Thang dây thoát hiểm là một chiếc thang mềm, thường làm từ dây cáp thép hoặc dây tổng hợp chịu lực nối với các bậc cứng, cất gọn trong hộp và chỉ thả ra ngoài cửa sổ hay ban công khi lối thoát chính trong nhà đã bị khói lửa chặn. Nó không thay cầu thang bộ, không thay cuộc gọi 114, mà là một đường thoát phụ cho những căn nhà thấp tầng có người ngủ ở tầng trên.
Hiểu cho đúng thì bạn cần nắm ba điều: thang dây là phương án cuối chứ không phải lối đầu tiên; nó hợp với nhà vài tầng hơn là chung cư cao tầng; và nó chỉ có ích khi cả nhà biết nó nằm ở đâu, móc vào chỗ nào, ai xuống trước. Phần dưới đi lần lượt từ khái niệm, cấu tạo, chỗ đứng của thang trong thứ tự thoát hiểm, tới những giới hạn mà người bán ít khi nhắc.
Thang dây thoát hiểm khác chiếc thang nhôm trong nhà ở chỗ nào
Thang nhôm, thang tre mà nhà nào cũng có là thang cứng, dựng từ dưới đất lên rồi tựa vào tường. Thang dây thoát hiểm thì ngược lại: nó được treo từ trên xuống. Đầu thang có móc hoặc điểm neo gắn ở bậu cửa sổ, lan can hay một điểm cố định trong tường; thân thang là hai sợi dây chịu lực chạy song song, nối với nhau bằng các bậc ngang. Khi chưa dùng, cả bộ được cuộn hoặc gấp lại, cất trong hộp hay túi đặt cạnh cửa, chiếm chỗ không hơn một chiếc va li nhỏ.
Vì treo từ trên xuống nên thang dây có những đặc điểm mà người quen thang cứng hay bất ngờ. Thân thang mềm, có thể đung đưa và xoắn khi người trèo dồn sức không đều. Bậc thang nằm sát mặt tường nếu thang không có thanh chống, bàn chân khó đặt trọn vào bậc. Người trèo phải tự đỡ trọng lượng của mình bằng tay và chân suốt quãng xuống, không có chỗ nào tựa lưng nghỉ.
Ưu điểm của nó cũng nằm ở đó: gọn, cất được ngay trong phòng ngủ, loại móc vào bậu cửa không cần khoan đục lớn, và thả ra chỉ mất ít giây nếu đã tập mở hộp. Nó sinh ra cho một tình huống rất hẹp: người ở tầng trên, cầu thang trong nhà bị chặn, cần xuống đất mà không chờ được.
Thang dây đứng ở đâu trong thứ tự thoát hiểm
Khi có cháy, câu hỏi đầu tiên không phải là dùng thang dây thế nào mà là lối nào còn đi được. Với nhà ở thấp tầng, thứ tự hợp lý thường như sau:
- Báo cho cả nhà và gọi 114 ngay khi phát hiện cháy hoặc nghe chuông báo; nói rõ địa chỉ, tầng nào còn người, lối nào đang bị chặn.
- Thoát theo cầu thang bộ trong nhà hoặc cầu thang thoát hiểm của toà nhà nếu đường đó chưa có khói dày và lửa. Đây luôn là lối đầu tiên.
- Nếu cầu thang bị chặn, dùng lối phụ đã chuẩn bị sẵn như lên mái sang nhà bên, ra sân thượng thông thoáng.
- Nếu không đi được lối nào, đóng cửa phòng, chặn khe cửa, ra cửa sổ hoặc ban công báo hiệu vị trí và chờ lực lượng cứu nạn.
- Chỉ khi ở tầng thấp, thang đã móc đúng chỗ chắc chắn, người trong phòng đủ sức trèo và phía dưới có chỗ đặt chân an toàn, mới tính tới việc xuống bằng thang dây.
Điều đáng để ý là bước chờ cứu đứng TRƯỚC bước dùng thang trong khá nhiều tình huống. Một người yếu tay, một em bé, hay một phòng ở tầng cao thì chờ cứu đúng cách nhiều khi an toàn hơn là trèo xuống trên một sợi thang đung đưa. Thang dây là thêm một lựa chọn, không phải điều bắt buộc phải làm.
Một bộ thang dây gồm những phần nào
Móc treo hoặc điểm neo. Phần giữ cả thang lẫn người trèo. Có loại vắt qua bậu cửa sổ, loại móc vào lan can, loại gắn cố định vào tường bằng bu lông. Móc chỉ chắc khi chỗ nó bám chắc, nên bậu cửa, lan can hay mảng tường cũng coi như một phần của thang.
