Thứ tự thường dùng là một người lớn khoẻ, đã tập, xuống trước để kiểm thang và đứng dưới hỗ trợ; sau đó tới trẻ lớn, trẻ nhỏ đi kèm hướng dẫn, rồi những người còn lại; một người lớn bình tĩnh xuống cuối cùng để giữ móc và trấn an. Thang dây chỉ cho một người trên thang tại một thời điểm, trừ khi nhãn của nhà sản xuất ghi khác, nên thứ tự quyết định tổng thời gian và sự an toàn của cả nhà.
Không có thứ tự đúng cho mọi nhà. Nhà có một người lớn và hai con nhỏ khác hẳn nhà có bốn người lớn và một bà cụ. Bài này đưa ra cách nghĩ theo vai trò, vài sơ đồ cho các kiểu nhà phổ biến, và cách bàn thứ tự trước để lúc thật không ai tranh cãi. Nhắc lại: thang dây là phương án cuối khi cầu thang không đi được, và ai đó phải gọi 114 trước.
Vì sao phải định sẵn thứ tự
Trong vài phút căng thẳng, người ta có xu hướng đẩy trẻ con ra trước, hoặc người hoảng nhất chen lên trước. Cả hai đều có thể làm chậm cả nhà. Trẻ đi trước một mình có thể đứng sững giữa thang vì sợ; người hoảng có thể buông tay hoặc trèo khi móc chưa được kiểm.
Thang dây chỉ cho một người trên thang tại một thời điểm với hầu hết loại thang dùng cho nhà ở. Nghĩa là người sau phải chờ người trước chạm đất và rời chân thang. Nếu nhà có năm người, mỗi người mất một lúc để ra khỏi cửa sổ và xuống, thì người cuối cùng chờ khá lâu. Thứ tự sai làm khoảng chờ đó kéo dài thêm.
Bàn thứ tự từ trước giúp loại bỏ chuyện quyết định tại chỗ. Ai đã biết mình là người số hai sẽ đứng sẵn bên cửa sổ, xỏ giày, cất điện thoại, chứ không phải đứng nhìn nhau hỏi ai đi. Thứ tự đã bàn cũng giúp người gọi 114 nói chính xác: nhà có mấy người, mấy người đã xuống, ai còn ở trên.
Bốn vai trong một lần xuống thang
Thay vì nghĩ theo tuổi, hãy nghĩ theo việc cần làm. Mỗi lần dùng thang có bốn vai; nhà ít người thì một người gánh hai vai.
| Vai | Làm gì | Ai hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Người mở đường | Xuống đầu tiên, kiểm thang chịu lực, xem phía dưới trống không, đứng dưới gọi và đỡ trẻ ở vài bậc cuối | Người lớn khoẻ, đã tập lắp và tập trèo ở độ cao thấp | Không mang đồ, xuống chậm và đều để làm mẫu |
| Người gọi | Gọi 114, báo địa chỉ, tầng, số người, cửa sổ hướng nào; giữ máy nếu được hướng dẫn | Bất kỳ ai nói rõ ràng, thường là người chưa đến lượt xuống | Có thể làm song song khi người mở đường lo thang |
| Người giữ cửa sổ | Đứng bên trong, giữ móc, giúp từng người ra khỏi bậu, nhắc nhịp xuống | Người lớn bình tĩnh, chịu được việc chờ | Thường là người xuống cuối cùng |
| Người được hỗ trợ | Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người sợ độ cao; xuống khi đã có người dưới đất | Tuỳ nhà | Được dặn trước câu lệnh ngắn: nhìn tường, chân xuống, tay xuống |
Vai người gọi thường bị quên vì mọi người dồn vào thang. Ghi rõ ai gọi ngay trong buổi bàn, và một người dự phòng nếu người đó không có nhà.
Sơ đồ thứ tự cho vài kiểu nhà thường gặp
Dưới đây là gợi ý để bạn bắt đầu bàn, không phải công thức. Nhà mình khác ở chỗ nào thì sửa ở chỗ đó.
- Hai vợ chồng, hai con tiểu học: bố hoặc mẹ khoẻ hơn xuống trước; con lớn; con nhỏ; người còn lại xuống cuối. Người cuối vừa giữ móc vừa nói chuyện liên tục với hai con.
- Một người lớn và con dưới năm tuổi: không có người dưới đất để đón trẻ. Trẻ quá nhỏ để tự xuống thường không nên đi thang một mình; phương án ở lại phòng, đóng cửa, chặn khói, báo hiệu vị trí cần được cân nhắc nghiêm túc hơn.
