Khi đã ra khỏi nhà đang cháy, không quay lại vì bất cứ lý do gì: đi ra xa, tới điểm hẹn cả nhà đã thống nhất, điểm danh từng người, rồi báo ngay cho lực lượng chữa cháy ai còn bên trong và lần cuối thấy họ ở đâu. Người bị hít khói, bị bỏng thì cần được nhân viên y tế kiểm tra, không tự xử lý.
Những phút sau khi thoát ra là lúc người ta dễ làm điều nguy hiểm nhất: quay vào tìm người tưởng còn kẹt, lấy chiếc túi đựng giấy tờ, đón con chó. Bài này nói những việc nên làm trong khoảng thời gian đó để người cứu làm việc hiệu quả, và vì sao quyết định không quay lại là quyết định khó nhưng đúng.
Vì sao người ta quay lại, và vì sao không được
Có ba lý do khiến người đã ra ngoài lại quay vào. Thứ nhất là không thấy một người thân và nghĩ họ còn bên trong. Thứ hai là đồ đạc quý: giấy tờ, tiền, máy tính, kỷ vật. Thứ ba là thú cưng. Cả ba đều là phản ứng rất con người.
Nhưng tình hình bên trong lúc bạn quay vào đã khác hẳn lúc bạn đi ra. Vài phút đủ để khói từ mỏng thành đặc, cầu thang bạn vừa đi xuống thành đường khói. Người quay vào không có thiết bị thở, không có đồ bảo hộ, và thường không còn nhiều sức sau khi vừa thoát ra. Rất nhiều khi người quay vào trở thành người thứ hai cần được cứu, và lực lượng chữa cháy phải chia sức ra tìm thêm một người.
Cách tốt nhất để giúp người còn bên trong không phải là chạy vào, mà là báo thật nhanh, thật rõ cho người có trang bị: ai còn trong nhà, ở tầng nào, phòng nào. Lực lượng chữa cháy làm được việc đó an toàn hơn bạn rất nhiều.
Cả nhà nên nói thẳng với nhau điều này từ trước, lúc bình thường: ai ra được thì ở ngoài, không ai quay vào tìm ai. Nghe có vẻ lạnh lùng, nhưng chính lời hứa đó giúp người còn bên trong không phải lo cho người đã ra quay vào tìm mình, và giúp người ở ngoài đứng yên được khi mọi bản năng đều bảo họ chạy vào.
Ra tới ngoài: làm gì trước, làm gì sau
Những bước dưới đây diễn ra trong vài phút đầu sau khi thoát ra. Có người đi cùng thì chia việc.
- Đi ra xa khỏi nhà, qua bên kia đường hoặc ra đầu hẻm. Không đứng sát tường, dưới ban công hay mái hiên vì kính, vật liệu có thể rơi xuống.
- Gọi 114 nếu chưa ai gọi, hoặc gọi lại để báo đã có người thoát ra và còn ai bên trong.
- Tới điểm hẹn cả nhà đã thống nhất, như cột điện đầu hẻm hay nhà hàng xóm đối diện.
- Điểm danh từng người theo danh sách cả nhà, kể cả khách đang ở lại, người thuê trọ, người giúp việc.
- Báo cho lực lượng chữa cháy khi họ tới: ai chưa thấy, lần cuối ở đâu, và các thông tin về ngôi nhà.
- Kiểm tra sức khoẻ: ai ho nhiều, khó thở, chóng mặt, bị bỏng thì báo ngay để được hỗ trợ y tế.
- Tránh lối xe: không đứng giữa hẻm, dời xe máy ra khỏi lối vào để xe chữa cháy tiếp cận.
Điểm hẹn nên ở chỗ đủ xa, không nằm trên đường xe chữa cháy đi vào, có mái che nếu được, và ai trong nhà cũng biết. Nhà trọ nhiều phòng thì chủ nhà nên thống nhất một điểm cho cả dãy để việc điểm danh không bị rối.
