Thang dây kém chất lượng thường lộ ra ở ba chỗ: móc (mỏng, mối hàn rỗ, gỉ ở kẽ), chỗ nối bậc với dây (kẹp bóp méo, xoay được bằng tay), và thông tin đi kèm (nhãn thiếu tải trọng, không ai đứng tên, lời rao hứa an toàn tuyệt đối). Bạn không cần dụng cụ đo đạc gì để nhận ra; chỉ cần biết nhìn vào đâu và đặt hai món cạnh nhau để so.
Bộ thang dây là thứ cả nhà sẽ đặt mạng sống lên trong tình huống tệ nhất, khi cầu thang bộ đã bị chặn và đã gọi 114. Mua phải hàng kém thì không chỉ mất tiền mà còn mất luôn đường lùi, và tệ hơn là cả nhà tưởng mình đã có. Dưới đây là chín dấu hiệu, chia theo chỗ nhìn thấy, kèm lý do vì sao mỗi dấu hiệu đáng lo.
Ba dấu hiệu ở móc: chỗ gánh toàn bộ sức nặng
Dấu hiệu 1: móc mỏng hoặc dẹt bất thường. Móc là chỗ dồn toàn bộ tải của người đang xuống. Đặt móc cạnh một vật quen thuộc như cán búa hay tay nắm cửa để ước độ dày. Móc nhìn mỏng như thanh treo quần áo thì dù sơn đẹp đến đâu bạn cũng nên dè chừng. Không có con số chuẩn nào để bạn đo, nhưng sự chênh lệch giữa hàng tốt và hàng ẩu thường rõ khi đặt hai bộ cạnh nhau.
Dấu hiệu 2: mối hàn rỗ, lem, hoặc chỉ hàn vài điểm. Nhiều móc có mối hàn nối thanh ngang với hai càng. Soi bằng đèn pin: mối hàn tốt liền, đều, bao quanh chỗ nối; mối hàn kém có lỗ rỗ, có vảy xỉ, hoặc chỉ hàn chấm vài điểm. Sơn dày phủ lên có thể che mối hàn, nên càng phải soi kỹ ở mặt trong.
Dấu hiệu 3: gỉ ở kẽ ngay khi còn mới. Hàng mới mà đã có vệt gỉ ở chỗ uốn, chỗ hàn hoặc dưới lớp đệm cao su thì lớp mạ hoặc sơn đã không làm tròn việc, hoặc hàng đã nằm kho ẩm lâu. Kim loại gỉ ở chỗ chịu lực là điều không nên chấp nhận.
Ba dấu hiệu ở dây và bậc
Dấu hiệu 4: kẹp bậc xoay được bằng tay. Cầm một bậc, giữ dây, vặn nhẹ. Bậc tốt đứng yên trên dây; bậc kém xoay hoặc trượt dọc dây. Kẹp bị bóp méo không đều, có kẹp to kẹp nhỏ, là dấu hiệu khâu lắp ráp làm vội. Khi có người đặt chân lên, bậc trượt là người mất thăng bằng.
Dấu hiệu 5: dây xơ, lớp bọc mỏng, hai bên dài không bằng nhau. Dây sợi tổng hợp xơ ngay khi mới là sợi kém hoặc bện lỏng. Dây cáp bọc nhựa mà lớp bọc mỏng, sờ thấy rõ từng sợi thép bên trong, rất dễ rách khi cọ vào mép tường. Hai bên dây chênh nhau làm bậc nghiêng, đặt chân lên trượt về một phía.
Dấu hiệu 6: bậc trơn và hẹp. Bậc không có rãnh, không có lớp chống trượt, mặt bậc nhẵn bóng, cộng với bậc hẹp đến mức đặt chân trần vào cũng không trọn. Lúc thoát hiểm người ta thường đi chân trần hoặc dép trơn, tay ướt mồ hôi. Bậc như vậy làm khó cả người khoẻ.
Ba dấu hiệu nằm trong giấy tờ và lời rao
Có những bộ thang nhìn bên ngoài không có gì sai, nhưng phần thông tin đi kèm đã đủ để bạn bỏ qua.
- Dấu hiệu 7: nhãn thiếu tải trọng hoặc chiều dài. Không có hai con số này thì không ai, kể cả người bán, biết bộ thang có hợp với nhà bạn không.
- Dấu hiệu 8: không có đơn vị đứng tên. Không tên nhà sản xuất hay nhập khẩu, không địa chỉ, không số lô. Sản phẩm cứu người mà không ai chịu trách nhiệm là dấu hiệu nặng nhất trong danh sách này.
- Dấu hiệu 9: lời rao hứa quá mức. "An toàn tuyệt đối", "dùng cho mọi tầng", "trẻ em tự xuống được", "không cần tập". Không thiết bị thoát hiểm nào an toàn tuyệt đối, và thang dây thường không hợp với tầng cao. Người bán nói như vậy hoặc không hiểu sản phẩm, hoặc không quan tâm bạn sẽ dùng ra sao.