Dây chịu lực. Hai sợi chạy dọc thân thang, thường là cáp thép hoặc dây tổng hợp. Phần này quyết định thang chịu được bao nhiêu, và con số đó phải đọc trên nhãn của nhà sản xuất chứ không đoán theo cảm giác cầm thấy chắc tay.
Bậc thang. Thanh ngang để đặt chân, thường bằng nhôm hoặc thép, có rãnh chống trơn. Khoảng cách giữa các bậc do nhà sản xuất định sẵn để chân bước tự nhiên.
Thanh chống tường. Những thanh nhỏ nhô về phía tường, đẩy thân thang cách tường một khoảng để bàn chân và ngón tay có chỗ. Thang thiếu phần này thì mu bàn tay và mũi chân cứ bị cọ vào tường.
Hộp hoặc túi đựng. Giữ thang không rối, không bám bụi và đặt được ngay cạnh cửa. Một chiếc thang tốt nhưng cuộn rối trong gầm tủ thì lúc cần mất mấy phút gỡ, mà mấy phút đó là thứ quý nhất.
Thang dây hợp và không hợp với kiểu nhà nào
Không có câu trả lời một dòng cho mọi nhà. Bảng dưới là cách nghĩ ban đầu; chọn cụ thể theo tầng và kích thước cửa sổ thì cần đo đạc kỹ hơn.
| Kiểu nhà | Thang dây có ích không | Điều cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Nhà 2–3 tầng, phòng ngủ trên lầu | Thường có ích như lối phụ | Cửa sổ có bị khung sắt bịt kín không; dưới đất là sân, vỉa hè hay mái tôn nhà bên |
| Nhà ống 4–5 tầng, một cầu thang | Có thể có ích cho các tầng thấp | Tầng càng cao càng khó trèo; xem trước lối lên mái sang nhà bên |
| Chung cư thấp tầng | Tuỳ tầng và quy định toà nhà | Hỏi ban quản lý trước khi lắp; cầu thang thoát hiểm vẫn là lối chính |
| Chung cư cao tầng | Thường không phù hợp | Đi cầu thang thoát hiểm, hoặc ở lại căn hộ chặn khói, báo vị trí, chờ cứu |
| Nhà trọ nhiều tầng | Tuỳ từng tầng, từng phòng | Chủ nhà cần trang bị và chỉ cho người thuê từ ngày đầu |
Bảng trên cố ý không ghi số tầng tối đa. Mỗi mẫu thang có chiều dài và tải trọng riêng do nhà sản xuất công bố, còn khả năng trèo thì khác nhau theo từng người. Muốn biết căn nhà cụ thể của mình nên trang bị gì, cách chắc nhất là hỏi cảnh sát PCCC địa phương khi họ xuống khu phố tuyên truyền hoặc kiểm tra.
Một ví dụ: nhà ống bốn tầng của anh Hải ở Hà Nội
Nhà anh Hải ở Hà Nội là nhà ống bốn tầng, mặt tiền chừng bốn mét. Tầng trệt để xe máy và làm quầy tạp hoá, tầng hai là bếp, tầng ba phòng ngủ hai vợ chồng, tầng bốn phòng hai đứa con. Cả nhà dùng chung một cầu thang bộ chạy dọc tường. Lúc đầu anh Hải định mua ngay bốn bộ thang dây, mỗi tầng một bộ cho yên tâm.
Ngồi lại tính kỹ, cả nhà nhận ra vài điều. Tầng trệt không cần thang vì cửa chính đã là lối ra. Cửa sổ tầng hai nhìn ra đường nhưng ngay dưới là mái hiên tôn, thả thang xuống sẽ vướng. Tầng bốn có cửa lên sân thượng, từ đó sang được mái nhà bên qua bức tường thấp; với hai đứa nhỏ, đi lên mái sang nhà hàng xóm dễ hơn nhiều so với trèo thang ba tầng. Tầng ba mới là chỗ thang dây có lý: phòng ngủ có ban công nhỏ, lan can bê tông, phía dưới là vỉa hè trống.
Cuối cùng nhà anh Hải mua một bộ cho tầng ba, nhờ thợ xem lại lan can, và dành phần tiền còn lại để làm lối lên mái gọn gàng, dọn tầng trệt cho xe không chắn cửa. Thang dây chỉ là một mảnh trong cả bức tranh, và nhiều khi không phải mảnh lớn nhất.
