Không nên xuống bằng thang dây khi thang không chạm tới gần mặt đất, khi phía dưới cửa sổ có lửa hoặc khói bốc lên, khi móc không có chỗ treo chắc, khi người cần xuống không đủ sức bám, hay khi đang ở tầng cao mà thang không được thiết kế cho độ cao đó; khi ấy ở lại một phòng đóng kín cửa, chặn khói, gọi 114 báo vị trí và báo hiệu qua cửa sổ thường là lựa chọn an toàn hơn.
Có thang trong nhà dễ tạo cảm giác phải dùng bằng được. Nhưng thang dây là phương án cuối, và có những lúc chính phương án cuối đó lại nguy hiểm hơn việc chờ đúng cách. Bài này liệt kê các dấu hiệu cho thấy không nên xuống, cách ở lại chờ cứu cho đúng, và cách bàn trước với cả nhà để quyết định lúc thật không phụ thuộc vào hoảng loạn. Lối thoát đầu tiên vẫn là cầu thang thoát hiểm nếu còn đi được.
Các dấu hiệu không nên xuống thang dây
Mỗi dấu hiệu dưới đây, một mình nó, đã đủ để bạn dừng lại và cân nhắc ở lại. Kiểm nhanh các điểm này ở bước thả thang, trước khi ai bước ra khỏi bậu.
| Dấu hiệu | Vì sao nguy hiểm | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Đầu dưới thang còn cách đất xa | Phải buông tay rơi từ độ cao | Kéo thang vào, ở lại phòng, báo vị trí |
| Phía dưới cửa sổ có lửa, khói bốc lên | Xuống là đi vào vùng nóng và khói dày | Đóng cửa sổ nếu khói bên ngoài bốc vào, ở lại phòng kín |
| Móc không có chỗ treo chắc, khung cửa lung lay | Móc có thể tuột khi có người treo | Không dùng thang; báo vị trí, chờ cứu |
| Thang vướng mái tôn, mái hiên dốc, dây điện | Thang lệch, có thể kẹt hoặc trượt | Không thả người xuống; chờ cứu |
| Người cần xuống không bám được bằng hai tay | Dễ tuột giữa chừng | Ở lại cùng người đó trong phòng kín cửa |
| Tầng cao hơn thang được thiết kế | Thang thiếu chiều dài hoặc vượt giới hạn theo nhãn | Ở lại căn hộ, chặn khói, chờ cứu |
Giới hạn chiều cao, tải trọng của từng thang khác nhau; xem nhãn và hướng dẫn của nhà sản xuất chiếc thang nhà bạn, đừng đoán.
Chung cư cao tầng: vì sao thường là ở lại
Ở chung cư cao tầng, thang dây thường không phải lựa chọn phù hợp: độ cao vượt xa chiều dài phổ biến của thang dây cho nhà ở, gió ở trên cao mạnh, và phía dưới thường là các tầng khác có ban công, mái che. Một người xuống thang dây từ tầng rất cao gặp rủi ro lớn hơn nhiều so với lợi ích.
Khi hành lang chung cư đầy khói và cầu thang thoát hiểm không đi được, phương án thường được hướng dẫn là ở lại trong căn hộ: đóng chặt cửa căn hộ, chặn khe cửa bằng khăn ướt, tắt điều hoà nếu nó hút khí từ ngoài vào, gọi 114 báo số tầng, số căn, số người, ra ban công hoặc cửa sổ phía không có khói để báo hiệu. Không dùng thang máy khi có cháy.
Mỗi toà nhà có đặc điểm riêng về cầu thang thoát hiểm, cửa ngăn cháy, khu lánh nạn nếu có. Hỏi ban quản lý và cảnh sát PCCC địa phương về phương án cho đúng toà nhà mình đang ở.
Ở lại chờ cứu đúng cách: các bước
Quyết định ở lại không có nghĩa là ngồi chờ thụ động. Có những việc cụ thể giúp phòng an toàn lâu hơn và giúp đội cứu tìm thấy bạn nhanh hơn.
- Chọn một phòng có cửa đóng được và có cửa sổ nhìn ra đường hoặc ra phía xe cứu hoả có thể tới.
- Đóng chặt cửa phòng. Nhét khăn, chăn, quần áo, ướt càng tốt, vào khe dưới cửa và các khe hở quanh cửa.
- Gọi 114, nói rõ địa chỉ, tầng, phòng nào, có bao nhiêu người, có trẻ nhỏ hay người già không. Giữ máy nếu được hướng dẫn.
