Thang dây thoát hiểm thường được chia theo hai cách: theo vật liệu thân thang (cáp thép bậc kim loại, dây tổng hợp bậc nhựa hoặc nhôm, thang gấp từ các đoạn cứng) và theo cách treo (móc bậu cửa sổ, móc lan can ban công, gắn cố định vào tường). Mỗi kiểu có chỗ mạnh, chỗ yếu riêng, và chọn đúng là chọn theo cửa sổ, ban công và người sẽ dùng chứ không theo loại nào nghe chắc hơn.
Dù loại nào thì thang dây cũng chỉ là lối dự phòng khi cầu thang bộ bị chặn; gọi 114 và thoát bằng cầu thang luôn đứng trước. Phần dưới giải thích từng loại, đặt chúng cạnh nhau trong một bảng, rồi chỉ ra kiểu sản phẩm nên nghi ngờ khi đi xem hàng.
Vì sao cùng gọi là thang dây mà có nhiều loại đến vậy
Thang dây thoát hiểm phải giải cùng lúc mấy bài toán khó: đủ chắc để đỡ người lớn, đủ gọn để cất trong phòng ngủ, đủ nhanh để thả ra trong lúc hoảng, và đủ dễ trèo cho người không quen leo trèo. Không thiết kế nào giải được tất cả một cách hoàn hảo, nên nhà sản xuất chọn ưu tiên khác nhau. Loại thì nặng về độ bền, loại nặng về độ gọn, loại lại nặng về sự vững chãi khi trèo.
Thêm vào đó, nhà ở mỗi nơi một kiểu. Có nhà cửa sổ bậu rộng, có nhà chỉ có ban công lan can sắt, có căn tường gạch đặc chịu được bu lông, có căn tường mỏng hoặc ốp kính. Vì vậy cách treo cũng sinh ra nhiều kiểu: móc vắt bậu cửa, móc kẹp lan can, giá gắn tường cố định. Khi bạn thấy hai chiếc thang trông giống nhau nhưng khác móc, đó không phải chuyện thẩm mỹ mà là chuyện chúng hợp với hai kiểu nhà khác nhau.
Hiểu được hai trục này, vật liệu và cách treo, bạn sẽ đọc mô tả sản phẩm dễ hơn nhiều và không bị cuốn theo những chữ quảng cáo chung chung.
Chia theo vật liệu thân thang
Thang cáp thép, bậc kim loại. Hai sợi cáp thép, đôi khi bọc nhựa, nối các bậc nhôm hoặc thép. Kiểu này nặng hơn, cuộn lại khá cứng nhưng ít bị ảnh hưởng bởi nhiệt và ma sát với mép tường. Khi trèo, thân thang ít giãn, cảm giác chắc chân hơn so với dây mềm.
Thang dây tổng hợp, bậc nhựa hoặc nhôm. Thân là dây sợi tổng hợp bện, nhẹ và cuộn gọn hơn. Điểm cần hỏi kỹ là dây chịu nhiệt tới đâu, vì loại dây này có thể yếu đi khi gặp nhiệt cao hoặc cọ vào mép kim loại sắc. Thông tin đó phải có trong tài liệu của nhà sản xuất.
Thang gấp từ các đoạn cứng. Gồm nhiều đoạn kim loại nối khớp, gấp xếp lại trong hộp gắn sẵn dưới cửa sổ hoặc ngoài tường. Khi mở, các đoạn duỗi ra thành một chiếc thang gần như cứng, ít đung đưa hơn thang dây. Đổi lại, loại này thường cần lắp cố định và chiếm chỗ hơn.
Thang dây bậc gỗ, dây thừng. Hay gặp trong đồ chơi, nhà cây, hoặc đồ trang trí. Nếu không có nhãn ghi rõ dùng để thoát hiểm và thông tin tải trọng, đừng coi nó là thang thoát hiểm.
Chia theo cách treo
Móc vắt bậu cửa sổ. Hai móc lớn hình chữ J ôm qua bậu cửa, thân thang thả ra ngoài. Không cần khoan, cất trong phòng, dùng được cho nhà thuê. Điều kiện là bậu cửa và tường dưới bậu đủ chắc, bề dày bậu nằm trong khoảng móc ôm được theo hướng dẫn của nhà sản xuất, và cửa mở được đủ rộng.
Móc lan can ban công. Móc hoặc kẹp ôm vào thanh lan can. Hợp với nhà có ban công nhưng cửa sổ nhỏ. Cái phải xem là lan can: sắt mỏng đã gỉ chân, lan can kính, lan can gắn vít nở vào tường mỏng đều không nên làm điểm treo khi chưa có thợ kiểm.
