theo làm lại từ bước hai. Không ai bước ra khỏi bậu cửa trong suốt buổi tập.
Lượt đầu của mỗi người sẽ chậm, chuyện đó bình thường. Mục tiêu không phải nhanh nhất nhà, mà là ai cũng làm được trọn vẹn mà không cần người khác chỉ.
Những phát hiện thường gặp trong buổi tập đầu
Buổi tập đầu tiên hầu như luôn lộ ra vài thứ không ai ngờ. Bảng dưới gom những phát hiện hay gặp và việc cần làm sau đó.
| Phát hiện | Vì sao quan trọng | Việc cần làm |
|---|---|---|
| Cửa sổ chỉ mở được một nửa | Người lớn khó chui qua, nhất là khi mặc áo dày | Hỏi thợ về việc thay kiểu cửa hoặc đổi cửa sổ làm lối thoát phụ |
| Có chuồng cọp khoá kín | Thang không ra ngoài được | Tìm hiểu ô thoát hiểm mở được từ bên trong, nhờ thợ làm |
| Thang vướng cục nóng điều hoà, mái hiên | Thang lệch, có thể kẹt hoặc thiếu chiều dài | Nhờ thợ dời vật cản hoặc đổi chỗ treo thang |
| Đầu dưới thang còn cách đất xa | Phải buông tay từ cao | Xem lại chiều dài theo hướng dẫn của nhà sản xuất, đổi thang phù hợp |
| Phía dưới là xe máy, chậu cây, đồ đạc | Người xuống không có chỗ đặt chân | Dọn khoảng trống dưới cửa sổ, giữ trống thường xuyên |
| Không ai nhớ cách gấp thang | Lần sau thả bị xoắn, rối | Chụp ảnh từng bước gấp, dán trong cánh tủ |
Những việc liên quan tới khoan neo, kết cấu tường, điện điều hoà thì nhờ thợ, không tự làm. Nhà thuê thì báo chủ nhà trước khi sửa bất cứ thứ gì.
Tập trong bóng tối: phần nhiều nhà bỏ qua
Cháy trong nhà ở thường xảy ra khi người ta đang ngủ, và khi đó điện có thể đã mất hoặc khói làm mờ hết. Tập mở thang dưới ánh đèn sáng không giống hoàn cảnh thật. Sau khi mỗi người đã làm được một lượt có đèn, tắt đèn phòng và làm lại một lượt nữa.
Trong lượt tối, người tập chỉ dùng đèn đeo đầu hoặc đèn pin để sẵn cạnh giường. Nếu đèn phải tìm mới thấy, đó là phát hiện đầu tiên: đèn cần để ở chỗ tay quờ là chạm. Người tập cũng thường phát hiện không phân biệt được đầu móc với đầu dưới của thang khi không nhìn rõ.
Một mẹo nhiều nhà dùng: dán một miếng băng dính dạ quang hoặc băng có gân nhám lên phần móc hoặc mặt hộp phía chứa móc, để tay sờ là biết. Không dán gì lên dây hay bậc của thang, vì có thể ảnh hưởng tới vật liệu; chỉ dán lên hộp hoặc phần vỏ không chịu lực, và hỏi lại hướng dẫn của nhà sản xuất nếu không chắc.
Gấp thang lại sau buổi tập
Gấp sai là nguyên nhân chính khiến lần thả sau bị xoắn hoặc rối thành một cục ở ngay dưới bậu cửa. Mỗi loại thang có cách gấp riêng: có loại gấp kiểu xếp bậc chồng lên nhau, có loại cuộn quanh một lõi. Làm đúng theo tờ hướng dẫn của nhà sản xuất, đừng cuộn tròn theo thói quen cuộn dây điện.
Sau khi gấp, kiểm tra đầu móc nằm ở vị trí dễ lấy nhất khi mở hộp, thường là trên cùng. Đóng hộp, để lại đúng chỗ, không để đồ khác đè lên. Hộp thang không phải chỗ đựng đồ, và không nên để trong tủ khoá.
Ví dụ giả định: nhà bác Lâm ở Huế tập lần đầu, ai cũng móc được nhưng tới lúc gấp thì mỗi người gấp một kiểu. Lần tập sau, thang thả xuống rối ở đoạn giữa. Từ đó bác cho cả nhà chụp từng bước gấp đúng theo hướng dẫn, in ra và dán trong cánh tủ cạnh cửa sổ phòng ngủ.
Bấm giờ: dùng con số để làm gì
Nhiều nhà thích bấm giờ mỗi lượt tập, và điều đó có ích nếu dùng đúng. Con số giúp thấy ai đang tiến bộ, bước nào chiếm nhiều thời gian nhất: thường là tìm đầu móc và gỡ rèm, chứ không phải thả thang. Ghi riêng từng bước thay vì chỉ ghi tổng thời gian sẽ chỉ ra chỗ cần sửa.
Con số không nên biến thành cuộc thi. Người cố làm nhanh sẽ bỏ qua bước kéo thử móc, đúng là bước không được phép bỏ. Nhắc cả nhà rằng mục tiêu là làm đủ các bước mà không cần ai chỉ; nhanh hơn chỉ là hệ quả của việc đã quen tay.