Những điều thang dây không làm được
Người bán thường nói nhiều về điều thang làm được. Bạn nên biết cả phía bên kia trước khi đặt niềm tin vào nó:
- Không che bạn khỏi khói. Khói thoát ra từ cửa sổ tầng dưới có thể bốc lên đúng chỗ thang đang thả.
- Không tự mở. Hộp thang nằm sau tủ quần áo, bị đồ đạc đè lên thì coi như không có.
- Không thay được sức của người trèo. Người yếu tay, người đang hoảng, người bế con nhỏ đều gặp khó trên thang mềm.
- Không hợp với mọi cửa sổ. Khung sắt bảo vệ kín, cửa sổ hẹp, cửa lật chỉ mở hé đều có thể khiến thang vô dụng.
- Không thay việc gọi 114 và giữ lối thoát chính thông thoáng. Cầu thang bộ không chất đồ, tầng trệt gọn, thiết bị báo cháy còn kêu mới là phần nền.
- Không an toàn tuyệt đối. Trèo xuống bằng thang dây luôn có rủi ro trượt, ngã, nên chỉ dùng khi các phương án khác không còn.
Biết các giới hạn này không phải để bỏ thang dây, mà để đặt nó đúng chỗ: một thiết bị dự phòng cho vài căn phòng nhất định, đi kèm việc tập mở hộp và nói chuyện rõ ràng với cả nhà.
Mấy thuật ngữ hay gặp khi đọc về thang dây
Lối thoát chính và lối thoát phụ. Lối chính là đường bạn đi hằng ngày ra khỏi nhà hoặc toà nhà, thường là cầu thang bộ. Lối phụ là đường dự phòng khi lối chính bị chặn, như lên mái, sang nhà bên, hay thang dây.
Điểm neo. Chỗ cố định mà thang hoặc dây bám vào. Điểm neo yếu thì thang tốt mấy cũng vô nghĩa, nên việc khoan neo vào tường cần thợ có kinh nghiệm xem kết cấu.
Tải trọng. Mức nặng mà thang được nhà sản xuất cho phép chịu. Con số này in trên nhãn hoặc trong sách hướng dẫn, và nên hiểu là cho từng người một trên thang trừ khi nhà sản xuất ghi khác.
Dây hạ chậm và ống tụt. Hai loại thiết bị khác, không phải thang. Dây hạ chậm đưa người xuống với tốc độ được hãm, người dùng không phải trèo; ống tụt là ống vải để người trượt bên trong. Mỗi thứ có điều kiện lắp đặt riêng, không thay cho nhau được.
Câu hỏi thường gặp
Thang dây thoát hiểm có thay được cầu thang thoát hiểm không?
Không. Cầu thang bộ trong nhà hoặc cầu thang thoát hiểm của toà nhà luôn là lối đầu tiên. Thang dây chỉ là đường dự phòng khi lối đó đã bị khói lửa chặn và người trong phòng không còn cách nào khác để ra.
Ở chung cư cao tầng có nên mua thang dây không?
Thường là không phù hợp. Trèo xuống nhiều tầng trên thang mềm rất khó và nguy hiểm. Với căn hộ ở tầng cao, phương án hợp lý hơn là đi cầu thang thoát hiểm, hoặc nếu hành lang đầy khói thì ở lại căn hộ, chặn khói, báo vị trí và chờ cứu.
Mua thang dây về rồi có cần làm gì thêm không?
Có. Bạn cần đặt hộp thang ngay cạnh cửa sổ hoặc ban công sẽ dùng, đọc kỹ hướng dẫn của nhà sản xuất, cho cả nhà tập mở hộp và móc thang ở trong phòng, và nói rõ ai xuống trước, ai cần người giúp.
Thang dây chịu được bao nhiêu người cùng lúc?
Điều này tuỳ từng mẫu và phải đọc trên nhãn hoặc sách hướng dẫn của nhà sản xuất. Cách an toàn là mỗi lúc chỉ một người trên thang, người sau chờ người trước xuống tới đất rồi mới bắt đầu trèo.
Nhà có khung sắt bảo vệ kín ở cửa sổ thì thang dây có dùng được không?
Không dùng được nếu khung bịt kín, vì thang và người không ra được ngoài. Muốn dùng thì khung cần có ô thoát hiểm mở được từ bên trong, việc này nên nhờ thợ có kinh nghiệm làm và kiểm tra lại độ chắc.