- Ra cửa sổ, nếu bên ngoài không có khói, mở ra để thở và vẫy đèn pin, vải sáng màu để báo hiệu. Nếu khói từ bên ngoài bốc vào, đóng cửa sổ lại.
- Cúi thấp gần sàn hoặc gần cửa sổ nơi không khí sạch hơn. Che mũi miệng bằng khăn nếu khói lọt vào.
- Không mở cửa phòng để kiểm tra, trừ khi được lực lượng cứu hoả hướng dẫn.
Nếu người đã xuống được hoặc hàng xóm ở ngoài, nhờ họ báo cho lực lượng cứu hoả chính xác phòng nào còn người. Thông tin này giúp đội cứu đi thẳng tới đúng chỗ.
Những lý do sai để vẫn cố xuống
Đã mua thang thì phải dùng. Thang là một lựa chọn, không phải nghĩa vụ. Có thang trong nhà là để có thêm một phương án khi phù hợp, không phải để bắt buộc mình xuống khi điều kiện không cho phép.
Ở lại thì chắc chắn nguy hiểm hơn. Không hẳn. Một phòng đóng kín, chặn khe cửa, có cửa sổ để thở và báo hiệu có thể giữ an toàn trong một khoảng thời gian, trong khi một cú trượt tay trên thang không cho bạn cơ hội thứ hai.
Người khác đã xuống được thì mình cũng được. Mỗi người có sức tay, cân nặng và kinh nghiệm khác nhau. Người khoẻ đã tập xuống được không có nghĩa bà cụ hay em bé xuống được.
Muốn mang đồ quý theo. Không có món đồ nào đáng để xuống thang với một tay. Nếu ý nghĩ mang đồ khiến bạn chần chừ, bỏ đồ lại.
Sợ bị bỏ quên trong phòng. Nỗi sợ này dễ hiểu, và cách chữa là gọi 114 nói rõ vị trí, báo hiệu ở cửa sổ, nhờ người đã ra báo lại. Người biết chính xác phòng nào còn ai thì không bỏ quên.
Đang xuống giữa chừng mới thấy không ổn
Đôi khi dấu hiệu chỉ lộ ra khi đã có người trên thang: nhìn xuống mới thấy thang vướng mái hiên, hay khói bất ngờ bốc lên từ cửa sổ tầng dưới. Lúc đó, câu hỏi đầu tiên là đang ở gần phía trên hay phía dưới hơn. Nếu chỉ vừa rời bậu vài bậc, leo trở lại vào phòng thường an toàn hơn đi tiếp vào chỗ nguy hiểm. Người trong phòng giúp bằng cách nắm cổ tay, không kéo thang.
Nếu đã xuống quá nửa, phía dưới trống và không có lửa hay khói dày, đi tiếp chậm và đều thường hợp lý hơn. Nếu lửa hoặc khói dày ở ngay phía dưới, không đi xuyên qua đó; dừng lại, giữ ba điểm tựa, gọi to để người dưới đất báo cho lực lượng cứu hoả và người trong phòng biết, rồi cân nhắc trở lên nếu còn sức. Đây là tình huống khó, và cách tốt nhất để tránh nó là kiểm kỹ phía dưới trước khi ai ra khỏi bậu.
Không có câu trả lời đúng cho mọi trường hợp, và đó cũng là lý do bước nhìn xuống kiểm thang trước khi ra khỏi bậu quan trọng tới vậy. Phần lớn những điều bất ngờ giữa chừng có thể đã thấy được từ trên cửa sổ, hoặc từ buổi tập thả thang trước đó.
Bàn trước với cả nhà: ai xuống, ai ở lại
Quyết định ở lại hay xuống nên được bàn từ trước, khi mọi người còn bình tĩnh, chứ không phải lúc khói đã vào phòng. Trong buổi bàn, đi qua từng người: ai đã tập và xuống được thang ở độ cao thấp, ai không. Với người không, phòng nào sẽ là phòng ở lại, và ai ở cùng.
Ví dụ giả định: nhà cô Liên ở Hà Nội có mẹ chồng tám mươi tuổi ngủ tầng hai và hai vợ chồng ngủ tầng ba có thang. Cả nhà thống nhất: nếu cầu thang bị chặn, cô Liên xuống tầng hai nếu còn đi được để ở cùng mẹ chồng trong phòng có cửa sổ nhìn ra phố, chồng cô dùng thang xuống báo cho lực lượng cứu hoả biết chính xác phòng nào còn người. Phương án này được viết ra và để ở chỗ cả nhà thấy.
Câu cả nhà nên hỏi nhau: phòng nào trong nhà mình có cửa đóng kín được, có cửa sổ nhìn ra phía xe cứu hoả có thể tới, và có thứ gì để chặn khe cửa? Nếu không có phòng nào như vậy, đó là việc cần sửa.