Gắn cố định vào tường hoặc sàn. Giá đỡ bắt bu lông vào kết cấu chắc, thang cất trong hộp gắn sẵn. Không phải nhấc thang lên móc lúc hoảng, thả ra nhanh hơn. Đổi lại cần thợ khoan neo đúng chỗ, và nhà thuê phải hỏi chủ nhà trước.
Đặt các loại cạnh nhau
Bảng dưới không chấm điểm loại nào hơn, chỉ cho thấy mỗi loại đổi cái gì lấy cái gì. Các thông số cụ thể như chiều dài, tải trọng luôn phải đọc trên nhãn của từng mẫu.
| Loại | Mạnh ở | Yếu ở | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Cáp thép, bậc kim loại, móc bậu cửa | Bền, ít giãn, không cần khoan | Nặng, cuộn cứng, cần bậu cửa chắc | Nhà riêng 2–4 tầng có cửa sổ bậu rộng |
| Dây tổng hợp, bậc nhẹ | Nhẹ, gọn, dễ nhấc | Cần hỏi kỹ khả năng chịu nhiệt, chống cọ mép | Phòng ngủ tầng hai, người lớn tự trèo |
| Móc lan can ban công | Dùng được khi cửa sổ nhỏ | Phụ thuộc hoàn toàn độ chắc lan can | Nhà có ban công lan can bê tông hoặc sắt chắc |
| Gắn cố định có hộp | Thả nhanh, không phải nhấc móc | Phải khoan neo, khó dời đi | Nhà chính chủ, phòng có người già, trẻ nhỏ cần người giúp |
| Thang gấp đoạn cứng | Ít đung đưa, dễ đặt chân | Cồng kềnh, thường phải lắp cố định | Nhà có mảng tường ngoài trống, dưới đất thoáng |
Đọc bảng xong, nhiều nhà nhận ra câu hỏi đúng không phải là loại nào tốt nhất mà là căn phòng này có bậu cửa hay ban công nào đủ chắc, và người ngủ trong phòng có trèo được không.
Một ví dụ: chị Lan ở Hải Phòng chọn giữa hai loại
Chị Lan ở Hải Phòng sống trong nhà ba tầng, phòng ngủ của chị và con gái ở tầng ba. Cửa sổ phòng là cửa nhôm kính mở hai cánh, bậu bê tông rộng; ngoài ra còn một ban công nhỏ phía sau với lan can sắt hộp lắp đã hơn mười năm. Chị phân vân giữa một chiếc thang cáp thép móc bậu cửa và một chiếc thang dây tổng hợp nhẹ móc lan can.
Người bán ở cửa hàng thiết bị PCCC khuyên chị nhìn lan can trước. Chị cúi xuống xem chân lan can thì thấy chỗ hàn đã gỉ, có một chân lắc nhẹ khi đẩy tay. Thế là phương án móc lan can bị gạt sang bên cho tới khi có thợ gia cố. Còn bậu cửa sổ bê tông, mép không nứt, tường dưới bậu là tường gạch đặc, hợp với loại móc bậu.
Chị chọn thang cáp thép có thanh chống tường, nặng hơn nhưng con gái chị nói khi tập đặt chân lên mấy bậc đầu ở sát mặt đất thấy chắc hơn hẳn. Hộp thang được đặt ngay dưới cửa sổ, cạnh đầu giường, không để đồ gì đè lên. Câu chuyện của chị cho thấy loại thang không được chọn trên giấy, mà được chọn khi đứng trong chính căn phòng của mình.
Những kiểu sản phẩm nên nghi ngờ
Thị trường có nhiều thứ mang tên thang dây. Gặp các dấu hiệu sau, bạn nên dừng lại hỏi thêm hoặc bỏ qua:
- Không có nhãn ghi tải trọng, chiều dài, nơi sản xuất, hoặc nhãn chỉ có chữ nước ngoài mà không kèm hướng dẫn tiếng Việt.
- Mô tả kiểu đa năng, vừa làm thang thoát hiểm vừa làm thang leo cho trẻ, thang câu cá, thang dã ngoại.
- Móc mỏng, mép sắc, mối hàn lồi lõm, hoặc móc bằng nhựa cho thang dự định chịu trọng lượng người lớn.
- Bậc thang trơn láng không có rãnh, hoặc bậc gắn vào dây bằng nút buộc đơn giản trông dễ tuột.
- Người bán hứa hẹn chắc chắn tuyệt đối, dùng được cho mọi tầng, không cần đọc hướng dẫn.
- Không nói được thang hợp với kiểu bậu cửa hay lan can nào, bề dày bao nhiêu thì móc ôm được.
Phần kiểm hàng chi tiết khi nhận thang là một chủ đề riêng; ở đây chỉ cần nhớ rằng thang thoát hiểm là đồ cứu mạng, không mua theo kiểu thấy rẻ thì mua thử.
