Thang dây chỉ dùng được khi mặt tường từ ô cửa xuống đất cho phép bậc thang đứng cách tường một khoảng vừa đủ để đặt chân và nắm tay; tường phẳng có thanh chống thì thường ổn, còn gờ chỉ, bậu cửa nhô, mái hắt hay mặt tường lồi lõm có thể làm thang áp sát, bị đẩy ra, xoắn hoặc mắc lại giữa chừng. Vì vậy trước khi chốt điểm neo, cần nhìn kỹ đoạn tường bên dưới ô cửa.
Thang dây là lối cuối, chỉ dùng khi cầu thang trong nhà đã bị khói lửa chặn; lối đầu tiên vẫn là cầu thang, việc đầu tiên vẫn là báo cả nhà và gọi 114. Bài này nói về một điều ít người để ý khi chọn chỗ lắp: hình dạng mặt tường, và chuyện nhà trên đất dốc thì chân thang chạm đất ở đâu.
Vì sao thang áp sát tường là chuyện lớn
Một cái thang dây khi có người trên đó sẽ bị sức nặng kéo về phía tường. Nếu không có gì giữ khoảng cách, các bậc thang áp sát mặt tường: mũi bàn chân không có chỗ để vào bậc, ngón tay bị kẹp giữa bậc và tường khi nắm. Người trên thang phải đứng bằng gót hoặc bằng mép bàn chân, rất dễ trượt, và mỗi bước đều chậm.
Đó là lý do nhiều loại thang thoát hiểm có thanh chống tường: những thanh cứng gắn ở một số bậc, tì vào tường để đẩy bậc thang ra một khoảng. Nhưng thanh chống chỉ làm đúng việc của nó khi chạm vào một mặt tường phẳng tương đối. Gặp gờ chỉ nhô ra, thanh chống tì lên gờ rồi trượt xuống; gặp ô cửa sổ tầng dưới, thanh chống lọt vào ô cửa; gặp mái hắt, cả đoạn thang nằm ngang trên mái.
Chuyện này không lộ ra khi bạn chỉ đứng trong phòng nhìn ra. Nó chỉ lộ ra khi đứng dưới đất nhìn ngược lên, hoặc khi đã thả thang. Mà thả thang ra để thử ở tầng cao là việc không nên làm. Vì vậy cách an toàn là đọc mặt tường bằng mắt trước, từ dưới đất và từ nhà đối diện.
Những đặc điểm mặt tường hay gặp và ảnh hưởng tới thang
Bảng dưới liệt kê các đặc điểm phổ biến ở mặt tiền và mặt hông nhà phố. Cột cuối là hướng xử lý thường dùng; cách cụ thể cần thợ và hướng dẫn của nhà sản xuất.
| Đặc điểm | Ảnh hưởng tới thang | Hướng xử lý thường dùng |
|---|---|---|
| Tường phẳng, sơn hoặc trát | Thanh chống tì đều, thang đứng ổn | Thuận lợi nhất |
| Gờ chỉ ngang nhô ra giữa các tầng | Thanh chống mắc trên gờ, thang bị gãy khúc | Dịch điểm thả sang chỗ gờ hẹp hơn, hoặc chọn thang có tay đòn đưa ra xa |
| Bậu cửa sổ tầng dưới nhô ra | Thang đi qua bậu, bị đẩy ra rồi lại áp sát | Thả lệch khỏi ô cửa tầng dưới nếu được |
| Ô cửa sổ, ô thoáng tầng dưới | Thanh chống lọt vào ô, thang lắc | Tránh thả thẳng qua ô cửa; chọn đoạn tường liền |
| Mái hắt, ô văng bê tông | Thang nằm trên mái, người phải bò qua mép | Thường phải đổi điểm thả hoặc ô cửa khác |
| Ốp đá, ốp gạch có rãnh | Thanh chống trượt theo rãnh, đá trơn khi mưa | Xem kỹ vị trí thanh chống chạm vào |
| Tường cong, tường xiên | Khoảng cách bậc với tường thay đổi theo độ cao | Cần thợ và nhà sản xuất tư vấn |
Nhà phố mới hay có mặt tiền nhiều chi tiết: phào chỉ, lam trang trí, ô văng che nắng. Đẹp, nhưng đó là những thứ làm khó thang dây. Nếu mặt tiền quá nhiều chi tiết, mặt hông hoặc mặt sau phẳng hơn có thể là chỗ thả tốt hơn, miễn là bên dưới có lối đi ra.
