Tư thế đúng khi xuống thang dây là quay mặt vào tường, người thẳng và sát thang, hai tay nắm bậc hoặc phần dây ngay sát bậc, đặt phần giữa bàn chân lên bậc chứ không phải mũi chân, và luôn giữ ba điểm tựa: chỉ di chuyển một tay hoặc một chân tại một thời điểm. Hạ chân trước, đứng vững, rồi mới hạ tay. Nhịp chậm và đều giúp thang ít lắc hơn nhịp nhanh.
Phần lớn người chưa từng xuống thang dây nghĩ rằng chỉ cần khoẻ tay là đủ. Thực tế, người mỏi tay nhanh nhất thường là người treo cả trọng lượng lên tay vì không tin chân. Bài này nói chi tiết từng phần cơ thể, những thói quen làm tuột tay, và cách tập cảm giác ở độ cao thấp có người giữ. Thang dây vẫn là phương án cuối; lối đầu tiên là cầu thang thoát hiểm, và trước khi ra cửa sổ phải có người gọi 114.
Tay nắm ở đâu, nắm thế nào
Nắm bậc, không nắm dây xa bậc. Bậc cứng, không xoay, cho bạn một chỗ chắc để dồn lực. Dây hai bên có thể trượt trong lòng bàn tay, nhất là khi tay ra mồ hôi. Nếu bậc quá sát tường, nắm vào phần dây ngay sát mép bậc, nơi dây bị kẹp chặt.
Nắm vòng cả bàn tay. Ngón cái vòng ngược lại các ngón kia, giống nắm tay vịn cầu thang. Nắm kiểu móc bốn ngón mà không vòng ngón cái thì chỉ cần thang lắc một cái là tuột.
Tay ngang tầm vai hoặc thấp hơn một chút. Với tay quá cao làm người duỗi dài, khó giữ thăng bằng. Tay quá thấp làm người cúi gập, đầu đập vào bậc. Khoảng ngang vai là vị trí đỡ người dễ nhất.
Không cần siết hết sức. Siết chặt suốt từ trên xuống dưới làm cẳng tay mỏi rất nhanh, tới giữa thang thì run. Nắm đủ chặt để không tuột, phần lớn trọng lượng để chân gánh. Thử ở bậc thấp: đứng chắc bằng hai chân rồi nới tay ra một chút, bạn sẽ thấy người vẫn đứng yên, nghĩa là tay chỉ cần giữ thăng bằng.
Chân đặt thế nào trên bậc
Đặt phần giữa bàn chân, ngay chỗ lõm. Phần giữa bàn chân, ngay trước gót, ôm được bậc tròn hoặc bậc dẹt và không trượt ra. Đặt mũi chân thì bắp chân phải gồng liên tục, chân dễ run và tuột khi thang lắc.
Mũi chân hướng thẳng vào tường. Nếu bậc sát tường và thang có thanh chống tường, mũi chân có chỗ để thò vào. Nếu bậc áp sát tường không có khoảng trống, bạn có thể xoay bàn chân hơi chéo để đặt được phần giữa bàn chân.
Chân dò bậc trước, mắt không cần nhìn. Hạ chân, để mu bàn chân hoặc gót chạm tìm bậc dưới, rồi mới dồn trọng lượng. Nhìn xuống liên tục để tìm bậc làm người dễ chóng mặt và mất nhịp.
Giày đế mềm, kín gót là tốt nhất. Giày thể thao đế cao su bám bậc tốt. Dép lê và dép tông thường tuột ngay ở bậc đầu. Nếu không có giày trong tầm tay, chân trần vẫn hơn dép lê; đừng đi tìm giày khi khói đang vào phòng.
Ba điểm tựa: nhịp xuống từng bậc
Ba điểm tựa nghĩa là tại mọi lúc, ít nhất ba trong bốn tay chân đang bám hoặc đứng trên thang. Bảng dưới là một chu kỳ xuống một bậc, lặp đi lặp lại tới khi chạm đất.
| Nhịp | Di chuyển | Ba điểm đang tựa | Cảm giác cần có |
|---|---|---|---|
| 1 | Hạ chân phải xuống bậc dưới | Hai tay, chân trái | Chân phải đã đứng chắc trước khi đi tiếp |
| 2 | Hạ chân trái xuống cùng bậc hoặc bậc dưới nữa | Hai tay, chân phải | Hai chân cùng đỡ người, tay thả lỏng hơn |
| 3 | Hạ tay phải xuống một bậc | Tay trái, hai chân | Người vẫn thẳng, không ngả ra sau |
| 4 | Hạ tay trái xuống ngang tay phải | Tay phải, hai chân | Quay lại tư thế ban đầu, thấp hơn một bậc |
Nhịp này chậm hơn kiểu tay chân cùng lúc, nhưng thang ít lắc hơn hẳn. Người đã quen có thể đi nhanh dần, nhưng ở tình huống thật thì nhịp chậm đều luôn an toàn hơn nhịp nhanh mất kiểm soát.
