Muốn nhà ống vừa chống trộm vừa thoát được khi cháy, nguyên tắc là: cửa nào nằm trên đường thoát thì phía trong phải mở được bằng tay không, không cần chìa, không cần điện, còn phía ngoài vẫn khoá chặt. Phần lớn nguy hiểm đến từ những ổ khoá treo, khoá hai mặt cần chìa và chùm chìa nằm trong túi xách của một người, khiến những người khác trong nhà không mở được cửa trong bóng tối.
Bài này đi qua từng loại cửa thường gặp trong nhà ống: cửa tum lên sân thượng, cửa ban công, cửa sắt ngăn cầu thang ở từng tầng, cửa phòng ngủ, và chỗ để chìa. Cửa cuốn tầng trệt là chuyện riêng, cần một bài riêng. Dù khoá thế nào, lối đầu tiên khi cháy vẫn là cầu thang nếu còn đi được, và gọi 114 ngay.
Cửa nào trên đường thoát, khoá loại nào cho hợp
Bảng dưới không nêu tên hãng, chỉ nêu kiểu khoá. Khi mua, hỏi người bán đúng câu: phía trong có mở bằng tay không, không cần chìa được không.
| Cửa | Kiểu khoá hay gặp | Rủi ro khi cháy | Hướng đổi |
|---|---|---|---|
| Cửa tum lên sân thượng | Ổ khoá treo phía trong | Phải tìm chìa, mở trong tối, tay run | Chốt gạt hoặc khoá có núm vặn phía trong |
| Cửa ban công | Khoá hai mặt cần chìa | Người trong phòng không ra được ban công | Khoá tay gạt phía trong, chìa phía ngoài |
| Cửa sắt ngăn cầu thang mỗi tầng | Khoá móc, chốt có ổ | Chặn luôn đường lên sân thượng | Bỏ khoá hoặc chốt không ổ phía trên |
| Cửa phòng ngủ | Khoá tay nắm | Ít rủi ro nếu mở được từ trong | Giữ nguyên, nhắc đóng khi ngủ |
| Khoá điện tử, vân tay | Cần điện hoặc pin | Mất điện, hết pin, màn khói che cảm biến | Chọn loại có tay gạt cơ phía trong |
Dòng cuối nên lưu ý khi thay khoá mới. Khi cháy, điện thường bị ngắt hoặc chập, khoá nào cần điện để mở từ bên trong là khoá không phù hợp cho đường thoát.
Chỗ để chìa: ai cũng với tới, kẻ trộm thì không
Một chìa cho mỗi cửa có khoá, để cạnh chính cửa đó. Treo ở móc phía trong, cách cửa vài bước, ngang tầm vai người lớn. Từ bên ngoài nhìn qua khe cửa hay ô kính không thấy được.
Không để chìa trong chùm chìa của một người. Chùm chìa đi theo người đi làm, nằm trong túi xách để ở phòng khách. Lúc cháy ban đêm, người cần mở cửa tum thường không phải người giữ chùm chìa.
Chìa dự phòng đánh dấu bằng màu. Quấn băng dính màu đỏ hoặc gắn móc khoá to vào chìa của cửa thoát. Trong tối, sờ là nhận ra, không lẫn với chìa tủ, chìa xe.
Báo cho cả nhà vị trí chìa. Nói cho từng người, kể cả người giúp việc, ông bà ở cùng. Mỗi lần dời chỗ treo, nói lại một lần.
Không dùng hộp có mã số cho chìa cửa thoát. Hộp chìa có mã hợp để gửi chìa cho thợ, cho người giao hàng, không hợp cho cửa thoát. Lúc khói và hoảng, không ai nhớ nổi mã số, càng không bấm được trong tối.
Khi đã lỡ bị kẹt sau một cánh cửa khoá
Nếu lúc có cháy mà bạn đứng trước một cánh cửa khoá không có chìa, đừng mất thời gian cố phá trong tối. Cửa sắt, cửa có lõi thép rất khó phá bằng tay không, còn tay chân trầy xước, kiệt sức trong khi khói đang dày lên. Quay lại căn phòng gần nhất có cửa sổ hoặc ban công ra ngoài, đóng cửa phòng, chặn khe dưới cửa bằng chăn hoặc khăn ướt nếu có.
Gọi 114, nói rõ địa chỉ, tầng mình đang ở, và cửa nào đang bị khoá, loại gì, chìa ở đâu. Thông tin này giúp lực lượng cứu hộ chọn đường vào nhanh hơn. Sau đó mở cửa sổ ra phía ngoài để báo hiệu, bật đèn pin hoặc đèn điện thoại, vẫy vải sáng màu. Không trèo ra ngoài khung cửa sổ ở tầng cao. Nếu nhà có thang dây ở phòng đó và tầng đủ thấp, đó là phương án cuối, chỉ dùng khi khói lửa đã vào tới phòng và người dùng biết cách mở thang.
