Nhà bạn cần thang dây thoát hiểm khi có người ngủ ở tầng trên mà lối ra duy nhất là cầu thang chung, phòng đó có cửa sổ hoặc ban công mở được ra ngoài với chỗ treo chắc, và người trong phòng đủ sức tự trèo xuống. Thiếu một trong ba điều đó, thang dây ít có ích, và tiền nên dành cho việc khác như giữ cầu thang thông thoáng, làm lối lên mái, lắp báo khói.
Dù kết quả thế nào, thang dây vẫn là lối dự phòng cuối; cầu thang bộ và việc gọi 114 sớm luôn đứng trước. Mười hai câu hỏi dưới đây chia thành ba nhóm: về người, về căn nhà, về lối thoát hiện có. Trả lời từng phòng một, không trả lời chung cho cả nhà.
Vì sao nên tự đánh giá thay vì mua theo phong trào
Mỗi lần có tin về một đám cháy nhà dân, nhu cầu mua thang dây lại tăng. Cảm giác muốn làm gì đó cho gia đình là chính đáng, nhưng mua theo cảm giác thường dẫn tới hai kiểu sai. Kiểu thứ nhất là mua thang cho căn phòng không dùng được thang, ví dụ cửa sổ bị khung sắt bịt kín, phòng ở tầng quá cao, hoặc người trong phòng không trèo nổi. Kiểu thứ hai là mua xong thấy yên tâm, bỏ qua những việc quan trọng hơn như dọn tầng trệt, sửa ổ điện, lắp báo khói.
Tự đánh giá không mất nhiều thời gian. Cả nhà chỉ cần một buổi tối, đi qua từng phòng ngủ ở tầng trên, mở cửa sổ, nhìn xuống dưới và trả lời các câu hỏi một cách thật lòng. Kết quả có khi là cần một bộ thang cho đúng một phòng, có khi là không cần thang mà cần mở lối lên mái, có khi là cần cả hai.
Cách làm này cũng giúp những người lớn trong nhà nói chuyện với nhau về chuyện ít ai muốn nghĩ tới. Nói trước một lần lúc bình thường thì lúc có chuyện, mọi người đỡ lúng túng hơn rất nhiều.
Nhóm câu hỏi 1: về người trong phòng
Thang dây đòi sức và sự bình tĩnh của người dùng, nên nhóm câu hỏi về người phải trả lời trước nhóm câu hỏi về nhà:
- Câu 1. Ai ngủ trong phòng này vào ban đêm, kể cả những đêm có khách, con cháu về chơi?
- Câu 2. Người yếu nhất trong phòng có tự đứng lên, bám tay và bước xuống được nhiều bậc liên tục không?
- Câu 3. Có trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người đang ốm, người khuyết tật cần người khác giúp không, và ai sẽ giúp?
- Câu 4. Có ai rất sợ độ cao tới mức đứng ở ban công cũng run không?
Nếu câu 2 và câu 3 cho thấy người trong phòng không tự trèo được, thang dây gần như không phải đáp án cho phòng đó. Kế hoạch cho những người cần hỗ trợ là một chủ đề riêng cần bàn kỹ; ở đây chỉ cần ghi nhận rằng phòng này cần phương án khác, thường là ở lại chặn khói, báo vị trí và chờ cứu, hoặc chuyển người cần hỗ trợ xuống ngủ ở tầng thấp hơn.
Nhóm câu hỏi 2: về căn phòng và mặt tường bên ngoài
Tiếp theo là đứng ở cửa sổ hoặc ban công định dùng, nhìn ra ngoài và nhìn xuống dưới:
- Câu 5. Cửa sổ có mở hết được không, hay chỉ mở hé, hoặc bị khung sắt bảo vệ bịt kín?
- Câu 6. Có bậu cửa bê tông hoặc lan can đủ chắc để móc thang không, hay chỉ có khung nhôm mỏng, lan can kính?
- Câu 7. Từ cửa sổ thẳng xuống đất có vướng gì không: mái tôn, mái hiên, cục nóng điều hoà, dây điện, biển hiệu?
- Câu 8. Phía dưới là mặt đất phẳng như sân, vỉa hè, hay là bể nước, rãnh, hàng rào nhọn?
