Nhà ống trong ngõ hẹp chịu thêm một bất lợi: xe chữa cháy thường không vào sâu được, lực lượng cứu hộ phải kéo vòi và mang thang đi bộ một đoạn, nên thời gian từ lúc gọi 114 tới lúc họ tới cửa nhà bạn có thể lâu hơn so với nhà mặt phố. Vì vậy nhà trong ngõ cần ba thứ hơn ai hết: biết cháy thật sớm, tự thoát được trong nhà, và chỉ đường thật rõ để lực lượng cứu hộ không mất thêm phút nào để tìm.
Bài này không bàn chuyện mở rộng ngõ hay quy hoạch, những việc đó ngoài tầm một gia đình. Nó tập trung vào những gì từng nhà và cả ngõ làm được: giữ lối đi thông, chuẩn bị lời báo 114, cử người đón, và sắp xếp trong nhà để không phải trông chờ hoàn toàn vào thang của cứu hộ. Lối thoát đầu tiên vẫn là cầu thang khi còn đi được; thang dây là phương án cuối.
Ngõ hẹp làm khó lực lượng cứu hộ ở những chỗ nào
Khi xe chữa cháy dừng ở đầu ngõ, lực lượng cứu hộ phải xác định đúng nhà, rải vòi từ xe vào, mang thang và dụng cụ đi bộ, rồi mới tiếp cận được căn nhà. Mỗi khúc cua, mỗi đoạn ngõ chỉ đủ một xe máy, mỗi chỗ xe đỗ chắn hai bên đều làm việc đó chậm lại. Ngõ có nhiều nhánh, số nhà không theo thứ tự, nhà mới xây chen giữa nhà cũ khiến việc tìm đúng cửa mất thêm thời gian, nhất là vào ban đêm.
Ở phía trên, dây điện, dây cáp mạng chằng chịt ngang ngõ, mái che lấn ra từ hai bên, biển hiệu và giàn phơi treo cao làm khó việc dựng thang lên ban công tầng hai, tầng ba. Nhiều ngõ nhỏ tới mức thang không có chỗ đặt chân với góc an toàn. Đường dây điện võng thấp còn là mối nguy riêng khi có cháy, vì dây có thể cháy, đứt và rơi xuống lối đi. Hiểu điều này không phải để lo lắng thêm, mà để thấy rằng với nhà trong ngõ, phần tự lo trong nhà và phần chỉ đường quan trọng hơn so với nhà mặt phố rộng.
Nhà mặt phố và nhà trong ngõ: điều gì khác đi
Bảng dưới không so sánh nhà nào an toàn hơn, chỉ chỉ ra ở nhà trong ngõ thì phần nào cần chuẩn bị kỹ hơn.
| Khía cạnh | Nhà mặt phố rộng | Nhà trong ngõ hẹp | Nhà trong ngõ nên làm gì |
|---|---|---|---|
| Tìm nhà | Thường thấy ngay từ đường | Có thể mất thời gian, nhất là ban đêm | Báo 114 mốc nhận diện, cử người đón |
| Dựng thang cứu hộ | Thường có chỗ dựng | Có khi không dựng được | Ưu tiên lối thoát trong nhà, sân thượng |
| Thời gian tiếp cận | Ngắn hơn | Có thể lâu hơn | Đầu báo khói, cửa phòng đóng, phòng chờ cứu |
| Ngõ bị chắn | Ít | Xe máy, đồ đạc, mái che | Cả ngõ cùng giữ lối đi trống |
Cột cuối là việc của bạn. Không cột nào đòi hỏi tiền nhiều, chủ yếu là thói quen và sự đồng thuận trong ngõ. Nhà nằm càng sâu trong ngõ, càng nhiều khúc rẽ, thì các ô trong cột cuối càng nên làm sớm, vì mỗi khúc rẽ là thêm một chỗ có thể đi nhầm.
Gọi 114 từ nhà trong ngõ: nói gì, theo thứ tự nào
Người gọi thường hoảng và nói lộn xộn. Viết sẵn mấy dòng dưới đây theo đúng nhà mình, dán bên trong cánh tủ, để ai gọi cũng đọc được.
- Có cháy ở nhà dân, địa chỉ đầy đủ: số nhà, ngõ, ngách, đường, phường.
- Cách vào: từ đường lớn rẽ vào ngõ nào, đi bao xa, rẽ trái hay phải ở chỗ nào, nhà nằm cạnh mốc gì dễ nhận.
- Xe lớn có vào được tới đâu, đoạn nào ngõ hẹp nhất.
- Cháy ở tầng nào, trong nhà còn bao nhiêu người, ở tầng nào, có trẻ nhỏ hay người già không.
- Có người đang đứng đón ở đầu ngõ không, người đó mặc áo màu gì hoặc cầm đèn.
- Giữ máy, trả lời câu hỏi, nghe lại khi tổng đài gọi lại.