Chính vì tình huống này mà việc rà khoá từ trước quan trọng: phần lớn các trường hợp bị kẹt sau cánh cửa khoá đều tránh được bằng một cái chốt mở từ trong.
Nhà có người già ở một mình hoặc hay vắng chủ
Người già ở một mình cần ít khoá nhất. Bố mẹ già ở nhà ống một mình thường được con cái lắp thêm khoá cho yên tâm. Thực tế càng nhiều khoá thì càng khó thoát, vì người già nhớ kém, tay yếu, mắt kém trong tối. Giữ một ổ chắc ở cửa ngoài, còn bên trong chỉ chốt gạt.
Một người ngoài nhà giữ chìa dự phòng. Gửi chìa cửa chính cho một người hàng xóm tin được hoặc người thân gần nhà. Khi có chuyện, lực lượng cứu hộ hoặc hàng xóm có thể mở cửa từ ngoài mà không phải phá.
Nhà vắng chủ dài ngày vẫn nên báo cho nhau. Khi đi xa, báo cho nhà bên và người giữ chìa. Nếu nhà vắng có cháy, họ biết trong nhà không có ai và báo đúng thông tin đó cho 114.
Phần sắp xếp riêng cho người già nên xem kỹ hơn. Người đi lại khó cần phương án thoát riêng, như ngủ ở tầng thấp, có người gọi điện hỏi thăm khi có báo động. Bài này chỉ nói về khoá cửa, còn cách tổ chức thoát cho người già cần làm riêng cho từng người.
Chìa cả nhà nằm trong một chùm: chuyện nhà chị Hà ở Hưng Yên
Chị Hà ở một căn nhà ống năm tầng tại Hưng Yên, tầng trệt bán hàng điện máy. Vì từng nghe chuyện trộm vào qua mái, nhà chị khoá rất kỹ: cửa tum ổ treo, mỗi tầng có cửa sắt xếp ngăn cầu thang khoá móc, cửa ban công khoá hai mặt. Mọi chìa nằm trong một chùm chị cất trong tủ đầu giường tầng bốn.
Khi cả nhà ngồi xem lại, họ phát hiện con trai lớn ngủ ở tầng ba sẽ phải đi qua hai cửa sắt khoá móc mới lên được sân thượng, mà cả hai chìa đều ở phòng mẹ. Người giúp việc ngủ tầng hai không có chìa nào. Chị Hà quyết định: bỏ khoá móc ở các cửa sắt xếp, chỉ để chốt cài phía trên; cửa tum đổi sang chốt gạt hai đầu; cửa ban công tầng hai thay bằng khoá tay gạt phía trong.
Về chống trộm, nhà chị chuyển sang khoá chặt hơn ở phía ngoài: ổ khoá ngoài cửa tum, khung sắt phía ngoài lan can sân thượng có ô mở được từ trong, thêm đèn cảm biến trên mái. Trộm từ ngoài vẫn khó vào, còn người trong nhà thì không bị giam lại.
Những kiểu chống trộm tự khoá mình
Mấy cách làm sau rất phổ biến trong nhà ống, nhất là nhà có cửa hàng ở tầng trệt. Mỗi cái đều có lý do, nhưng đều tạo ra một ngõ cụt khi cháy.
- Khoá móc cửa sắt xếp ở chân cầu thang tầng hai để ngăn khách vào cửa hàng lên nhà, rồi để luôn qua đêm.
- Khoá ổ treo ngoài lồng sắt sân thượng, chìa giữ dưới nhà, người ở tầng trên cùng không có.
- Hàn chết ô cửa sổ phòng ngủ vì sợ trộm trèo vào từ nhà bên.
- Lắp khoá điện tử cho cửa tum, phía trong cũng phải bấm mã hoặc quẹt thẻ.
- Chặn cửa ban công bằng tủ, kệ hàng vì không dùng tới.
- Treo chìa trên cao quá tầm tay để trẻ không lấy được, rồi người già cũng không với tới.
Cách sửa chung là dịch phần chống trộm ra phía ngoài và lên trên cao ở mặt ngoài, còn phía trong đường thoát chỉ giữ chốt mở bằng tay. Khi cần đụng tới khung sắt hoặc cửa, nhờ thợ làm.
Rà lại khoá của cả nhà trong một buổi
Mang theo một tờ giấy và cây bút, đi từ dưới lên, ghi lại từng cửa. Sau buổi này bạn sẽ có danh sách việc cần đổi, xếp theo mức cần làm trước.
- Đi từ cửa chính tầng trệt lên tới sân thượng, đếm mọi cửa nằm trên đường đi, kể cả cửa sắt xếp và cửa lưới.