Câu 5 là câu loại nhanh nhất: cửa sổ bị khung sắt bịt kín thì thang không dùng được cho tới khi khung có ô mở từ bên trong, và việc đó cần thợ có kinh nghiệm làm. Câu 6 và câu 7 thường cần người có nghề xem lại; đừng tự kết luận chỉ bằng cách nhìn. Câu 8 nghe như chi tiết nhỏ, nhưng người xuống tới bậc cuối thường phải buông chân xuống đất trong bóng tối, và một miệng rãnh hở hay hàng rào nhọn ngay dưới đó là chỗ chấn thương dễ xảy ra.
Nhóm câu hỏi 3: về lối thoát nhà mình đang có
Nhóm cuối giúp bạn thấy thang dây đứng ở đâu so với những gì nhà mình đã có sẵn:
- Câu 9. Từ phòng này có đi lên được sân thượng, mái, rồi sang nhà bên cạnh không?
- Câu 10. Cầu thang trong nhà có bị chất đồ, có cửa khoá giữa các tầng không, và tầng trệt có xe, hàng hoá chắn lối ra không?
- Câu 11. Nhà đã có thiết bị báo khói, báo cháy ở cầu thang và gần phòng ngủ chưa?
- Câu 12. Cả nhà đã biết gọi 114 nói gì, và ai sẽ báo cho những người còn lại khi có chuyện chưa?
Nếu câu 10, 11, 12 còn nhiều chữ "chưa", đó là những việc nên làm trước khi mua thang. Chúng rẻ hơn, có ích cho mọi phòng và có ích trong hầu hết tình huống, còn thang dây chỉ có ích trong một số tình huống ở một số phòng. Riêng câu 9, nếu câu trả lời là có, hãy đi thử con đường đó một lần vào ban ngày cùng cả nhà, xem cửa lên mái có bị khoá, có vướng đồ, có chỗ nào trơn trượt không.
Đọc kết quả: ba kiểu thường gặp
Sau khi trả lời đủ mười hai câu cho từng phòng, phần lớn các nhà rơi vào một trong ba kiểu dưới đây. Bảng không phải công thức, chỉ giúp bạn sắp thứ tự việc cần làm.
| Kiểu kết quả | Dấu hiệu | Việc nên làm trước |
|---|---|---|
| Thang dây hợp lý cho phòng này | Người tự trèo được, cửa mở hết, có chỗ treo chắc, dưới thoáng, không có lối lên mái | Chọn thang theo đúng cửa sổ, đặt hộp sát cửa, tập mở hộp |
| Có lối phụ tốt hơn thang | Đi được lên mái sang nhà bên, cầu thang lên mái thông | Giữ lối lên mái thông, nói chuyện với hàng xóm, tập đi thử |
| Thang dây không hợp | Người không tự trèo được, khung sắt bịt kín, tầng cao, dưới vướng nhiều | Chuẩn bị phương án chặn khói chờ cứu, xem xét đổi phòng ngủ, mở ô thoát hiểm nếu cần |
Cùng một nhà có thể có phòng thuộc kiểu thứ nhất và phòng thuộc kiểu thứ ba. Đó là điều bình thường; điều quan trọng là mỗi phòng có một câu trả lời rõ ràng mà cả nhà đều biết.
Một ví dụ: nhà chị Mai ở Cần Thơ
Chị Mai ở Cần Thơ có nhà ba tầng, tầng trệt cho thuê làm tiệm điện thoại, tầng hai là phòng khách và bếp, tầng ba có hai phòng ngủ: một phòng của vợ chồng chị, một phòng của mẹ chị. Nhà có sân thượng phía sau, nối sang sân thượng nhà hàng xóm bằng một bức tường thấp.
Khi đi qua mười hai câu hỏi, cả nhà nhận ra phòng của mẹ chị thuộc kiểu thứ ba: bà đi lại chậm, cửa sổ phòng nhỏ và có khung sắt. Phòng của vợ chồng chị có ban công lan can bê tông, phía dưới là con hẻm trống, nhưng từ phòng đó ra sân thượng rồi sang nhà bên dễ hơn nhiều so với trèo thang hai tầng. Câu 10 lộ ra một chuyện đáng lo hơn: tiệm thuê ở tầng trệt chất thùng hàng gần chân cầu thang và sạc nhiều thiết bị qua đêm.
Kết quả là chị Mai chưa mua thang. Chị nói chuyện với người thuê để dọn lối chân cầu thang và đổi chỗ sạc, lắp báo khói ở cầu thang tầng hai và tầng ba, xin hàng xóm cho mở lối qua bức tường thấp, và bàn với mẹ chuyện chuyển xuống ngủ phòng nhỏ ở tầng hai cạnh cầu thang. Thang dây vẫn nằm trong danh sách, nhưng ở cuối.