Chuẩn bị sẵn để ở lại an toàn hơn
Phòng dự định ở lại nên có sẵn vài thứ: đèn pin hoặc đèn đeo đầu, một chiếc khăn lớn hoặc chăn mỏng để chặn khe cửa, chai nước, và một chiếc điện thoại có sạc. Những thứ này để chỗ tay dễ chạm tới trong bóng tối, không cất trong tủ khoá.
Cửa sổ phòng đó cần mở được từ bên trong mà không phải tìm chìa khoá. Nếu có chuồng cọp khoá kín, tìm hiểu ô thoát hiểm mở được từ bên trong và nhờ thợ làm. Dù ở lại, bạn vẫn cần cửa sổ để thở, để báo hiệu và để lực lượng cứu hoả tiếp cận.
Sau khi được cứu ra, nếu có ai hít nhiều khói, ho kéo dài, khàn giọng, khó thở hay bị bỏng, đưa đi cấp cứu ngay, kể cả khi có vẻ đã ổn. Không tự chữa ở nhà, và không quay lại nhà khi chưa được lực lượng chức năng cho phép.
Tự kiểm: nhà mình đã sẵn sàng cho cả hai phương án chưa
Đi qua danh sách này cùng cả nhà. Mỗi dòng trả lời có là một phần của kế hoạch đã xong.
- Mỗi người lớn biết khi nào thang dây không phải là lối ra, và nói lại được các dấu hiệu.
- Cả nhà biết phòng nào là phòng ở lại chờ cứu, và phòng đó có thứ để chặn khe cửa.
- Người lớn tuổi, trẻ nhỏ đã có người được phân sẵn để ở cùng hoặc đưa xuống.
- Đèn pin để cạnh giường ở các phòng ngủ.
- Ai cũng biết gọi 114 và nói được địa chỉ, tầng, phòng.
- Cửa sổ của phòng ở lại mở được từ bên trong mà không cần chìa khoá.
Nếu còn dòng nào chưa có, đó là việc cho tuần này. Kế hoạch thoát hiểm tổng thể của cả nhà, như hai lối ra và chỗ tập trung, là chủ đề riêng; danh sách trên chỉ là phần liên quan tới quyết định có xuống thang hay không.
Câu hỏi thường gặp
Thang dây thả xuống không chạm đất thì có nên xuống rồi nhảy không?
Không. Buông tay rơi từ độ cao có thể gây chấn thương nặng. Kéo thang vào, đóng cửa phòng, chặn khe cửa, gọi 114 báo vị trí và báo hiệu qua cửa sổ. Sau đó xem lại chiều dài thang theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Ở chung cư tầng cao có nên dùng thang dây không?
Thường là không phù hợp. Khi hành lang đầy khói và cầu thang thoát hiểm không đi được, phương án thường là ở lại căn hộ, đóng kín cửa, chặn khói, gọi 114 báo tầng và căn, báo hiệu ở ban công phía không có khói. Hỏi ban quản lý và cảnh sát PCCC địa phương.
Ở lại phòng chờ cứu thì có nên mở cửa sổ không?
Nếu bên ngoài không có khói, mở cửa sổ để thở và báo hiệu. Nếu khói từ bên ngoài bốc vào, đóng cửa sổ lại. Luôn giữ cửa phòng đóng kín và chặn khe dưới cửa bằng khăn hoặc quần áo.
Làm sao để lực lượng cứu hoả biết mình ở phòng nào?
Gọi 114 nói rõ tầng, phòng, hướng cửa sổ. Vẫy đèn pin hoặc vải sáng màu ở cửa sổ. Người đã ra ngoài hoặc hàng xóm báo trực tiếp cho lực lượng cứu hoả khi họ tới. Đừng để điện thoại hết pin vì gọi nhiều cuộc không cần thiết.
Có nên cố đưa người già xuống thang dây không?
Chỉ khi người đó còn đủ sức bám bằng hai tay và đã từng thử ở độ cao thấp. Nếu không, ở lại cùng họ trong một phòng kín cửa, chặn khói và báo vị trí thường an toàn hơn. Bàn phương án này trước, không quyết định lúc hoảng loạn.
Sau khi được cứu ra mà thấy vẫn khoẻ thì có cần đi khám không?
Nên đi. Hít khói có thể gây khó thở hoặc tổn thương đường thở xuất hiện muộn. Ai ho kéo dài, khàn giọng, khó thở hay bị bỏng cần được cấp cứu ngay, không tự chữa ở nhà.