ThangDay.comThang Dây
Thang dây thoát hiểm: hiểu cho đúng

Thang dây tự chế từ dây thừng, ga giường: vì sao không nên trông vào lúc có cháy

Nối ga giường, buộc dây thừng làm thang thoát hiểm trông dễ trong phim nhưng rất nguy ở đời thật. Lý do cụ thể và nên chuẩn bị gì thay vào đó.

Vietnamese student folding white bed sheets into a wardrobe in a small rented room in Hue, window with closed shutters behind, side view, face hidden, soft overcast light

Không nên trông vào thang dây tự chế hay dây nối từ ga giường, rèm cửa: nút buộc dễ tuột, vải và dây thừng không được tính để chịu một người lớn treo, tay không bám được lâu, và điểm buộc trong phòng thường không chắc như người ta tưởng. Thứ trông dễ trong phim thì ở đời thật là một cách ngã từ trên cao.

Khi chưa có thang dây đúng loại, phương án đáng tin hơn là đi cầu thang nếu còn đi được, gọi 114, và nếu bị kẹt thì đóng cửa phòng, chặn khói, báo vị trí, chờ cứu. Bài này giải thích vì sao đồ tự chế không đáng tin, rồi nói những việc nên làm thay vào đó; bài không hướng dẫn cách tự làm.

Ý nghĩ tự chế từ đâu mà có

Hình ảnh người nối ga giường thành sợi dây dài rồi tụt từ cửa sổ xuống xuất hiện trong rất nhiều bộ phim, truyện tranh. Cảnh đó luôn suôn sẻ: nút buộc giữ chắc, người tụt xuống nhẹ nhàng, chân chạm đất an toàn. Từ đó nhiều người mang trong đầu một phương án dự phòng sẵn có: nhà mình không có thang thì nếu có chuyện, cứ nối chăn ga lại.

Cũng có người, vì tiết kiệm hoặc vì không tìm được thang ưng ý, nghĩ tới việc tự làm một chiếc thang dây từ dây thừng mua ở chợ và những thanh gỗ, thanh tre làm bậc. Nhìn thì giống, buộc thử treo ở cành cây thấy chắc, thế là cất vào góc phòng.

Vấn đề là cả hai ý nghĩ đều chưa từng được thử ở điều kiện thật: người lớn treo toàn bộ trọng lượng, ngoài tường nhà, trong lúc tay run, có thể có khói, và không có cách nào quay lại nếu một nút buộc bắt đầu tuột. Cảnh trong phim được dàn dựng với dây an toàn ẩn, người đóng thế và đệm bên dưới.

Những điểm yếu của dây tự nối và thang tự làm

Nút buộc là chỗ yếu nhất. Vải trơn, dây thừng mới thường trơn, nút buộc tự làm có thể tuột dần khi chịu lực kéo, nhất là khi người treo đung đưa. Một nút buộc mỗi đoạn là một điểm có thể hỏng, và sợi dây nối từ nhiều tấm ga có rất nhiều điểm như vậy.

Vật liệu không được tính để chịu người. Ga giường, rèm cửa, khăn tắm được làm để dùng trong nhà, không ai thử xem chúng chịu được một người lớn giật mạnh hay không. Dây thừng mua lẻ thường không có thông tin chịu lực đáng tin.

Tay không giữ được lâu. Tụt trên dây trơn không có bậc, toàn bộ trọng lượng dồn vào hai bàn tay. Người không quen sẽ mỏi rất nhanh, tay trượt, ma sát làm bỏng da, và lúc đó buông tay là phản xạ khó cưỡng.

Bậc tự làm dễ xoay, dễ tuột. Thanh gỗ, thanh tre buộc vào dây có thể xoay dọc, trượt lệch hoặc gãy, nhất là thanh đã khô giòn. Người đang ở giữa chừng mất chỗ đặt chân là tình huống rất nguy.

Không có móc vừa bậu cửa. Đồ tự chế phải buộc vào một vật trong phòng. Chỗ buộc đó gần như luôn là điểm yếu tiếp theo, như phần dưới sẽ nói.

Chân giường, tay nắm cửa không phải điểm neo

Khi không có móc, người ta buộc đầu dây vào thứ gần nhất: chân giường, tay nắm cửa, khung cửa sổ, chân tủ, thanh treo rèm. Những thứ này được làm để chịu lực theo cách khác. Tay nắm cửa gắn bằng vài con vít vào cánh cửa gỗ hay nhôm. Khung cửa sổ nhôm mỏng có thể bị kéo cong. Giường và tủ có thể bị kéo trượt trên sàn tới tận cửa sổ, và nếu cửa sổ rộng, chúng không có gì chặn lại.