Những trường hợp không cần mua thang dây
Để đánh giá thật lòng, cũng nên biết khi nào câu trả lời đúng là không mua:
- Nhà một tầng, hoặc mọi người đều ngủ ở tầng trệt có cửa ra trực tiếp bên ngoài.
- Căn hộ chung cư cao tầng: phương án là cầu thang thoát hiểm hoặc ở lại căn hộ chặn khói chờ cứu.
- Phòng ngủ tầng trên có lối lên mái sang nhà bên rõ ràng, thông thoáng, đã đi thử.
- Mọi cửa sổ và ban công đều bị khung sắt bịt kín và chưa có kế hoạch mở ô thoát hiểm.
- Người ngủ trong phòng không tự trèo được và không có người hỗ trợ.
Trong những trường hợp này, số tiền định mua thang có thể dùng tốt hơn cho thiết bị báo khói, đèn pin để sẵn cạnh giường, sửa hệ thống điện cũ hoặc nhờ thợ mở ô thoát hiểm. Không mua thang dây không có nghĩa là bỏ mặc chuyện thoát hiểm.
Khi nào nên làm lại bài tự đánh giá
Câu trả lời hôm nay có thể sai sau một năm, vì nhà và người trong nhà thay đổi. Hãy làm lại mười hai câu hỏi khi gặp một trong các thay đổi sau:
- Có người mới về ở: em bé ra đời, ông bà chuyển về sống cùng, con cháu ở lại lâu ngày, người giúp việc ngủ lại.
- Đổi công năng tầng: tầng trệt chuyển thành chỗ kinh doanh, kho hàng, chỗ để xe điện, hoặc cho người khác thuê.
- Sửa nhà: lắp thêm khung sắt bảo vệ, làm mái che, đổi cửa sổ, cơi nới thêm tầng, xây lại sân thượng.
- Nhà bên cạnh thay đổi: hàng xóm xây cao hơn, bịt lối qua mái, hoặc mở thêm lối mới.
- Người trong nhà thay đổi sức khoẻ: ai đó vừa mổ, gãy tay chân, đi lại khó khăn hơn trước.
Mỗi lần như vậy chỉ cần đi lại một vòng các phòng ngủ ở tầng trên và trả lời lại những câu có liên quan. Một câu trả lời đổi từ có sang không, như cửa sổ vừa bị lắp khung sắt kín, có thể làm cả phương án của một phòng phải thay đổi theo.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ba tầng có bắt buộc phải có thang dây thoát hiểm không?
Thang dây không phải thứ mọi nhà ba tầng đều cần. Nó có ích khi phòng ngủ tầng trên chỉ có lối ra là cầu thang chung, cửa sổ hoặc ban công có chỗ treo chắc và người trong phòng tự trèo được. Về yêu cầu cụ thể với nhà bạn, hãy hỏi cảnh sát PCCC địa phương.
Nên mua thang dây cho mấy phòng?
Chỉ cho những phòng mà kết quả tự đánh giá cho thấy thang hợp lý: có người ngủ, có chỗ treo chắc, phía dưới thoáng, người dùng tự trèo được và không có lối phụ tốt hơn. Không cần mua cho mọi phòng chỉ để đủ bộ.
Nhà đã có lối lên sân thượng thì còn cần thang dây không?
Nếu lối lên sân thượng thông thoáng, sang được nhà bên hoặc tới chỗ an toàn chờ cứu, đó thường là lối phụ tốt hơn thang dây. Tuy vậy, nếu có phòng ngủ ở xa lối đó hoặc lối có thể bị khói chặn trước, thang dây cho phòng đó vẫn đáng cân nhắc.
Tự đánh giá xong vẫn phân vân thì hỏi ai?
Bạn có thể hỏi cảnh sát PCCC địa phương khi họ tuyên truyền ở khu phố, hỏi thợ xây hoặc thợ cơ khí về độ chắc của bậu cửa, lan can, và hỏi người bán thiết bị có hiểu sản phẩm về loại thang hợp với cửa sổ nhà bạn.
Người già trong nhà không trèo được thì làm gì?
Thang dây không phải đáp án cho người không tự trèo được. Nên bàn kế hoạch riêng: xem xét cho người lớn tuổi ngủ ở tầng thấp gần lối ra, phân công người hỗ trợ, và chuẩn bị phương án đóng cửa, chặn khói, báo vị trí, chờ cứu nếu không ra được.