Nhà trọ nhiều tầng cần ít nhất hai đường ra cho mỗi tầng ở: đường chính là cầu thang bộ, đường phụ là lối dẫn lên sân thượng, sang nhà bên, ra ban công chung có thang hoặc một cửa sổ được chuẩn bị sẵn thang dây. Chủ trọ đi từng tầng, hỏi một câu duy nhất: nếu cầu thang ở tầng này đầy khói thì người ở đây đi đâu. Tầng nào chưa trả lời được là tầng phải xử lý trước.
Thang dây chỉ là phương án cuối, dùng khi cầu thang đã bị khói lửa chặn hẳn. Khi có cháy, việc đầu tiên vẫn là báo cho cả nhà trọ, gọi 114 và thoát theo cầu thang nếu còn đi được. Phần dưới đây đi theo trình tự một buổi soát nhà: đếm người, đếm tầng, tìm lối phụ, chọn thiết bị, ghi lại và nói cho người thuê.
Vì sao nhà trọ một cầu thang là chỗ đáng lo nhất
Phần lớn nhà trọ xây kiểu nhà ống: mặt tiền hẹp, sâu, một cầu thang chạy từ tầng trệt lên tầng trên cùng. Tầng trệt thường là chỗ để xe, có khi là chỗ sạc xe điện, có cả công tơ điện tổng và đồ đạc của người thuê. Nếu cháy bắt đầu ở tầng trệt, khói nóng đi thẳng lên theo lòng cầu thang như đi trong ống khói, và tầng trên cùng là chỗ khói dồn lên sớm nhất.
Người ở trọ thường là người đi làm ca, sinh viên, công nhân, ngủ say vào ban đêm và không quen nhau. Họ không biết nhà có lối nào khác ngoài cầu thang, không biết cửa sân thượng khoá hay mở, không biết chìa khoá cổng ai giữ. Một nhà riêng của gia đình còn có người lớn biết đường đi lối lại, còn nhà trọ thì mỗi phòng là một nhóm người khác nhau, chỉ có chủ trọ nhìn được cả toà.
Vì vậy việc của chủ trọ không phải là mua thật nhiều thiết bị, mà là bảo đảm mỗi tầng có một đường ra thứ hai mà người thuê biết tới. Thiết bị chỉ có ích khi người ở tầng đó biết nó nằm ở đâu và dùng vào lúc nào.
Soát từng tầng trong một buổi: đi đúng thứ tự này
Chọn một buổi sáng, cầm sổ và đèn pin, đi từ tầng trên cùng xuống. Đi từ trên xuống vì tầng trên là nơi khó thoát nhất, nhìn trước để không bị cuốn vào việc nhỏ ở tầng trệt.
- Đứng ở chiếu nghỉ của mỗi tầng, đếm số phòng và số người thường ngủ ở đó, ghi riêng phòng có trẻ nhỏ, người già, người đi lại khó.
- Tìm đường ra thứ hai của tầng đó: cửa lên sân thượng, ban công chung, cửa sổ cuối hành lang, lối sang mái nhà bên. Ghi rõ có hay không, không ghi "chắc là được".
- Thử mở cửa lên sân thượng và cửa ban công từ phía trong. Cửa khoá ổ thì ghi chìa đang ở đâu, cửa then cài thì thử xem người lạ mở được trong bóng tối không.
- Nhìn các cửa sổ có chuồng cọp hay song sắt cố định không. Có thì ghi lại, việc mở ô thoát hiểm là việc của thợ, không tự cắt.
- Nhìn xuống từ cửa sổ hoặc ban công định làm lối phụ: phía dưới là sân, ngõ, mái tôn hay dây điện. Chỗ thả thang phải trống, không có dây điện, không có mái tôn yếu.
- Xuống tầng trệt, đứng ở cửa chính nhìn vào: lối từ chân cầu thang ra cửa có bị xe chắn không, cửa cuốn có mở được bằng tay khi mất điện không.
- Về ngồi xuống, viết mỗi tầng một dòng: đường chính, đường phụ, thiếu gì, ai làm, làm trước ngày nào.
Buổi soát đầu tiên thường mất khoảng một giờ với nhà năm, sáu tầng. Lần sau nhanh hơn vì chỉ cần đối chiếu với tờ ghi lần trước.