Người cách thang bao xa
Người nên ở gần thang, hông và bụng gần như chạm bậc, hai khuỷu tay hơi gập. Ngả người ra sau, duỗi thẳng tay như đu xà, làm toàn bộ trọng lượng kéo bậc ra xa tường. Thang dây khi đó lắc mạnh và tay phải gồng nhiều hơn.
Ngược lại, ép quá sát cũng không tốt nếu thang không có thanh chống tường: đầu gối đập vào tường, không có chỗ để chân. Tìm điểm giữa: người thẳng đứng như đang đứng trên sàn, chỉ là trên một bậc hẹp.
Đầu giữ thẳng, mắt nhìn tường ngay trước mặt hoặc bậc trên tay. Người sợ độ cao thường bị cuốn vào việc nhìn xuống, rồi đứng sững. Nếu điều đó xảy ra, dừng lại ở chỗ đang đứng, ép người sát thang, hít thở chậm vài lần, rồi tiếp tục bằng nhịp ba điểm tựa, không nghĩ tới còn bao nhiêu bậc.
Hông là phần hay bị quên. Khi hông chìa ra xa, lưng cong, toàn bộ lực dồn lên hai cổ tay. Thử đẩy nhẹ hông về phía thang mỗi khi hạ chân: người sẽ thẳng lại và chân gánh nhiều hơn. Lúc tập ở độ cao thấp, người đứng dưới có thể nhắc bằng một câu ngắn như hông vào, để người tập tự cảm thấy khác biệt.
Những thói quen làm tuột tay và cách sửa
Đây là những thói quen hay thấy khi người ta tập lần đầu ở độ cao thấp. Gặp ở bậc thấp thì chỉ là vấp; gặp ở tầng ba là chuyện khác, nên sửa ngay từ lúc tập.
| Thói quen | Hệ quả | Sửa thế nào |
|---|---|---|
| Tay chân cùng bên di chuyển cùng lúc | Người lệch sang một bên, thang xoay | Mỗi lần chỉ một tay hoặc một chân |
| Trượt tay theo dây thay vì nắm bậc | Bỏng tay vì ma sát, mất điểm tựa | Buông bậc trên, nắm bậc dưới, từng bậc một |
| Nhảy khi còn vài bậc | Trẹo chân, ngã ngửa | Xuống hết bậc cuối, đặt chân xuống đất rồi mới buông tay |
| Mang điện thoại trên tay | Chỉ còn một tay bám | Cho vào túi có khoá hoặc bỏ lại |
| Đi tất trơn | Chân trượt khỏi bậc kim loại | Cởi tất hoặc xỏ giày đế cao su |
Câu cả nhà nên hỏi nhau sau buổi tập: ai còn trượt tay theo dây, ai còn nhảy ở bậc cuối? Nhắc từng người cụ thể, vì đó là thói quen chứ không phải sự cố.
Mặc gì và mang gì trên người
Không ai có thời gian thay đồ khi có chuyện, nhưng những thứ để sẵn cạnh giường quyết định tư thế của bạn trên thang. Một vài điều nên nghĩ từ trước:
- Quần dài vải mềm hoặc quần ngủ vừa người đỡ trầy đầu gối khi người chạm tường. Váy dài, quần ống quá rộng dễ vướng vào bậc ở bước ra khỏi bậu.
- Áo không có dây buộc thả dài. Dây áo, khăn quàng có thể mắc vào móc hoặc bậc khi bạn cúi người qua bậu cửa.
- Tóc dài buộc gọn nếu kịp. Tóc che mắt khi gió thổi ở ngoài cửa sổ làm bạn đưa tay lên vuốt, tức là bỏ một điểm tựa.
- Đèn đeo đầu thay cho đèn cầm tay. Ban đêm, đèn pin cầm tay chiếm mất một bàn tay; đèn đeo đầu để sẵn cạnh giường giúp hai tay rảnh.
- Không đeo túi chéo, ba lô. Túi đung đưa kéo người lệch khỏi thang và vướng bậu cửa.
Những thứ cần mang theo, như điện thoại, nhét vào túi quần có khoá kéo. Đồ quý giá để lại: lực lượng cứu hoả và bảo hiểm giải quyết đồ đạc, không ai giải quyết được một cú ngã.