Mốc dễ nhận nên là thứ ban đêm vẫn thấy: cổng trường, cột điện có đèn, ngã ba có cây lớn, quán đầu ngõ. Tránh mốc chỉ người trong ngõ mới biết như nhà ông này, nhà bà kia.
Người đón ở đầu ngõ: việc nhỏ, tác dụng lớn
Ai làm việc này. Người đã ra ngoài an toàn, hoặc hàng xóm không bị ảnh hưởng. Không phải người còn trong nhà cháy, và không ai quay vào nhà để rồi ra đón.
Đứng ở đâu. Ở chỗ xe chữa cháy sẽ dừng, thường là đầu ngõ ra đường lớn. Nếu ngõ có nhiều nhánh, cần thêm người đứng ở chỗ rẽ.
Làm gì khi xe tới. Vẫy đèn, dẫn đường, nói ngay nhà nào, tầng nào, còn mấy người bên trong, cửa trệt khoá kiểu gì. Thông tin này giúp lực lượng cứu hộ quyết định nhanh.
Mang theo gì. Một đèn pin hoặc điện thoại bật đèn để vẫy, và nếu biết thì nắm thông tin: trong nhà còn ai, ở tầng nào. Không cần mang gì khác, cũng không ai được quay vào nhà để lấy thêm đồ.
Làm gì trong lúc chờ. Nhắc hàng xóm dắt xe vào sát nhà hoặc ra khỏi ngõ để mở đường, không tụ tập đứng chắn ngõ để xem.
Trong nhà: bù cho khoảng thời gian cứu hộ tới chậm
Biết sớm hơn. Đầu báo khói ở tầng trệt, chiếu nghỉ và phòng ngủ, loại kêu được tới tầng trên cùng. Vài phút biết sớm ở nhà trong ngõ có giá trị hơn ở nhà mặt phố, vì phần sau đó dài hơn.
Giữ khói lại lâu hơn. Cửa phòng ngủ đóng ban đêm, cửa ngăn chân cầu thang nếu có. Mỗi cánh cửa đóng là thêm thời gian chờ trong không khí sạch hơn.
Có chỗ chờ cứu được nhìn thấy. Ở nhà trong ngõ, ban công có thể bị mái che, dây điện che khuất. Chọn phòng chờ cứu có cửa sổ mà từ ngõ nhìn lên thấy được, hoặc sân thượng có góc lộ ra phía ngõ.
Không trông chờ hoàn toàn vào thang cứu hộ. Ở ngõ không dựng được thang, lực lượng cứu hộ có thể phải vào từ trong nhà hoặc qua mái nhà bên. Lối thoát qua sân thượng và thoả thuận với hàng xóm vì vậy càng đáng chuẩn bị.
Một kiệt nhỏ ở Huế thống nhất cách đón cứu hộ
Chị Hằng sống trong một kiệt nhỏ ở Huế, nhà ống ba tầng nằm sâu gần cuối kiệt, đoạn hẹp nhất chỉ đủ hai xe máy tránh nhau. Ban đêm các nhà dắt xe ra để trước cửa, đoạn giữa kiệt gần như kín. Tháng trước có lần xe cứu thương vào đón một cụ ông trong kiệt, phải dừng ở đầu kiệt, nhân viên y tế đi bộ và hỏi đường mất khá lâu mới tới đúng nhà.
Sau chuyện đó, chị Hằng và mấy nhà gần đó đưa ra tổ dân phố bàn. Cả kiệt thống nhất: ban đêm xe dựng sát một bên tường, chừa lối đi; nhà nào có cháy hoặc cấp cứu thì người đầu tiên ra được ngoài chạy ra đầu kiệt đón. Một nhà ở đầu kiệt nhận làm điểm đón quen, có đèn trước cổng. Chị Hằng viết sẵn mấy dòng chỉ đường từ đường lớn vào nhà mình, dán trong cánh tủ bếp.
Trong nhà, chị cũng xếp lại: đầu báo khói ở chiếu nghỉ hai tầng, cửa sân thượng thay bằng chốt mở từ trong, ban công tầng hai mở ô chuồng cọp. Chị hiểu rằng xe vào kiệt lâu hơn, nên phần tự lo trong nhà phải chắc hơn. Hai con chị cũng được dặn: nghe chuông thì gọi bố mẹ, không tự chạy ra kiệt một mình khi chưa đếm đủ người ở điểm hẹn trước cổng.
Cả ngõ cùng làm được gì
Một nhà làm tốt mà cả ngõ chắn lối thì vẫn khó. Mấy việc dưới đây hiệu quả nhất khi làm chung, qua tổ dân phố hoặc nhóm cư dân trong ngõ.
- Thống nhất giữ một lối đi trống suốt chiều dài ngõ, kể cả ban đêm khi mọi nhà dắt xe ra.