Một điểm nữa ít ai nghĩ tới là góc kéo. Khi người treo ở ngoài tường, dây kéo vật trong phòng theo hướng ra cửa sổ và xuống dưới, mép bậu cửa trở thành chỗ dây cọ vào. Mép bê tông thô, mép nhôm sắc có thể cứa dây hoặc vải trong lúc người đang tụt.

Ngay cả thang dây đúng loại cũng cần điểm treo được xem kỹ; với dây tự chế, điểm treo gần như luôn là đoán. Đây là lý do những người làm cứu nạn không khuyến khích ai trông vào phương án này.

Đặt dây tự chế cạnh thang dây đúng loại

Bảng dưới không nhằm khen thang mua sẵn, mà để thấy rõ khoảng cách giữa một thiết bị được thiết kế cho việc thoát hiểm và một thứ được ghép lại trong lúc vội.

Điểm so sánhDây hoặc thang tự chếThang dây thoát hiểm đúng loại
Thông tin chịu lựcKhông có, chỉ đoánGhi trên nhãn của nhà sản xuất
Điểm treoBuộc vào đồ đạc trong phòngMóc thiết kế cho bậu cửa, lan can hoặc giá neo
Chỗ đặt chânKhông có hoặc bậc tự buộc dễ xoayBậc cố định, có gân chống trơn
Khoảng cách với tườngSát tườngThường có thanh chống tường
Thời gian chuẩn bịPhải nối, buộc trong lúc khẩn cấpMở hộp, móc, thả nếu đã tập
Hướng dẫn sử dụngKhông cóCó, theo từng mẫu

Kể cả cột bên phải cũng chỉ là đường dự phòng, có giới hạn và cần tập. Cột bên trái thì thêm vào tất cả những giới hạn đó một lớp bất định mà không ai đo được trước.

Nếu không có thang dây, làm gì thay

Không có thang không có nghĩa là bế tắc. Thứ tự dưới đây áp dụng được cho hầu hết phòng ngủ, phòng trọ ở tầng trên:

  1. Báo cho mọi người và gọi 114 sớm, nói rõ địa chỉ, tầng, phòng, có bao nhiêu người.
  2. Nếu cầu thang còn đi được, chưa có khói dày, đi xuống ngay, không quay lại lấy đồ, không dùng thang máy.
  3. Nếu cầu thang bị chặn, đóng cửa phòng lại. Cửa đóng giúp chậm khói và lửa đáng kể.
  4. Chặn khe dưới cửa bằng khăn, quần áo, nếu có nước thì làm ướt.
  5. Ra cửa sổ hoặc ban công, mở ra để có không khí, dùng đèn pin, vải sáng màu hoặc tiếng gọi để báo vị trí.
  6. Gọi lại 114 nếu cần, báo mình đang kẹt ở phòng nào, tầng nào, và làm theo hướng dẫn.
  7. Ở yên và chờ, không nhảy, không tụt bằng dây tự nối.

Những bước này không cần mua gì, chỉ cần cả nhà đã nghe qua một lần. Nếu sau đó bạn muốn có lối thoát phụ cho phòng mình, hãy tìm hiểu thang dây đúng loại phù hợp với cửa sổ, hoặc hỏi chủ nhà về lối lên mái.

Những mẹo truyền miệng khác cũng không đáng tin

Ngoài nối ga giường, còn nhiều mẹo thoát hiểm qua cửa sổ được truyền nhau trên mạng hoặc trong câu chuyện hàng xóm. Nghe qua thì thông minh, nhưng đem ra đời thật đều có cùng một vấn đề: không ai đo được rủi ro trước. Những mẹo nên gạt khỏi kế hoạch của nhà bạn:

  • Tụt theo ống nước, ống thoát mưa chạy dọc tường: ống được bắt bằng đai mỏng, không chịu được người treo, và mép ống có thể sắc.
  • Bắc tấm ván, thang nhôm sang ban công nhà bên ở trên cao: ván trượt, thang lật, khoảng giữa hai nhà không có gì đỡ.
  • Ném chăn, nệm xuống rồi nhảy theo: nệm không đủ đỡ người rơi từ tầng trên, và người dưới đất cũng có thể bị thương.
  • Buộc dây vào cục nóng điều hoà, giá phơi đồ ngoài cửa sổ: những thứ này gắn bằng vít nở nhỏ vào tường, không phải điểm neo.
  • Trèo ra ngoài bám vào gờ tường, mái hiên để chờ: rất dễ trượt, mỏi tay rồi rơi.

Điều chung giữa những mẹo này là chúng biến một tình huống đang có thể chờ được thành một cú ngã. Ở yên trong phòng đã đóng cửa, chặn khói và báo vị trí thường cho bạn nhiều thời gian hơn bạn nghĩ.