- Ba thế hệ, có ông bà: con trai hoặc con gái khoẻ xuống trước; cháu lớn; ông bà nếu đã thử ở độ cao thấp và tự tin; người lớn còn lại xuống cuối. Nếu ông bà không bám được, xem phần cuối bài.
- Nhóm người thuê trọ chung một tầng: người đã từng tập hoặc ở lâu nhất xuống trước; các bạn nữ, bạn sợ độ cao ở giữa; người bình tĩnh nhất xuống cuối. Chủ nhà nên tổ chức một buổi giới thiệu thang cho người mới vào ở.
Ví dụ giả định: nhà chị Thảo ở Đà Nẵng có hai con mười và sáu tuổi. Lúc bàn, chị muốn mình xuống cuối để giữ hai con, nhưng chồng chị đi công tác thường xuyên. Cả nhà thống nhất hai phương án: có anh thì anh xuống trước; không có anh thì chị xuống trước, con mười tuổi giữ cửa sổ và giúp em, chị đón dưới đất. Phương án thứ hai được tập riêng một lần, không ai trèo cao.
Vì sao người lớn thường nên xuống trước, không phải trẻ con
Kiểm thang bằng người chịu được rủi ro. Người đầu tiên là người đầu tiên đặt cả trọng lượng lên móc. Nếu móc có vấn đề, người lớn có kinh nghiệm phản ứng tốt hơn trẻ.
Có người dưới đất để đón. Trẻ xuống tới vài bậc cuối hay bị luống cuống vì không biết còn bao xa. Một người lớn đứng gần chân thang, nói to còn ba bậc, hai bậc, giúp trẻ yên tâm.
Làm mẫu nhịp xuống. Trẻ nhìn người lớn xuống từ cửa sổ sẽ biết phải quay mặt vào tường, chân trước tay sau. Đây là cách dạy nhanh nhất mà không cần lời.
Người mở đường còn nhìn được phía dưới. Từ dưới đất, người lớn thấy thang có vướng mái hiên, dây điện hay không, và báo lên cho người trên cửa sổ chỉnh lại trước khi trẻ ra ngoài.
Ngoại lệ: nếu chỉ có một người lớn và trẻ đủ lớn, đã tập ở độ cao thấp, thì cân nhắc trẻ xuống trước để người lớn còn giữ cửa sổ. Không có quy tắc nào thay được việc cả nhà đã tập và biết sức của từng người.
Người xuống cuối cùng: vai ít ai muốn
Người xuống cuối phải ở lại lâu nhất trong phòng, nhưng cũng là người có nhiều việc nhất: giữ móc khi từng người ra, nhắc người đang ở trên thang, đếm người, và chắc rằng không ai quay lại lấy đồ. Vai này hợp với người bình tĩnh, không nhất thiết là người khoẻ nhất.
Trong lúc chờ, người cuối nên giữ cửa phòng đóng kín, khăn ướt hoặc quần áo nhét khe cửa, cúi thấp gần cửa sổ để thở không khí sạch hơn. Nếu khói lọt vào nhiều tới mức không thể chờ, người cuối có thể quyết định xuống sớm hơn kế hoạch, miễn là người phía dưới đã rời thang.
Câu cả nhà nên hỏi nhau: nếu người xuống cuối là người duy nhất biết móc thang, ai sẽ móc nếu hôm đó người ấy bị kẹt ở phòng khác? Câu trả lời thường cho thấy cần thêm ít nhất một người lớn biết móc thang.
Khi có người không thể xuống thang
Có những người không nên đi thang dây: người không đủ sức bám bằng hai tay, người vừa mổ, người chóng mặt khi nhìn xuống, trẻ quá nhỏ chưa thể làm theo lời. Cố đưa họ xuống thang có thể nguy hiểm hơn ở lại.
Với những trường hợp này, phương án cần bàn trước là ở lại một phòng kín cửa, có cửa sổ nhìn ra đường, chặn khói ở khe cửa, báo vị trí qua điện thoại và báo hiệu bằng đèn hay vải sáng màu. Một người lớn ở lại cùng nếu được, và người đã xuống được thì chỉ cho lực lượng cứu hoả chính xác phòng nào còn người.
Kế hoạch thoát hiểm cho người già, người khuyết tật cần chi tiết hơn bài này; điều quan trọng ở đây là thứ tự xuống thang không ép ai phải xuống. Thứ tự tốt là thứ tự để những ai đi được thì đi nhanh và an toàn, còn ai không đi được thì có người biết và báo cho đội cứu.