- Không dựng mái che, giàn phơi, kệ hàng lấn ra lối đi chung, nhất là ở đoạn hẹp nhất.
- Cử một vài nhà ở đầu ngõ, chỗ rẽ làm điểm đón khi có sự cố.
- Báo với tổ dân phố hoặc chính quyền phường khi dây điện, dây cáp võng thấp ngang ngõ.
- Mời cảnh sát PCCC địa phương tới nói chuyện trong các đợt tuyên truyền, hỏi riêng về ngõ của mình.
- Nhà nào có người già sống một mình thì vài nhà xung quanh biết và có số điện thoại của con cháu.
Những việc này không cần một quy định mới nào, chỉ cần các nhà cùng ngồi lại một lần và nhắc nhau khi có người quên. Ngõ có nhiều nhà cho thuê thì nên nhờ chủ nhà dặn lại người thuê, vì người mới chuyển tới thường không biết thoả thuận chung và hay dựng xe ở đoạn hẹp nhất. Một tấm bảng nhỏ ở đầu ngõ ghi số nhà theo dãy cũng giúp người lạ tìm đường nhanh hơn.
Tự kiểm: đi bộ một lần từ đường lớn vào nhà
Vào một buổi tối, đi bộ từ đường lớn vào nhà mình, giả như mình là người lạ lần đầu tới. Để ý: có biển số nhà ở đầu ngõ không, chỗ rẽ nào dễ đi nhầm, đoạn nào tối, đoạn nào xe đỗ kín, có dây điện võng thấp hay mái che lấn không. Ghi lại.
Tới cửa nhà, ngẩng lên nhìn: ban công tầng hai, tầng ba có thấy rõ từ dưới ngõ không, có chỗ nào đặt được thang không, có biển hiệu, giàn phơi chắn không. Nếu ban công nhà mình bị che, cứu hộ khó thấy người đứng đó, khi đó sân thượng hoặc phòng chờ cứu có cửa sổ khác có thể là chỗ báo hiệu tốt hơn. Sửa lại mấy dòng chỉ đường trong cánh tủ theo những gì vừa thấy, đặc biệt là mốc ban đêm.
Cuối cùng, gọi thử cho một người thân ở xa, đọc mấy dòng chỉ đường đó và hỏi họ có hình dung được đường vào không. Người không biết ngõ của bạn mà hiểu được thì lực lượng cứu hộ cũng hiểu được.
Câu hỏi thường gặp
Ngõ quá hẹp, xe chữa cháy không vào được thì có dập được lửa không?
Lực lượng cứu hộ có cách kéo vòi từ xe đậu ở đầu ngõ hoặc dùng nguồn nước gần đó, nhưng thường mất thêm thời gian. Đó là lý do nhà trong ngõ cần biết cháy sớm, đóng cửa ngăn khói và có phòng chờ cứu tốt để bù cho khoảng thời gian đó.
Có nên mua thang dây để tự thoát vì cứu hộ khó vào ngõ không?
Thang dây vẫn là phương án cuối, chỉ hợp với tầng thấp, điểm neo chắc, phía dưới không vướng mái che, dây điện. Ở ngõ hẹp, phía dưới ban công thường nhiều vật cản. Trước khi mua, xem lối thoát qua sân thượng, phòng chờ cứu, và chọn theo nhãn nhà sản xuất.
Gọi 114 có cần nói rõ ngõ hẹp không?
Có. Nói rõ xe lớn vào được tới đâu, đoạn nào hẹp nhất, có người đón ở đầu ngõ không. Thông tin này giúp lực lượng cứu hộ chuẩn bị đúng phương tiện và không mất thời gian đi thử đường.
Hàng xóm cứ dựng xe chắn ngõ thì nói thế nào?
Nên đưa ra trong buổi họp tổ dân phố thay vì nói riêng từng nhà, để thành thoả thuận chung của cả ngõ. Nói cụ thể về việc xe cứu hộ, xe cứu thương cần lối đi, đề nghị dựng xe sát một bên chứ không cấm hẳn.
Nhà cuối ngõ cụt thì có lối thoát nào khác không?
Tuỳ từng nơi, có ngõ cụt giáp tường nhà khác hoặc khu đất trống. Xem lối thoát qua sân thượng, mái nhà bên đã thoả thuận, và chuẩn bị phòng chờ cứu tốt. Không tự trèo tường sang khu khác khi chưa biết phía bên kia có an toàn không.
Có nên đặt bình chữa cháy chung cho cả ngõ không?
Nhiều tổ dân phố đã làm, đặt ở chỗ dễ lấy, có người biết dùng. Đây là ý hay, nhưng bình chữa cháy chỉ dùng cho đám cháy nhỏ ban đầu. Việc đầu tiên vẫn là gọi 114 và đưa người ra, không ai cầm bình lao vào nhà đã nhiều khói.