Trong nhà ống, việc ai ngủ ở tầng nào, phòng nào là một quyết định an toàn quan trọng không kém việc mua thiết bị: người đi lại chậm, trẻ nhỏ và người ngủ say nên ở phòng gần lối thoát thứ hai nhất của tầng mình, cùng tầng hoặc sát tầng với một người lớn tỉnh táo, và không ai ngủ một mình ở tầng trệt cạnh xe và hàng hoá. Xếp lại phòng ngủ không tốn tiền, chỉ cần cả nhà đồng ý.
Bài này đưa ra cách nghĩ từng bước để xếp phòng theo lối thoát, kèm ví dụ và những chỗ hay vướng. Nó không thay cho đầu báo khói, cửa tum mở được hay cầu thang thông, mà làm cho các thứ đó phát huy tác dụng. Thứ tự khi cháy vẫn không đổi: cầu thang nếu còn đi được, gọi 114, thang dây là phương án cuối.
Vì sao chỗ ngủ lại quan trọng đến vậy
Cháy ban đêm nguy hiểm hơn cháy ban ngày vì mọi người đang ngủ, phản ứng chậm, thường mất thêm thời gian để hiểu chuyện gì đang xảy ra. Trong nhà ống, thời gian đó lại càng quý vì khói lên theo cầu thang rất nhanh. Người ngủ ở đâu quyết định họ phải đi bao xa, qua mấy tầng cầu thang, qua bao nhiêu cửa khoá mới tới được chỗ an toàn.
Ở nhiều gia đình, cách xếp phòng hiện tại hình thành từ thói quen hoặc tiện nghi: ông bà ngủ tầng trệt vì ngại leo thang, con lớn chọn phòng trên cùng cho yên tĩnh, người giúp việc ngủ ở gác lửng cạnh bếp. Không cách xếp nào trong số đó sai về mặt sinh hoạt, nhưng có thể sai về mặt thoát hiểm. Ví dụ ông bà ngủ tầng trệt có lợi là gần cửa ra, nhưng cũng ngủ ngay cạnh nơi cháy thường bắt đầu. Mục tiêu là cân hai thứ đó lại, không phải đảo lộn cả nhà.
Một cách nhìn dễ hiểu: hình dung cầu thang là một con đường chỉ đi được trong vài phút đầu. Ai cần nhiều thời gian nhất thì ngủ gần lối ra còn dùng được sau vài phút đó nhất, tức ban công, sân thượng hay phòng chờ cứu tốt.
Xếp lại phòng ngủ trong năm bước
Làm trên một tờ giấy vẽ mặt cắt nhà: mỗi tầng một ô, ghi phòng phía trước, phía sau và lối thoát của tầng đó.
- Ghi lối thoát thứ hai của từng tầng: ban công mặt tiền, sân thượng, mái nhà bên, hoặc không có gì.
- Đánh dấu những tầng không có lối thoát thứ hai; hạn chế để người ngủ ở đó, nhất là người đi lại khó.
- Liệt kê người trong nhà theo khả năng tự thoát: tự đi nhanh, cần nhắc, cần người dắt, cần người bế hoặc đỡ.
- Xếp người cần trợ giúp vào phòng gần lối thoát thứ hai nhất, cùng tầng hoặc liền tầng với người lớn sẽ giúp họ.
- Kiểm lại: có ai ngủ một mình ở tầng trệt cạnh xe, hàng hoá không; có ai phải đi qua tầng của người khác mới tới lối thoát không.
Sau năm bước, thường chỉ cần đổi một hai phòng. Hiếm khi phải xếp lại cả nhà.
Gợi ý theo từng nhóm người
Đây là gợi ý chung cho nhà ống ba đến năm tầng. Nhà bạn có thể khác, nhưng logic thì giống nhau.
| Người | Nên ngủ ở | Tránh | Lý do |
|---|---|---|---|
| Trẻ nhỏ cần bế | Cùng phòng hoặc phòng sát phòng bố mẹ | Phòng riêng ở tầng khác | Không ai phải đi qua khói tìm con |
| Trẻ lớn tự đi được | Cùng tầng với người lớn, phòng có lối thoát thứ hai | Tầng trên cùng một mình nếu tum khoá | Trẻ có thể hoảng, cần người gọi |
| Người già đi lại chậm | Tầng có lối thoát ít bậc nhất, cùng tầng với người lớn khoẻ | Tầng trệt cạnh xe, hàng; tầng trên cùng nếu phải leo nhiều | Cần thời gian và người giúp |
| Người ngủ say, uống thuốc ngủ | Phòng có đầu báo khói ngay trong phòng | Phòng xa các thành viên khác | Có thể không tỉnh vì chuông ở xa |
| Người giúp việc, nhân viên | Tầng trên, có cửa đóng được | Gác lửng cạnh bếp, phòng sau quầy hàng | Hay bị quên khi đếm người |
Với người già hoặc người khuyết tật cần phương án riêng, cách sắp xếp chi tiết cho từng người nên làm kỹ hơn, có thể cần hỏi thêm bác sĩ hoặc người chăm sóc.