Điểm danh sao cho nhanh và không nhầm
Khi hoảng, việc nhớ ai đã ra và ai chưa dễ nhầm lẫn. Một cách điểm danh có hệ thống giúp tránh cả hai lỗi: quên một người còn trong nhà, và báo nhầm một người đã ra khiến lực lượng cứu mất công tìm.
| Câu hỏi điểm danh | Vì sao cần | Ví dụ trả lời |
|---|---|---|
| Ai đã ở đây? | Xác định người đã an toàn | Bố, mẹ, hai con, bà nội |
| Ai chưa thấy? | Danh sách cần báo ngay | Cậu em ở trọ tầng ba chưa thấy |
| Lần cuối thấy họ ở đâu, lúc nào? | Giúp người cứu biết chỗ tìm | Tối qua về lúc mười giờ, phòng tầng ba phía sau |
| Có chắc họ ở nhà đêm nay không? | Tránh tìm nhầm người đã đi vắng | Gọi điện thử cho họ trước khi báo |
| Ai đã ra bằng lối khác? | Người sang nhà bên, ra cửa sau có thể đứng chỗ khác | Hỏi hàng xóm hai bên và đầu kia hẻm |
Nếu một người chưa thấy, gọi điện cho họ trước, vì có thể họ đã ra bằng lối khác hoặc không ở nhà. Nếu không liên lạc được, báo ngay cho lực lượng chữa cháy kèm vị trí cuối cùng, đừng tự quay vào tìm.
Những gì lực lượng chữa cháy cần nghe từ bạn
Khi đội chữa cháy tới, bạn là người hiểu ngôi nhà nhất. Ngoài thông tin về người, vài thông tin về nhà cũng giúp họ an toàn và nhanh hơn:
- Người còn bên trong: bao nhiêu, ai, tầng nào, phòng nào, đi lại được hay không.
- Cháy bắt đầu ở đâu nếu bạn biết: bếp, chỗ để xe, ổ cắm, kho hàng.
- Những thứ nguy hiểm trong nhà: bình gas, xe điện đang sạc, pin dự phòng, can xăng, hoá chất.
- Cách vào nhà: cửa cuốn có mở tay được không, chìa khoá cửa sắt ở đâu, có lối vào từ phía sau hay sân thượng nhà bên.
- Kết cấu đặc biệt: tầng lửng, gác xép, chuồng cọp kín, cửa sổ bị bít.
- Thú cưng: con gì, thường ở chỗ nào. Báo cho họ, đừng tự vào.
Nói ngắn và đúng. Nếu không biết, nói không biết, đừng đoán. Một thông tin sai, ví dụ báo nhầm người còn trong phòng ngủ trong khi họ đã ở nhà hàng xóm, có thể khiến người cứu đi vào chỗ nguy hiểm không cần thiết. Nếu thông tin thay đổi, ví dụ người tưởng còn kẹt đã gọi điện báo đang ở chỗ khác, báo lại ngay cho người chỉ huy tại chỗ.
Không quay lại, kể cả khi trông có vẻ đã tắt
Lửa tắt không có nghĩa là an toàn. Khói và khí độc còn đọng trong nhà rất lâu sau khi ngọn lửa tắt. Sàn, cầu thang, trần có thể đã yếu do nhiệt. Có những chỗ âm ỉ có thể bùng lại.
Chờ lực lượng chức năng cho phép. Chỉ vào lại nhà khi lực lượng chữa cháy hoặc cơ quan chức năng nói đã có thể vào. Hỏi rõ được vào khu vực nào, có cần người đi cùng không.
Điện và gas phải được kiểm trước. Đừng tự bật cầu dao hay mở van gas khi quay lại. Việc kiểm tra điện, gas, kết cấu sau cháy cần nhờ thợ và người có chuyên môn.
Đồ đạc có thể chờ. Giấy tờ làm lại được, đồ đạc có thể thay, người thì không. Những thứ thật sự quý nên được chuẩn bị từ trước: bản sao giấy tờ cất ở chỗ khác, ảnh chụp lưu trên điện thoại hay ở nhà người thân.
Thú cưng: báo, không tự cứu. Rất khó khi nghe tiếng thú cưng trong nhà. Báo cho lực lượng chữa cháy con vật thường ở đâu. Họ sẽ cố gắng trong khả năng mà không đặt thêm một người vào nguy hiểm.
Sức khoẻ sau khi thoát ra: đừng chủ quan
Người vừa đi qua khói có thể thấy bình thường lúc đầu nhưng triệu chứng nặng lên sau đó. Ho nhiều, khàn tiếng, khó thở, đau đầu, buồn nôn, lơ mơ, có muội đen quanh mũi miệng đều là dấu hiệu cần được nhân viên y tế kiểm tra. Báo ngay cho lực lượng cứu hộ hoặc gọi 115. Vết bỏng cũng vậy: gọi cấp cứu và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế, không bôi kem đánh răng, mỡ hay đá lên vết bỏng. Trẻ nhỏ và người già cần được để ý kỹ hơn.