Thanh chống tường làm được gì, và không làm được gì
Giữ bậc cách tường để có chỗ đặt chân. Đây là việc chính. Thanh chống phải tì vào mặt tường, nên số thanh, độ dài và vị trí do nhà sản xuất thiết kế theo loại thang. Không tự chế thêm thanh chống bằng gỗ, ống nước buộc dây.
Giảm xoắn và đung đưa. Khi thanh chống tì vào tường ở nhiều điểm, thang ít xoay hơn. Nhưng nếu tường bên dưới lồi lõm, có lúc thanh chống không chạm gì, thang vẫn xoay ở đoạn đó.
Không vượt qua được mái hắt hay ô văng. Thanh chống chỉ tạo một khoảng nhỏ. Một mái hắt nhô ra xa hơn khoảng đó thì thang vẫn nằm trên mái. Không có loại thanh chống nào biến mái hắt thành đường thả.
Không thay cho việc chọn đúng chỗ thả. Thanh chống là phần bổ trợ. Việc quyết định vẫn là điểm thả có nằm trên đoạn tường phẳng, liền từ trên xuống dưới hay không.
Tay đòn và giá đưa ra xa là chuyện khác. Một số kiểu thang có tay đòn đưa điểm treo ra xa mép ô cửa hoặc lan can. Đó là bộ phận của thang theo thiết kế, phải lắp theo hướng dẫn, không phải thứ tự chế thêm.
Ví dụ: nhà ba tầng trên dốc ở Lâm Đồng
Nhà anh Hưng ở Đà Lạt, Lâm Đồng, ba tầng, xây trên con dốc. Mặt tiền nhìn ra đường dốc, mặt sau nhìn xuống một khoảng sân nhỏ thấp hơn mặt đường gần một tầng. Phòng ngủ của hai con ở tầng ba phía sau. Anh định thả thang từ cửa sổ phòng đó xuống sân sau vì sân yên tĩnh, không có xe qua lại.
Khi xuống sân sau nhìn lên, anh mới thấy hai điều. Một là từ cửa sổ tầng ba xuống sân sau thực chất là gần bốn tầng chiều cao, vì sân thấp hơn mặt đường. Chiều dài thang anh định mua theo "nhà ba tầng" sẽ không chạm đất. Hai là ngay dưới cửa sổ có một ô văng bê tông che nắng cho cửa sổ tầng hai, nhô ra khá xa.
Anh Hưng cùng thợ đổi hướng: dùng cửa sổ phòng ngủ tầng ba phía hông nhà, nơi tường phẳng, không ô văng, chân tường là lối đi bộ có bậc xi măng dẫn ra đường. Độ cao được đo lại từ bậu cửa tới đúng chỗ chân thang chạm, và anh chọn thang theo con số đó, đối chiếu với nhãn của nhà sản xuất. Gia đình cũng thống nhất điểm tập trung là trước cổng nhà hàng xóm phía trên dốc, nơi dễ thấy từ cả hai lối.
Nhà trên dốc, nhà có sân thấp: đo chiều cao đúng chỗ
Ở vùng đồi núi, nhà ven sông có sân thấp, hoặc nhà có tầng hầm nửa nổi, "nhà mấy tầng" không còn là con số dùng được để chọn thang. Những điều cần làm:
- Đo từ bậu cửa xuống đúng điểm chân thang sẽ chạm, không đo từ mặt đường phía trước.
- Nếu mặt đất dưới điểm thả nghiêng, đo xuống chỗ thấp nhất mà chân thang có thể rơi tới.
- Kiểm chỗ chân thang chạm có phải bậc thang, mép kè, rãnh nước không; một bước hụt ở đây cũng gây chấn thương.
- Xem từ chỗ chạm đất có lối đi ra xa nhà không, hay bị kẹt trong một khoảng sân kín tường bao.
- Chiều dài thang chọn theo con số đo được và đối chiếu nhãn, hướng dẫn của nhà sản xuất; không tự nối hai thang với nhau.
- Với độ cao lớn, hỏi cảnh sát PCCC địa phương xem thang dây có còn là phương án phù hợp không.
Đo chiều cao có thể làm bằng thước dây thả từ cửa sổ xuống trong khi một người đứng dưới đọc số, hoặc nhờ thợ có máy đo. Người thả thước đứng trong phòng, không nhoài người ra ngoài. Ghi con số lại cùng ảnh, để khi đi mua thang hay hỏi thợ thì đưa ra được ngay.
Khảo sát mặt tường trong một buổi sáng
Không cần dụng cụ gì ngoài điện thoại để chụp ảnh và một người phụ.