Các kiểu lối thoát phụ và chỗ dùng được
Không có một lối phụ nào hợp mọi nhà. Bảng dưới so các kiểu hay gặp ở nhà trọ để chủ trọ biết nên ưu tiên cái nào trước khi nghĩ tới thang dây.
| Kiểu lối phụ | Khi nào dùng được | Chỗ hay hỏng |
|---|---|---|
| Lên sân thượng rồi sang mái nhà bên | Sân thượng thông với nhà bên, có lối bước sang an toàn, hai nhà đã thống nhất | Cửa sân thượng khoá, chìa ở phòng chủ; hàng xóm xây tường ngăn cao |
| Sân thượng làm chỗ chờ cứu | Sân thượng thoáng, không chất đồ dễ cháy, có chỗ đứng xa lòng cầu thang | Mái che kín bằng tôn, khói đọng lại; cửa sân thượng mở vào lòng cầu thang |
| Ban công chung mỗi tầng | Ban công không bịt kín, nhìn ra ngõ có xe cứu hộ tiếp cận | Ban công bị quây lưới, chất máy giặt, dây phơi |
| Cửa sổ chuẩn bị sẵn thang dây | Tầng thấp, phía dưới trống, có điểm neo do thợ lắp, người thuê đã được chỉ | Không có điểm neo, hộp thang để trong phòng khoá, không ai biết dùng |
| Cửa sau ra ngõ phụ ở tầng trệt | Nhà có hẻm sau, cửa mở được từ trong không cần chìa | Cửa sau khoá vì sợ trộm, bị chất đồ kín |
Thứ tự ưu tiên thường là: giữ cầu thang thông thoáng, mở được lối lên sân thượng hoặc sang nhà bên, rồi mới tới thang dây ở các tầng thấp. Thang dây không thay được việc dọn sạch cầu thang.
Thang dây đặt ở tầng nào và đặt ở đâu
Tầng thấp hợp hơn tầng cao. Thang dây cần người dùng tự leo xuống bằng tay chân, càng cao càng khó, càng đung đưa. Với tầng cao, phương án thường là lên sân thượng, sang nhà bên hoặc vào phòng đóng cửa chặn khói, báo vị trí và chờ cứu. Chiều dài và độ cao dùng được ghi theo nhãn và hướng dẫn của nhà sản xuất, chủ trọ không tự suy ra.
Đặt ở chỗ chung, không khoá trong phòng riêng. Nếu thang nằm trong phòng một người thuê đang đi vắng và cửa khoá, cả tầng mất lối phụ. Chỗ hợp lý hơn là cửa sổ cuối hành lang hoặc ban công chung, hộp thang đặt sát chân cửa, không khoá.
Điểm neo do thợ lắp. Khoan vào tường, dầm hay lan can để làm chỗ móc thang là việc phải nhờ thợ có kinh nghiệm, xem tường có chịu được không. Móc tạm vào khung cửa sổ nhôm, lan can sắt mỏng là chỗ hay gãy.
Mỗi tầng một chỗ cố định. Người thuê nhớ được "cuối hành lang tầng ba có hộp thang" dễ hơn nhớ một thiết bị chuyển qua chuyển lại. Đặt rồi thì không di dời mà không báo.
Phía dưới phải giữ trống quanh năm. Chỗ thả thang xuống mà sau này bị dựng mái tôn, kê thùng hàng hay căng dây phơi thì thang không còn dùng được. Ghi chỗ đó vào danh sách những thứ cần nhìn mỗi lần soát nhà, và dặn người thuê tầng trệt không chất đồ ở đó.
Ví dụ: nhà trọ năm tầng của chị Lan ở TP Hồ Chí Minh
Chị Lan có một nhà trọ năm tầng trong hẻm ở khu vực trước đây thuộc Bình Dương, nay thuộc TP Hồ Chí Minh, mười tám phòng, chủ yếu công nhân làm ca. Tầng trệt để khoảng ba mươi xe máy, có một góc sạc xe điện. Cầu thang duy nhất nằm giữa nhà. Lần soát đầu tiên, chị ghi được: tầng năm có cửa lên sân thượng nhưng khoá ổ, chìa ở phòng chị dưới tầng trệt; tầng hai, tầng ba có cửa sổ cuối hành lang nhìn ra hẻm sau, phía dưới trống; tầng bốn cửa sổ bịt song sắt hàn chết.