Trong lúc chờ, đưa người bị hít khói ra chỗ thoáng, xa khói, cho ngồi nghỉ ở tư thế dễ thở, nới lỏng quần áo chật. Không cho uống rượu bia để trấn tĩnh. Người lơ mơ, gọi hỏi không trả lời rõ ràng là trường hợp cần cấp cứu ngay, báo cho người đầu tiên mặc đồng phục mà bạn thấy.
Một điều ít ai nghĩ tới: cú sốc tinh thần sau một vụ cháy. Trẻ con có thể sợ bóng tối, sợ tiếng chuông, khó ngủ nhiều tuần sau đó. Người lớn cũng vậy. Nói chuyện với nhau, giữ nhịp sinh hoạt quen thuộc, và nếu tình trạng kéo dài thì tìm tới nhân viên y tế hay người tư vấn tâm lý. Đó là một phần bình thường của việc hồi phục, không phải yếu đuối.
Ví dụ: dãy trọ hai tầng ở Bắc Ninh
Chị Lan là chủ một dãy trọ hai tầng tám phòng ở Bắc Ninh. Một đêm khói bốc lên từ chỗ để xe dưới tầng trệt. Chị cùng mấy người thuê gõ cửa từng phòng, mọi người ra đầu ngõ là điểm hẹn chị đã dặn từ ngày đầu. Chị cầm sổ ghi tên người thuê đọc từng phòng. Phòng sáu không ai đáp; một bạn nói anh thuê phòng đó hôm nay về quê. Chị gọi điện, anh ấy bắt máy, đang ở nhà bố mẹ. Phòng ba có hai người, mới thấy một.
Chị báo ngay cho đội chữa cháy vừa tới: phòng ba tầng hai phía cuối dãy có thể còn một người, tên gì, tối qua có về. Rồi chị đứng yên ở đầu ngõ, không quay vào. Mấy phút sau người còn lại được thấy ở nhà hàng xóm phía sau, chị gọi báo ngay để đội chữa cháy dừng tìm. Ví dụ là giả định, nhưng cuốn sổ tên và điểm hẹn là thứ mọi chủ nhà trọ có thể chuẩn bị. Thêm một dòng số điện thoại của từng người thuê bên cạnh tên phòng, cất một bản ở chỗ khác ngoài nhà trọ, là việc tốn mười phút nhưng tiết kiệm rất nhiều lúc cần.
Câu hỏi thường gặp
Người thân còn trong nhà thì có được quay vào cứu không?
Không nên tự quay vào. Hãy báo ngay cho lực lượng chữa cháy người đó là ai, ở tầng nào, phòng nào. Họ có thiết bị thở và đồ bảo hộ để vào an toàn hơn. Người không có trang bị quay vào rất dễ trở thành người thứ hai cần được cứu.
Lửa có vẻ đã tắt thì vào lấy giấy tờ được không?
Không. Khói, khí độc còn đọng lại, kết cấu có thể đã yếu, và có chỗ âm ỉ có thể cháy lại. Chỉ vào khi lực lượng chữa cháy hoặc cơ quan chức năng cho phép, và hỏi rõ được vào khu vực nào.
Thấy bình thường sau khi đi qua khói thì có cần đi khám không?
Nên được nhân viên y tế kiểm tra, nhất là khi có ho, khàn tiếng, khó thở, đau đầu hay có muội quanh mũi miệng. Một số tổn thương do hít khói có thể nặng lên sau vài giờ. Trẻ nhỏ và người già càng cần kiểm tra.
Nên đứng cách nhà đang cháy bao xa?
Đủ xa để không bị kính, vật liệu rơi trúng và không vướng lối xe chữa cháy, thường là bên kia đường hoặc đầu hẻm. Làm theo chỉ dẫn của lực lượng tại chỗ nếu họ yêu cầu lùi xa hơn.
Nhà trọ nhiều phòng thì điểm danh thế nào cho đủ?
Chủ nhà nên có danh sách người thuê từng phòng và một điểm hẹn chung cho cả dãy. Khi thoát ra, đọc từng phòng, ai chưa thấy thì gọi điện trước, không liên lạc được thì báo ngay cho lực lượng chữa cháy kèm vị trí phòng.
Thú cưng còn trong nhà thì phải làm sao?
Báo cho lực lượng chữa cháy con vật là gì và thường ở chỗ nào trong nhà. Đừng tự quay vào. Để cửa ra vào phía ngoài không bị chặn cũng giúp con vật có lối tự chạy ra nếu còn đường.