Ví dụ giả định: chị Mai ở TP Hồ Chí Minh ghi lại thời gian của ba người lớn trong nhà. Lượt đầu, phần lớn thời gian của cả ba là để gỡ rèm vải dày ra khỏi đường thả. Chị đổi sang rèm kéo gọn sang một bên bằng một tay. Lượt tập sau, không ai còn vướng ở bước đó.
Những việc không cần làm trong buổi tập
Có vài việc người ta hay nghĩ phải làm cho buổi tập giống thật, nhưng thật ra không cần, thậm chí không nên.
- Không cần đốt gì để tạo khói, không dùng máy tạo khói. Tắt đèn là đủ để mô phỏng tầm nhìn kém; tạo khói trong nhà gây nguy hiểm thật.
- Không cần bất ngờ báo động lúc nửa đêm ở những buổi tập đầu. Làm vậy với trẻ nhỏ dễ gây sợ hãi kéo dài. Khi cả nhà đã quen, có thể báo trước là sẽ có một buổi tập buổi tối.
- Không cần ai trèo ra ngoài để chứng minh thang chịu được. Lần kéo thử bằng tay và quan sát từ dưới đất là đủ cho buổi tập lắp. Tập trèo là buổi riêng ở độ cao thấp.
- Không cần mua thêm thiết bị trước khi tập. Tập với đúng những gì đang có sẽ cho biết thật sự còn thiếu gì.
- Không cần tập lâu. Nửa giờ tập kỹ có ích hơn hai giờ mệt mỏi mà ai cũng muốn kết thúc.
Giữ buổi tập ngắn, nghiêm túc nhưng không căng thẳng, để lần sau mọi người còn muốn tập lại.
Ghi lại và hẹn lần tập sau
Cuối buổi, ngồi lại vài phút ghi ra giấy: ai đã làm được trọn vẹn, ai cần tập lại, phát hiện gì cần sửa, ai lo việc sửa. Tờ giấy này hữu ích hơn trí nhớ, nhất là khi lần tập sau cách vài tháng.
Nên tập lại khi có thay đổi: có người mới vào ở, trẻ lớn thêm đủ để tập phần mở hộp, sau khi sửa cửa sổ, dời cục nóng hay đổi chỗ treo thang. Lịch kiểm tình trạng thang định kỳ là một chuyện riêng; buổi tập là để người trong nhà nhớ tay.
Câu cả nhà nên hỏi nhau sau mỗi buổi: nếu đêm nay có chuyện, ai sẽ đi thẳng tới hộp thang, ai gọi 114, ai lo trẻ? Nếu mọi người trả lời giống nhau mà không cần bàn, buổi tập đã có tác dụng. Còn phần tập trèo để quen cảm giác thì làm riêng, ở độ cao thấp, có người giữ.
Cất tờ ghi chép cùng chỗ với tờ hướng dẫn của nhà sản xuất, để lần tập sau mở ra là thấy ngay những điều lần trước đã hẹn sửa.
Câu hỏi thường gặp
Tập thang dây có cần trèo ra ngoài không?
Không. Buổi tập lắp và mở thang làm hoàn toàn trong nhà, không ai rời bậu cửa. Tập trèo để quen cảm giác chỉ làm ở độ cao thấp, có người giữ thang và đứng cạnh, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Thả thang ra ngoài khi tập có làm hỏng thang không?
Thả và kéo lên theo đúng hướng dẫn thường không làm hỏng thang, và đó là cách duy nhất để biết thang có vướng gì không. Gấp lại đúng cách sau khi tập, kiểm tra dây và móc không bị cọ xát vào cạnh sắc.
Bao lâu nên tập lại một lần?
Không có con số chung, nhưng nên tập lại mỗi khi nhà có thay đổi: người mới vào ở, trẻ lớn thêm, sửa cửa sổ hay đổi chỗ treo thang. Giữa những lần đó, tập lại sau vài tháng giúp mọi người không quên tay.
Trẻ con có nên tham gia buổi tập lắp thang không?
Có, ở mức phù hợp. Trẻ lớn có thể tập mở hộp và tìm móc với người lớn bên cạnh. Trẻ nhỏ đứng xem để quen thang. Không cho trẻ tự thả thang hay đứng sát bậu cửa sổ đang mở trên cao.
Tại sao phải tập trong bóng tối?
Vì cháy thường xảy ra lúc ngủ, điện có thể mất và khói làm mờ. Tập một lượt tắt đèn giúp phát hiện đèn pin để không đúng chỗ, không phân biệt được đầu móc, và làm quen thao tác bằng tay thay vì bằng mắt.
Nhà thuê có nên thả thang thử ra ngoài cửa sổ không?
Được, nhưng nên báo chủ nhà và hàng xóm trước để tránh hiểu lầm. Nếu phát hiện cần khoan neo, dời điều hoà hay sửa chuồng cọp thì phải hỏi chủ nhà và nhờ thợ, không tự làm.