Dấu hiệu 9 nghe như chuyện quảng cáo bình thường, nhưng nó là bộ lọc rất tốt. Người bán hiểu nghề thường nói điều ngược lại: thang dây là phương án cuối, cần đo cửa sổ trước khi mua, cần tập lắp trong nhà, tầng cao thì nên hỏi cảnh sát PCCC về phương án khác. Một người bán chịu nói giới hạn của sản phẩm là người bán bạn có thể hỏi tiếp khi cần bảo hành.
Ngược lại, một trang bán hàng chỉ có ảnh đẹp, không có thông số, chỉ trả lời "inbox để được tư vấn" mà không đưa con số nào bằng chữ, thì dù hàng có thể không tệ, bạn cũng không có cách kiểm chứng.
Đặt hai bộ cạnh nhau: cách so nhanh nhất cho người không rành
Người không làm nghề cơ khí khó đánh giá một món kim loại khi chỉ có một món trước mặt. Cách dễ nhất là so sánh. Nếu mua tại cửa hàng thiết bị PCCC, bạn xin xem hai ba mẫu khác nhau, đặt các móc cạnh nhau, cầm các bậc lên tay. Chênh lệch về độ dày móc, độ chặt kẹp, độ dày lớp bọc dây hiện ra rất nhanh khi nằm sát nhau.
Chị Mai ở Bắc Ninh đi mua cho nhà ba tầng, được đưa xem hai bộ. Bộ thứ nhất nhẹ hơn hẳn, móc sơn đỏ bóng; bộ thứ hai nặng tay, móc mạ xám, kẹp bậc to và đều. Khi chị cầm hai bậc vặn thử, bậc của bộ thứ nhất xoay được nửa vòng. Chị không cần biết thông số gì thêm để quyết định.
Nếu mua online thì không đặt cạnh nhau được, nhưng bạn có thể xin người bán ảnh chụp thật của móc và kẹp bậc ở cự ly gần, ảnh chụp trên tay người để thấy tỷ lệ, chứ không phải ảnh thiết kế. Người bán có hàng thật sẽ chụp được trong vài phút. Ảnh nào cũng là ảnh nền trắng, góc hoàn hảo, không có bàn tay hay vật đối chiếu thì bạn chưa thấy được món hàng.
Trọng lượng cũng nói lên điều gì đó, dù không phải tất cả. Thang nhẹ bất thường so với chiều dài thường là dây mỏng, bậc mỏng. Thang nặng không chắc đã tốt, nhưng thang quá nhẹ đáng để hỏi thêm.
Phân biệt "rẻ vì đơn giản" và "rẻ vì ẩu"
Không phải bộ thang rẻ nào cũng kém. Có loại rẻ vì thiết kế đơn giản: ít phụ kiện, không thanh chống tường, túi đựng thường. Cái cần tránh là rẻ vì cắt bớt ở chỗ chịu lực.
| Chỗ được phép đơn giản | Chỗ không được cắt bớt |
|---|---|
| Túi đựng bằng vải thường thay vì hộp cứng | Độ dày và mối hàn của móc |
| Không có thanh chống tường, nếu tường nhà bạn phẳng và bạn hiểu điều đó | Độ chặt và độ đều của kẹp bậc |
| Màu sơn, kiểu dáng đơn giản | Lớp bọc dây và chất lượng sợi dây |
| Hướng dẫn in đơn sắc, ít trang | Thông tin tải trọng, chiều dài, khoảng kẹp móc |
| Ít mẫu chiều dài để chọn | Tên đơn vị chịu trách nhiệm, số lô |
Khi so các lựa chọn, bạn đặt câu hỏi: phần rẻ hơn nằm ở cột trái hay cột phải? Một bộ đơn giản nhưng đủ thông tin và chắc ở chỗ chịu lực tốt hơn một bộ đủ phụ kiện mà kẹp bậc lỏng.
Cũng cần nhớ thanh chống tường không phải món trang trí. Nó giữ thang cách tường để bàn chân đặt vào được bậc. Nếu tường dưới cửa sổ nhà bạn có gờ, mái hiên hay bậu nhô ra, thiếu thanh chống tường có thể làm thang áp sát, khó đặt chân; hỏi thợ lắp xem nhà mình có cần không.
Vì sao hàng kém vẫn bán được: không ai mở ra lần thứ hai
Phần lớn đồ dùng trong nhà, hàng kém sẽ tự lộ: quạt kêu, nồi cháy đáy, người mua quay lại phàn nàn. Thang dây thì khác. Người ta mua về, cất vào tủ, và may mắn thì cả đời không phải mở ra. Không có phản hồi nào quay lại người bán. Đó là lý do hàng ẩu vẫn tồn tại được: chất lượng của nó chỉ được kiểm vào đúng cái đêm tồi tệ nhất.