Nhà ba thế hệ của anh Quang ở Thanh Hoá xếp lại phòng ra sao
Nhà anh Quang ở Thanh Hoá là nhà ống bốn tầng không có tum, sân thượng mở. Trước đây bố mẹ anh ngủ tầng trệt, phía sau phòng khách, cạnh chỗ để ba xe máy, vì bố anh đau khớp gối. Vợ chồng anh và con nhỏ hai tuổi ở tầng hai, con gái lớn mười bốn tuổi chọn phòng tầng bốn, tầng ba là phòng sinh hoạt chung và kho.
Khi vẽ lối thoát, anh thấy tầng trệt không có lối thứ hai ngoài cửa chính, cũng là chỗ để xe. Tầng hai có ban công mặt tiền. Tầng bốn sát sân thượng. Gia đình xếp lại: bố mẹ lên tầng hai phòng có ban công, vì từ trệt lên tầng hai chỉ một đợt cầu thang, bố anh đi được với tay vịn; vợ chồng anh và con nhỏ dời lên phòng phía trước tầng ba, dọn bớt kho; con gái lớn vẫn ở tầng bốn, cửa ra sân thượng thay bằng chốt mở từ trong.
Tầng trệt giờ chỉ để xe và phòng khách, không ai ngủ ở đó. Anh lắp đầu báo khói ở cả bốn tầng. Bố mẹ anh lúc đầu không muốn lên, nhưng đồng ý khi được giải thích rằng ở tầng hai có ban công nhìn ra đường, nơi lực lượng cứu hộ thấy được.
Những vướng mắc hay gặp và cách gỡ
Người già không chịu leo cầu thang. Đây là lý do phổ biến nhất khiến ông bà ngủ tầng trệt. Lắp thêm tay vịn hai bên, đèn cầu thang có công tắc ở cả chân và đầu thang, thường giúp người già đồng ý lên một tầng. Nếu vẫn phải ở tầng trệt, phòng đó cần cửa đặc đóng được, đầu báo khói, và một cửa ra ngoài không phải đi qua khu để xe.
Con tuổi teen muốn phòng riêng tầng trên cùng. Không sao, miễn là tầng đó có lối ra sân thượng mở được từ trong và có đầu báo khói trong phòng. Nói chuyện với con như với một người lớn: con được ở đó với điều kiện con biết rõ lối đi khi có chuyện.
Nhà cho thuê một tầng. Người thuê cũng cần được tính khi xếp lối thoát. Nếu tầng cho thuê nằm giữa, người ở trên phải đi qua tầng đó, hãy chắc cửa của họ không khoá chặn cầu thang.
Phòng đẹp nhất lại ở phía sau. Nhiều nhà ống có phòng ngủ chính ở phía sau cho yên tĩnh, tránh tiếng xe, còn phòng phía trước dùng làm phòng làm việc hoặc phòng khách tầng. Nếu người cần trợ giúp ngủ phía sau mà cửa sổ chỉ nhìn ra giếng trời, cân nhắc đổi chức năng hai phòng cho nhau.
Khách tới ở vài ngày. Khách thường được xếp vào phòng trống, có khi là phòng kho hay tầng trệt. Dặn khách hai điều: nghe chuông thì làm gì, và lối thoát của tầng họ ngủ ở đâu.
Những gì không cần làm
Không cần xây thêm cầu thang, không cần mua thiết bị cho từng phòng ngay lập tức, cũng không cần biến căn nhà thành nơi tập luyện thoát hiểm hằng tuần. Phần lớn lợi ích của việc xếp phòng đến từ những quyết định đơn giản: ai ngủ gần ai, phòng nào có cửa đóng được, lối nào mở được. Một số nhà mua thang dây cho mọi phòng ngủ, rồi xếp người già ở tầng cao vì đã có thang. Đó là cách nghĩ ngược: thang dây khó dùng với người già và không hợp với tầng cao, nó chỉ là phương án cuối khi các lối khác đã hết.