Tự kiểm xem mình đã hiểu đúng loại thang chưa
Trước khi chốt mua, thử trả lời được năm điều dưới đây bằng chính căn phòng của mình. Trả lời được hết thì bạn đã hiểu loại thang mình định mua:
- Thang này thuộc loại vật liệu nào: cáp thép, dây tổng hợp, hay các đoạn cứng gấp lại?
- Thang treo bằng cách nào: móc bậu cửa, móc lan can, hay cần gắn cố định vào tường?
- Chỗ mình định treo có đúng kiểu đó không, bề dày bậu hay lan can có nằm trong khoảng nhà sản xuất cho phép không?
- Thang có thanh chống tường không, và người yếu nhất trong phòng có đặt chân được lên bậc không khi thử ở sát mặt đất?
- Tài liệu của nhà sản xuất có nói rõ chiều dài, tải trọng, cách mở, cách cất bằng tiếng Việt không?
Nếu kẹt ở câu ba, hãy mời thợ hoặc hỏi cảnh sát PCCC địa phương xem giúp. Một câu hỏi lúc này rẻ hơn rất nhiều so với một điểm treo yếu lúc có chuyện.
Một nhà có nên dùng hai loại thang khác nhau không
Nhà nhiều phòng ngủ đôi khi buộc phải chọn hai loại: phòng phía trước có cửa sổ bậu rộng hợp với móc bậu, phòng phía sau chỉ có ban công nên phải dùng móc lan can hoặc gắn cố định. Chuyện này không sai, nhưng kéo theo một rủi ro ít ai để ý: mỗi loại có cách mở hộp, cách móc và cách thả khác nhau. Lúc hoảng, người ta làm theo phản xạ, và phản xạ thường là cách đã tập nhiều nhất.
Vì vậy nếu nhà bạn có hai loại, hãy cho từng người tập đúng chiếc thang ở phòng mình ngủ, và ít nhất một lần tập cả chiếc ở phòng bên cạnh, phòng khi đêm đó họ ngủ chỗ khác. Ghi nhớ bằng câu nói ngắn, kiểu "phòng trước móc bậu, phòng sau móc lan can", để cả nhà nhắc nhau được. Hộp đựng của hai loại nên đặt ở vị trí tương tự nhau trong phòng, cùng sát chân cửa, cùng không bị đồ che.
Nếu điều kiện cho phép chọn một loại cho cả nhà, đó thường là lựa chọn dễ thở hơn: một cách mở, một cách móc, một lần tập dùng được cho mọi phòng. Đừng vì muốn đồng bộ mà ép một loại vào căn phòng không hợp với nó, ví dụ móc bậu cho một cửa sổ mà bậu quá mỏng. Khi phải đánh đổi, độ chắc của điểm treo luôn được ưu tiên hơn sự tiện lợi khi tập.
Câu hỏi thường gặp
Thang dây cáp thép có tốt hơn thang dây sợi tổng hợp không?
Không hẳn tốt hơn mà khác nhau. Cáp thép bền, ít giãn, chịu mép tường tốt hơn nhưng nặng và cuộn cứng. Dây tổng hợp nhẹ, gọn hơn nhưng bạn cần hỏi kỹ khả năng chịu nhiệt và chống cọ theo tài liệu của nhà sản xuất.
Nhà đi thuê thì nên chọn loại thang nào?
Thường là loại móc bậu cửa sổ hoặc móc lan can vì không phải khoan tường. Tuy vậy vẫn nên báo chủ nhà, cùng xem bậu cửa và lan can có đủ chắc không, và nếu cần gia cố thì để chủ nhà nhờ thợ làm.
Thang gấp đoạn cứng có dễ trèo hơn thang dây không?
Nhiều người thấy dễ hơn vì thang ít đung đưa và bậc giữ khoảng cách với tường ổn định. Đổi lại loại này cồng kềnh, thường phải lắp cố định, nên chỉ hợp khi nhà có mảng tường ngoài và chỗ lắp phù hợp.
Thang móc lan can có dùng được cho lan can kính không?
Không nên tự ý dùng. Lan can kính và lan can sắt mỏng gắn vít vào tường thường không được thiết kế để chịu kéo ngang và giật mạnh. Muốn dùng ban công làm chỗ treo thì cần thợ kiểm và gia cố, hoặc chọn điểm neo cố định khác.
Có loại thang dây nào dùng được cho mọi tầng không?
Không có. Mỗi mẫu có chiều dài và tải trọng riêng do nhà sản xuất công bố, và trèo xuống càng cao càng khó. Với nhà cao tầng, cầu thang thoát hiểm và việc chờ cứu đúng cách thường là phương án phù hợp hơn thang dây.