Hiểu điều này để bạn đổi cách mua. Đừng đánh giá qua số lượt bán hay lời khen kiểu "giao nhanh, đóng gói đẹp", vì người khen gần như chưa bao giờ dùng thật. Hãy đánh giá bằng những gì bạn tự kiểm được: thông tin trên nhãn, móc, kẹp, dây, và câu trả lời của người bán khi bạn hỏi giới hạn sản phẩm.
Anh Đạt ở Thanh Hoá kể gia đình mua một bộ theo lời giới thiệu trên mạng, bốn năm sau lấy ra tập thì đệm móc đã nứt vụn, hai kẹp bậc gỉ dính. Không ai biết nó như vậy từ lúc nào. Từ đó nhà anh ghi lịch mở túi xem lại vào dịp tổng vệ sinh cuối năm, theo hướng dẫn của nhà sản xuất, và tập lắp trong nhà cùng lúc.
Gặp bộ thang có dấu hiệu kém sau khi đã mua thì làm gì
Có gia đình chỉ nhận ra vấn đề sau vài tháng, lúc lấy ra tập mở. Lúc đó đừng tặc lưỡi giữ lại cho đỡ phí.
- Chụp ảnh rõ chỗ có dấu hiệu, cạnh vật đối chiếu, kèm ảnh nhãn và số lô.
- Liên hệ người bán hoặc đầu mối bảo hành ghi trên nhãn, gửi ảnh và mô tả, hỏi có đổi được không.
- Trong thời gian chờ, ghi chú lên túi đựng là bộ này đang có vấn đề, để không ai trong nhà coi nó là lối thoát chắc chắn.
- Nếu không đổi được, mua bộ thay thế có đủ thông tin; bộ cũ đừng để lại trong nhà như phương án dự phòng, vì lúc hoảng người ta sẽ dùng bất cứ thứ gì trong tầm tay.
- Nhân dịp này, cả nhà xem lại lối thoát chính: cầu thang bộ có bị chất đồ, cửa ra sân có khoá chìa ai giữ, số 114 mọi người đã thuộc chưa.
Bước thứ tư nghe có vẻ phí, nhưng một bộ thang đáng ngờ nằm cạnh cửa sổ là cái bẫy. Ai đó trong nhà, có khi là người không đọc được ghi chú, sẽ với lấy nó đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Thang dây giá rẻ có phải lúc nào cũng kém không?
Không hẳn. Có bộ rẻ vì thiết kế đơn giản, ít phụ kiện. Điều cần kiểm là phần rẻ hơn có nằm ở chỗ chịu lực như móc, kẹp bậc, dây hay không, và nhãn có đủ tải trọng, chiều dài, đơn vị đứng tên hay không.
Làm sao biết mối hàn trên móc tốt hay kém khi không rành cơ khí?
Soi bằng đèn pin ở mặt trong móc. Mối hàn tốt liền và đều, bao quanh chỗ nối; mối hàn kém có lỗ rỗ, vảy xỉ hoặc chỉ hàn vài chấm. Đặt hai mẫu cạnh nhau để so là cách dễ nhất cho người không làm nghề.
Người bán nói thang dùng được cho mọi tầng có đáng tin không?
Đó là lời rao nên dè chừng. Thang dây thường không hợp với tầng cao, và mỗi bộ chỉ dùng được trong chiều dài và điều kiện nhà sản xuất ghi. Với nhà cao tầng, bạn nên hỏi cảnh sát PCCC địa phương về phương án phù hợp.
Thang mới mà đã có vệt gỉ nhỏ có sao không?
Gỉ ở chỗ chịu lực như móc, mối hàn, kẹp bậc là dấu hiệu lớp bảo vệ kim loại đã không tốt hoặc hàng nằm kho ẩm lâu. Bạn chụp ảnh và đề nghị đổi, đừng tự cạo sơn lại rồi dùng.
Mua online thì kiểm chất lượng trước bằng cách nào?
Xin người bán ảnh chụp thật cự ly gần của móc và kẹp bậc, có bàn tay hoặc vật đối chiếu, cùng ảnh nhãn đủ thông số. Hỏi chính sách đồng kiểm và đổi trả trước khi đặt, và quay video khi mở hộp.
Lỡ mua bộ kém rồi có nên giữ làm dự phòng không?
Không nên. Lúc hoảng loạn người ta dùng bất cứ thứ gì trong tầm tay, kể cả bộ thang đã biết là đáng ngờ. Đổi hoặc thay bộ khác, và đưa bộ cũ ra khỏi chỗ để thiết bị thoát hiểm.