Mấy bậc cuối và lúc chạm đất
Mấy bậc cuối là chỗ người ta hay mất cảnh giác. Thấy đất gần, người ta buông tay và nhảy, trong khi khoảng cách thường xa hơn mắt ước lượng, nhất là ban đêm. Chân chạm đất lệch là trẹo cổ chân, ngã ngửa đập đầu.
Cách làm đúng: tiếp tục nhịp ba điểm tựa tới bậc cuối cùng, đặt một chân xuống đất, đứng chắc, đặt chân kia, rồi mới buông tay. Nếu bậc cuối còn cách mặt đất một đoạn, hạ người bằng cách giữ tay ở bậc trên và duỗi chân dò đất, không thả người rơi tự do.
Chạm đất rồi, bước ra xa chân thang vài bước, quay lại nhìn lên và gọi to cho người trên cửa sổ biết. Đừng đứng ngay dưới thang để chỉnh dây cho người sau; nếu thang cần giữ cho bớt xoay, người dưới đất chỉ giữ phần dây dưới cùng, đứng lệch sang một bên chứ không đứng thẳng dưới người đang xuống.
Tập cảm giác ở độ cao thấp, có người giữ
Tư thế chỉ thành phản xạ khi được làm bằng cơ thể. Nhưng tập trèo thì chỉ ở độ cao thấp, theo hướng dẫn của nhà sản xuất thang. Một cách tập trong phạm vi an toàn:
- Chọn chỗ treo thang thấp, ví dụ lan can sân trước hay bậu cửa tầng trệt, nơi bậc cuối chạm đất và bậc cao nhất chỉ quá đầu người lớn một chút.
- Một người lớn giữ hai bên dây ở dưới để thang không xoay, một người khác đứng cạnh để đỡ nếu cần.
- Người tập lên hai ba bậc, đứng yên, thử tư thế: tay vòng ngón cái, chân đặt giữa bàn chân, người thẳng.
- Xuống từng bậc theo nhịp ba điểm tựa, người giữ đếm to từng nhịp.
- Đổi vai: người vừa tập đứng giữ, người khác tập. Mỗi người vài lượt là đủ cho một buổi.
Ví dụ giả định: anh Phúc ở Cần Thơ tập cho cả nhà ở bậu cửa sổ tầng trệt nhìn ra sân. Vợ anh lần đầu đặt mũi chân, run ngay ở bậc thứ hai; lần thứ ba đổi sang giữa bàn chân thì đứng yên được. Nhà anh không tập ở cửa sổ tầng ba, nơi thang thật được móc, vì chỉ cần một lần trượt là đủ gây chấn thương.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xuống thang dây bằng cách trượt tay theo dây cho nhanh không?
Không. Trượt tay theo dây có thể làm bỏng da do ma sát và mất điểm tựa khi tay đau. Nắm bậc, hạ từng bậc theo nhịp ba điểm tựa, chậm nhưng chắc hơn nhiều.
Đặt mũi chân hay giữa bàn chân lên bậc thang dây?
Giữa bàn chân, ngay chỗ lõm trước gót. Đặt mũi chân làm bắp chân gồng liên tục, chân run và dễ tuột khi thang lắc. Nếu bậc sát tường, xoay bàn chân hơi chéo để đặt được phần giữa.
Tay mỏi giữa chừng thì làm sao?
Dừng lại, dồn trọng lượng xuống hai chân, ép người sát thang và thả lỏng từng tay một vài giây. Tay mỏi thường do treo người bằng tay thay vì đứng bằng chân; khi đứng thẳng, tay chỉ cần giữ thăng bằng.
Đi dép lê xuống thang dây có được không?
Không nên. Dép lê và dép tông thường tuột ngay ở bậc đầu. Giày thể thao đế cao su kín gót là tốt nhất; nếu không có sẵn trong tầm tay, đi chân trần vẫn bám tốt hơn dép lê.
Người sợ độ cao bị đứng sững trên thang thì nói gì với họ?
Nói câu ngắn và bình tĩnh: nhìn vào tường, hạ chân phải, đứng chắc rồi hạ tay. Đừng hối thúc hay bảo họ nhìn xuống. Người sợ độ cao nên được tập trước ở độ cao thấp có người giữ để quen nhịp.
Có cần tập trèo ở đúng cửa sổ sẽ dùng thật không?
Không. Ở đúng cửa sổ thật chỉ nên tập mở hộp, móc và thả thang, không ai trèo ra. Tập tư thế và nhịp xuống thì làm ở độ cao thấp có người giữ, theo hướng dẫn của nhà sản xuất thang.