Câu nói ngắn giữa người trên cửa sổ và người dưới đất
Khi đang trên thang, người ta không nghe nổi một câu dài. Thống nhất trước vài câu ngắn, ai cũng hiểu cùng một nghĩa, giúp hai đầu thang phối hợp mà không phải hét giải thích.
| Ai nói | Câu ngắn | Nghĩa là |
|---|---|---|
| Người dưới đất | Xuống rồi, thang chắc | Mình đã chạm đất, đã rời chân thang, người tiếp theo ra được |
| Người giữ cửa sổ | Ra đi, nhìn tường | Tới lượt bạn, quay mặt vào tường, chân dò bậc trước |
| Người dưới đất | Còn ba bậc | Sắp tới đất, cứ xuống đều, đừng nhảy |
| Người đang trên thang | Dừng | Mình đang đứng yên chờ thang hết lắc, đừng cho ai ra cửa sổ |
| Người giữ cửa sổ | Đếm | Mọi người dưới đất đọc tên từng người đã xuống |
Tập nói các câu này ngay trong buổi bàn thứ tự, kể cả với trẻ nhỏ. Câu nào trẻ không hiểu thì đổi sang chữ của trẻ; điều quan trọng là cả nhà dùng chung một nghĩa.
Bàn và tập thứ tự trong một buổi tối
Không cần trèo để tập thứ tự. Mọi thứ dưới đây làm trong nhà, cửa sổ mở, thang có thể thả ra ngoài để quen tay nhưng không ai ra khỏi bậu.
- Ngồi cùng nhau, liệt kê ai thường ở nhà vào ban đêm, ai ngủ phòng nào, phòng nào có thang.
- Phân bốn vai cho từng người, ghi cả phương án khi một người lớn vắng nhà.
- Ra đúng phòng có thang, đứng theo thứ tự đã bàn, mỗi người nói to vai của mình.
- Người mở đường tập mở hộp, móc và thả thang; người giữ cửa sổ tập kéo thử.
- Từng người còn lại tập động tác chống tay lên bậu và đặt một chân lên bậc đầu, rồi rút vào. Không ai rời bậu.
- Ghi lại chỗ còn lúng túng, hẹn tập lại sau vài tháng hoặc khi có người mới trong nhà.
Phần tập trèo thật để quen cảm giác chỉ làm ở độ cao thấp, có người giữ thang và đứng cạnh, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để trẻ con xuống thang dây trước cho an toàn không?
Thường là không. Trẻ đi trước một mình dễ đứng sững giữa thang và không có ai dưới đất đón. Một người lớn đã tập xuống trước để kiểm thang và đón trẻ thường an toàn hơn, trừ khi nhà chỉ có một người lớn.
Hai người có thể cùng trên thang dây một lúc không?
Với hầu hết thang dây dùng cho nhà ở thì không, mỗi lần chỉ một người. Đọc nhãn và hướng dẫn của nhà sản xuất chiếc thang nhà bạn; nếu không ghi rõ, coi như mỗi lượt một người và chờ người trước rời chân thang.
Ai nên là người xuống cuối cùng?
Người bình tĩnh, biết móc thang, chịu được việc chờ lâu nhất trong phòng. Người đó giữ móc, nhắc từng người, đếm người và chắc rằng không ai quay lại lấy đồ. Không nhất thiết là người khoẻ nhất nhà.
Nhà chỉ có một người lớn và một bé ba tuổi thì sao?
Trẻ ba tuổi thường không tự xuống thang được và không có ai đón dưới đất. Phương án ở lại phòng kín cửa, chặn khói, gọi 114 báo vị trí và báo hiệu qua cửa sổ cần được bàn trước và cân nhắc nghiêm túc.
Ông bà lớn tuổi có nên xuống thang dây không?
Chỉ khi ông bà còn đủ sức bám bằng hai tay, không chóng mặt và đã thử ở độ cao thấp có người giữ. Nếu không, ở lại phòng an toàn chờ cứu và báo rõ vị trí thường hợp lý hơn. Hỏi thêm cảnh sát PCCC địa phương khi lập kế hoạch.
Thứ tự xuống có cần thay đổi theo thời gian không?
Có. Trẻ lớn lên, ông bà yếu đi, có người chuyển tới hoặc chuyển đi, thứ tự cũ không còn đúng. Bàn lại thứ tự mỗi khi nhà có thay đổi người ở, và sau mỗi buổi tập lắp thang.