- Người thứ nhất đứng trong phòng, giơ tay ra cửa sổ chỉ đúng điểm định thả, không nhoài người ra.
- Người thứ hai đứng dưới đất, ngay dưới điểm đó, rồi lùi ra xa để thấy toàn bộ mặt tường.
- Chụp ảnh thẳng từ dưới lên và chụp nghiêng từ hai bên, để thấy độ nhô của gờ, bậu, mái hắt.
- Đánh dấu trên ảnh mọi thứ nằm trên đường thẳng từ điểm thả xuống đất.
- Thử dịch điểm thả sang trái, sang phải, xem đoạn tường nào liền và phẳng nhất.
- Xem chỗ chân thang chạm đất và lối đi ra xa nhà từ đó.
- Mang ảnh cho thợ hoặc nơi bán thang xem trước khi chốt điểm neo và loại thang.
Ảnh chụp nên có cả buổi tối, khi đèn đường, đèn biển hiệu bật, để biết đoạn tường đó ban đêm sáng hay tối, có dây đèn trang trí giăng ngang hay không. Một đoạn tường ban ngày trống trơn có thể ban đêm treo đầy đèn của cửa hàng bên cạnh. Với nhà nhiều mặt có thể thả, so sánh các mặt bằng ảnh, chọn mặt ít vật cản nhất, rồi mới quay lại câu hỏi phòng nào dùng ô cửa đó.
Những việc không cần làm, và câu nên hỏi nhau
Không cần đục bỏ gờ chỉ, phá ô văng chỉ để thả thang; đó là sửa kết cấu và mặt tiền, tốn kém, có khi ảnh hưởng chống thấm và che nắng. Dịch điểm thả hoặc đổi ô cửa thường giải quyết được. Nếu đã định sửa mặt tiền vì lý do khác, khi đó hãy nghĩ tới đường thả thang trong bản sửa.
Không cần mua loại thang đắt nhất với nhiều phụ kiện nếu mặt tường nhà bạn phẳng và đơn giản. Ngược lại, nếu mặt tường phức tạp, đừng hy vọng một phụ kiện sẽ giải quyết mọi thứ; hỏi kỹ nhà sản xuất loại thang đó có hợp với mặt tường như ảnh bạn chụp không.
Câu nên hỏi nhau trong nhà: từ cửa sổ phòng này thả xuống, bàn chân sẽ chạm vào đâu ở mỗi tầng đi qua, và cuối cùng đứng ở đâu? Trả lời được từng đoạn thì mới coi là đã chọn xong chỗ thả. Nếu có đoạn nào không trả lời được, đó là đoạn cần đứng dưới đất nhìn lại.
Câu hỏi thường gặp
Thanh chống tường có cần thiết không?
Với thang dây treo áp vào mặt tường, thanh chống giúp bậc cách tường đủ để đặt chân và nắm tay. Thang có thanh chống hay không, bao nhiêu thanh, là thiết kế của nhà sản xuất; không tự chế thêm.
Mặt tiền có gờ chỉ thì có lắp thang dây được không?
Thường vẫn được nếu chọn điểm thả ở đoạn gờ hẹp hoặc không có gờ, hoặc dùng loại thang có tay đòn đưa ra xa. Cần nhìn kỹ độ nhô của gờ và hỏi thợ hoặc nhà sản xuất trước khi chốt.
Dưới cửa sổ có ô văng che nắng thì xử lý sao?
Ô văng nhô ra thường làm thang nằm trên mặt ô văng, rất khó xuống. Cách hay dùng là dịch điểm thả ra khỏi phạm vi ô văng hoặc chọn ô cửa khác; không nên tính phá ô văng chỉ vì thang.
Nhà trên dốc thì chọn chiều dài thang thế nào?
Đo từ bậu cửa xuống đúng chỗ chân thang chạm, không tính theo số tầng. Chọn thang theo con số đó và đối chiếu nhãn nhà sản xuất. Độ cao lớn thì hỏi cảnh sát PCCC địa phương xem thang dây có hợp không.
Có nối hai thang ngắn thành một thang dài được không?
Không nên. Chỗ nối không nằm trong thiết kế của nhà sản xuất và có thể là điểm hỏng. Nếu chiều cao vượt quá chiều dài thang có trên thị trường, đó là dấu hiệu nên xét phương án khác.
Tường ốp đá có làm thang trơn trượt không?
Đá ốp trơn khi ướt, thanh chống có thể trượt theo rãnh ốp. Hãy xem vị trí thanh chống chạm vào và hỏi nhà sản xuất loại thang đó có hợp với mặt ốp đá không, trước khi chốt điểm thả.