- Với mỗi cửa, thử mở từ phía trong bằng tay không, mắt nhắm. Mở được là đạt, cần chìa hay mã là chưa đạt.
- Với cửa chưa đạt, ghi chìa đang ở đâu, ai giữ, ban đêm người ở gần nhất có lấy được không.
- Xếp ưu tiên: cửa tum và cửa ban công phòng ngủ trước, cửa sắt cầu thang sau, cửa phụ ít dùng sau cùng.
- Đổi khoá cho các cửa ưu tiên, hoặc tạm thời treo chìa đánh dấu màu ngay cạnh cửa trong lúc chờ thay.
- Đi lại một vòng với cả nhà sau khi đổi, để mỗi người tự tay mở từng cửa một lần.
Lần rà sau nên làm mỗi khi lắp thêm cửa, thay khoá hoặc cho thuê một tầng. Đừng biến nó thành lịch bảo dưỡng dài dòng, chỉ cần nhớ: có thay đổi ở cửa thì đi lại một vòng.
Cửa phòng ngủ đóng khi ngủ: khoá nhẹ mà cứu được nhiều
Trong khi nhiều nhà lo khoá chặt cửa tum, cửa ban công, thì cánh cửa giúp ích nhiều nhất khi cháy lại hay bị để mở: cửa phòng ngủ. Một cánh cửa gỗ đóng kín giữ khói ngoài hành lang thêm một khoảng thời gian, đủ để người bên trong tỉnh dậy, gọi 114, ra ban công hoặc chờ cứu trong không khí sạch hơn. Nhà ống mở cửa phòng ngủ ra cầu thang cho thoáng thì khói từ tầng trệt đi thẳng vào chỗ đang ngủ.
Cửa phòng ngủ không cần khoá chìa, chỉ cần đóng. Nếu cả nhà quen để mở vì nóng, có thể dùng quạt hoặc điều hoà trong phòng và đóng cửa trước khi ngủ. Với phòng trẻ nhỏ, đóng cửa và lắp đầu báo khói trong phòng hoặc thiết bị nghe tiếng trẻ, để bố mẹ vẫn nghe thấy con. Khi phải ra khỏi phòng, sờ tay nắm và mặt cửa trước: nóng thì không mở, ở lại, chặn khe dưới cửa bằng khăn và báo vị trí.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ ổ khoá treo cửa tum thì trộm có vào nhà qua mái dễ hơn không?
Không nhất thiết, nếu bạn thay bằng chốt mở từ trong và vẫn có khoá từ phía ngoài hoặc khung sắt phía ngoài sân thượng. Trộm từ mái vào sẽ gặp phía ngoài đã khoá, còn người trong nhà chỉ cần gạt chốt là ra được.
Khoá vân tay có dùng được cho cửa trên đường thoát không?
Được, nếu phía trong có tay gạt cơ mở được ngay mà không cần điện, mã hay vân tay. Khi mua, hỏi rõ điều này và tự thử khi tháo pin. Loại nào phía trong cũng cần bấm hay quét thì không nên dùng cho cửa tum, cửa ban công.
Nhà có trẻ nhỏ hay mở cửa ban công thì phải khoá thế nào?
Dùng chốt đặt cao ngoài tầm với của trẻ nhưng người lớn và người già với tới được, không cần chìa. Như vậy trẻ không tự ra ban công, còn người lớn mở được ngay khi cần. Lan can ban công cũng nên đủ cao và không có chỗ cho trẻ trèo.
Cửa sắt xếp ngăn cầu thang tầng hai có nên tháo bỏ không?
Không nhất thiết tháo, vì nó vẫn giúp ngăn người lạ từ cửa hàng lên nhà vào ban ngày. Chỉ cần ban đêm không khoá móc, hoặc khoá bằng chốt mở được từ phía trên. Người ở tầng trên luôn phải đi qua được cửa đó mà không cần chìa.
Chìa dự phòng treo cạnh cửa thì có bị lấy mất không?
Nếu treo ở phía trong, cách cửa vài bước, không nhìn thấy từ ngoài, rủi ro rất thấp. Rủi ro lớn hơn là không ai tìm được chìa khi cần. Thỉnh thoảng nhìn lại xem chìa còn đó và còn đúng ổ không, nhất là sau khi thay khoá.
Thuê nhà ống có được tự thay khoá cửa tum không?
Nên hỏi chủ nhà trước và đưa lại chìa mới cho chủ nếu chủ cần. Phần lớn chủ nhà đồng ý khi được giải thích là để thoát được khi cháy. Nếu chủ không đồng ý, ít nhất xin treo chìa ngay cạnh cửa phía trong và báo cho mọi người cùng ở.