Một ví dụ: phòng trọ của Ngân ở Huế

Ngân là sinh viên thuê một phòng trọ ở tầng ba một dãy nhà ở Huế. Cửa sổ phòng có khung sắt, một cánh mở được, nhìn xuống con hẻm sau. Một tối nói chuyện với bạn cùng phòng về chuyện cháy nhà trọ, hai bạn bảo nhau nếu có chuyện thì nối ga giường tụt xuống, nghe như một kế hoạch.

Khi ngồi thử tính kỹ, hai bạn mới thấy: khung sắt chỉ có một ô mở, hẹp, người lớn chui qua rất khó; hai tấm ga nối lại chưa tới nửa đường xuống; trong phòng không có gì chắc để buộc ngoài chân giường sắt nhẹ. Kế hoạch nghe hợp lý trong đầu nhưng không đứng vững khi đem ra đo.

Ngân đem chuyện hỏi chủ trọ. Chủ trọ chỉ cho hai bạn cầu thang thứ hai ở cuối dãy mà hai bạn chưa từng đi, hứa nhờ thợ xem lại ô mở trên khung sắt, và lắp thêm báo khói ở hành lang. Ngân cất một chiếc đèn pin và một chiếc khăn lớn ở đầu giường, và cả phòng thống nhất: không ra được thì đóng cửa, chặn khe, báo vị trí qua cửa sổ, chờ cứu.

Câu nên nói với người trong nhà

Ý nghĩ tụt bằng dây nối thường nằm sẵn trong đầu ai đó trong nhà mà không nói ra. Vài câu ngắn dưới đây giúp gỡ nó ra trước khi có chuyện:

  • Nhà mình không ai tụt bằng ga giường, rèm cửa hay dây buộc, kể cả khi thấy có vẻ gần đất.
  • Nếu không ra được bằng cầu thang, mình đóng cửa phòng, chặn khe và báo vị trí, chờ cứu.
  • Không ai nhảy từ cửa sổ, ban công tầng trên.
  • Ai ra được ngoài rồi thì không quay lại nhà đang cháy, chỉ báo cho lực lượng cứu nạn ai còn ở trong.
  • Nếu muốn có lối thoát phụ thật, mình sẽ cùng tìm hiểu và mua thiết bị đúng loại, có người xem chỗ treo.

Nói những câu này một lần trong bữa cơm không làm ai sợ. Nó chỉ thay một hình ảnh trong phim bằng một kế hoạch mà cả nhà làm được. Với trẻ lớn và thiếu niên, những đứa hay xem phim hành động nhất, nên nói thêm lý do để các con hiểu chứ không chỉ nghe lệnh: vải trơn, nút tuột, tay mỏi, và không ai đỡ ở giữa chừng.

Câu hỏi thường gặp

Nối ga giường để tụt xuống từ tầng hai có được không?

Không nên. Nút buộc trên vải dễ tuột, vải không được tính để chịu người lớn treo, tay khó giữ trên dây trơn và điểm buộc trong phòng thường không chắc. Nếu không ra được bằng cầu thang, hãy đóng cửa, chặn khói, báo vị trí và chờ cứu.

Tự làm thang dây bằng dây thừng và gỗ có an toàn không?

Không thể biết nó chịu được bao nhiêu và có tuột ở đâu, vì không ai thử nó trong điều kiện thật. Bậc tự buộc dễ xoay, dây dễ cọ đứt ở mép bậu. Nếu cần lối thoát phụ, hãy chọn thang dây thoát hiểm đúng loại có hướng dẫn của nhà sản xuất.

Phòng trọ không có thang dây thì người thuê nên làm gì?

Tìm hiểu tất cả cầu thang và lối ra của dãy trọ, hỏi chủ nhà về thiết bị báo cháy và lối thoát phụ, để đèn pin và khăn ở đầu giường, và thống nhất với người cùng phòng: không ra được thì đóng cửa, chặn khe, báo vị trí, chờ cứu.

Có nên buộc dây vào chân giường làm điểm neo không?

Không. Giường có thể bị kéo trượt tới cửa sổ, chân giường và khung giường không được làm để chịu lực kéo kiểu đó. Thiết bị thoát hiểm đúng loại cần móc vào bậu cửa, lan can chắc hoặc điểm neo do thợ lắp vào kết cấu chịu lực.

Thấy người khác đang định tụt bằng dây tự nối thì nên làm gì?

Gọi 114 báo vị trí người đang kẹt, gọi to bảo họ ở yên, đóng cửa phòng, chặn khói và chờ cứu. Nếu ở gần, hướng dẫn họ báo hiệu qua cửa sổ. Không tự leo lên hay vào nhà đang cháy để giúp; việc đó là của lực lượng cứu nạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138