Cũng không nên để việc xếp phòng thành cuộc tranh luận căng thẳng trong nhà. Nếu ai đó không muốn đổi, hãy bắt đầu từ thay đổi nhỏ hơn: thêm đầu báo khói trong phòng họ, thay cửa phòng bằng cửa đặc hơn, chỉ cho họ lối thoát gần nhất. Khi đã quen nghĩ về lối thoát, việc đổi phòng thường dễ được đồng ý hơn.
Đặt đầu báo khói theo cách đã xếp phòng
Chiếu nghỉ mỗi tầng là chỗ đầu tiên. Khói từ tầng trệt đi theo cầu thang, nên đầu báo ở chiếu nghỉ báo sớm cho cả tầng đó. Đây là vị trí chung, nhà nào cũng nên có.
Phòng của người ngủ say và trẻ nhỏ. Người uống thuốc ngủ, người nặng tai, trẻ nhỏ thường không tỉnh vì chuông ở ngoài hành lang khi cửa phòng đóng. Đặt thêm một đầu báo ngay trong phòng họ.
Tầng trệt nơi để xe và hàng. Đây là nơi cháy hay bắt đầu. Đầu báo ở đây cho cả nhà biết sớm nhất, nhưng chỉ có ích nếu tiếng chuông lên được tới tầng ngủ. Loại kêu đồng loạt nhiều tầng giải quyết chuyện này.
Người được phân công giúp cần nghe được chuông của người mình giúp. Nếu bố được giao đón ông nội ở tầng dưới, bố phải nghe thấy chuông ở tầng ông. Kiểm điều này khi bấm thử: người phụ trách đứng ở phòng mình, cửa đóng, có nghe không.
Câu cả nhà nên hỏi nhau sau khi xếp xong
Ngồi lại vào một buổi tối, mỗi người trả lời ba câu: mình ngủ ở đâu, lối thoát thứ hai của tầng mình ở đâu, và nếu cần giúp thì ai sẽ tới giúp mình hoặc mình sẽ giúp ai. Người lớn kiểm xem câu trả lời của các thành viên có khớp nhau không. Nếu bà nghĩ con trai sẽ lên đón, còn con trai nghĩ bà tự đi được, đó là chỗ phải thống nhất lại.
Hỏi thêm một câu về những đêm đặc biệt: khi có người đi vắng, khi có khách, khi ai đó ốm phải ngủ phòng khác. Những đêm đó, sắp xếp quen thuộc bị đảo, và người ở nhà cần biết ai đang ở phòng nào. Khi gọi 114, thông tin đúng về số người và vị trí từng người giúp lực lượng cứu hộ tìm đúng chỗ ngay. Vì vậy người gọi nên là người nắm rõ nhất ai đang ngủ ở đâu đêm đó.
Câu hỏi thường gặp
Người già ngủ tầng trệt có phải là sai không?
Không hẳn sai, vì tầng trệt gần cửa ra. Vấn đề là tầng trệt nhà ống thường là nơi để xe, hàng và nhiều điện, chỗ cháy hay bắt đầu. Nếu người già ngủ tầng trệt, phòng đó cần cửa đóng kín, đầu báo khói và lối ra ngoài không phải đi qua khu để xe.
Trẻ nhỏ ngủ chung giường với bố mẹ thì có cần xếp gì thêm không?
Ngủ chung là thuận lợi vì bố mẹ đón con ngay. Chỉ cần phòng đó có lối thoát thứ hai hoặc là phòng chờ cứu tốt, và bố mẹ biết nếu có hai con thì ai bế đứa nào để không bỏ sót.
Có nên để mỗi tầng một người lớn để giúp người khác không?
Không cần thiết và thường không làm được. Quan trọng hơn là mỗi người cần trợ giúp đều có một người lớn cụ thể được phân công, ngủ cùng tầng hoặc liền tầng. Phân công rõ tốt hơn rải đều người lớn mà không ai biết mình phụ trách ai.
Nhà chỉ có hai tầng thì có cần xếp lại phòng ngủ không?
Vẫn nên xem lại, đặc biệt nếu tầng trệt để xe và hàng. Nhà hai tầng thường có lợi thế là tầng trên không quá cao, ban công dễ tiếp cận. Chỉ cần đảm bảo không ai ngủ một mình cạnh khu để xe, và phòng trên có lối ra ban công mở được.
Có nên khoá cửa phòng ngủ của trẻ từ ngoài để trẻ không đi lung tung ban đêm không?
Không nên khoá từ ngoài, vì khi có cháy trẻ không tự ra được và người lớn phải mất thời gian mở khoá. Nếu lo trẻ đi lung tung, dùng chuông cửa hoặc thiết bị nghe tiếng trẻ, và đóng cửa phòng bình thường.