Chị làm theo thứ tự: thay ổ khoá cửa sân thượng bằng then cài phía trong, mở được không cần chìa; nói chuyện với nhà bên để sân thượng hai nhà có chỗ bước sang; nhờ thợ lắp điểm neo và đặt hộp thang dây ở cửa sổ cuối hành lang tầng hai và tầng ba; nhờ thợ mở ô thoát hiểm ở tầng bốn. Góc sạc xe được dời ra xa chân cầu thang. Tổng cộng ba tuần, phần lớn thời gian là chờ thợ.
Việc chị không làm: không mua thang dây cho tầng năm, vì tầng đó đã có lối lên sân thượng và thang dây ở độ cao đó vừa khó dùng vừa nguy hiểm.
Nói cho người thuê: thiết bị không ai biết thì coi như không có
Sau khi bố trí xong, chủ trọ cần một lần nói trực tiếp với người thuê từng tầng. Vài điểm nên nói ngắn, đúng tầng của họ:
- Đường ra thứ nhất là cầu thang; khi có báo cháy thì đi xuống ngay, không quay lại lấy đồ, không dùng thang máy nếu nhà có.
- Đường ra thứ hai của tầng mình là gì, ở đâu, mở thế nào. Dẫn họ ra tận chỗ, cho họ tự tay mở then cửa sân thượng một lần.
- Hộp thang dây ở tầng mình nằm ở đâu, chỉ dùng khi cầu thang đã bị chặn, và chỉ mở hộp xem cách lắp chứ không tập trèo xuống từ tầng đó.
- Gọi 114 thì báo địa chỉ đầy đủ, số tầng, còn bao nhiêu người ở trên.
- Người mới chuyển vào thì được chỉ ngay hôm nhận phòng, không chờ tới lần họp sau.
Câu nên hỏi lại người thuê sau khi chỉ: "Giờ cầu thang đầy khói, anh/chị đi đâu?". Họ trả lời đúng thì mới tính là đã chỉ xong.
Những chỗ chủ trọ hay làm sai
Mua thang dây cho mọi tầng rồi coi là xong. Thang ở tầng cao không ai dám dùng, thang ở tầng thấp nằm trong phòng khoá. Tiền bỏ ra nhưng đường ra thực tế không thêm được bao nhiêu.
Khoá cửa sân thượng vì sợ trộm. Cửa sân thượng khoá ổ, chìa ở chỗ chủ trọ, là lối phụ biến mất đúng lúc cần. Then cài phía trong, mở được không cần chìa, vẫn chống được người lạ từ ngoài vào.
Chất đồ ở chiếu nghỉ. Tủ giày, thùng các tông, xe đạp trẻ con kê ở chiếu nghỉ vừa thu hẹp lối đi vừa là thứ bắt lửa. Cầu thang phải để trống từ trên xuống dưới.
Chỉ dán nội quy rồi thôi. Người thuê ít khi đọc tờ dán. Dẫn họ đi một vòng mất năm phút nhưng nhớ lâu hơn nhiều.
Tự kết luận về pháp lý. Nhà trọ quy mô nào phải trang bị gì là chuyện nên hỏi trực tiếp cảnh sát PCCC địa phương, không suy từ lời truyền miệng hay bài viết trên mạng.
Câu hỏi thường gặp
Nhà trọ ba tầng có cần thang dây không?
Tuỳ đường ra thứ hai của từng tầng. Nếu tầng hai, tầng ba đã có lối lên sân thượng thông thoáng hoặc ban công sang nhà bên thì chưa chắc cần. Nếu cầu thang là đường duy nhất thì một bộ thang dây ở cửa sổ tầng thấp, có điểm neo do thợ lắp, là phương án cuối đáng cân nhắc.
Đặt hộp thang dây trong phòng người thuê có được không?
Được nếu phòng đó là phòng duy nhất có cửa sổ hợp và người thuê đồng ý giữ cửa không khoá trái khi cả tầng cần dùng, nhưng thường khó. Đặt ở hành lang hoặc ban công chung thì cả tầng dùng được, kể cả khi phòng kia vắng người.
Tầng trên cùng nên chuẩn bị gì thay cho thang dây?
Tầng cao thường hợp với lối lên sân thượng mở được không cần chìa, chỗ đứng thoáng trên sân thượng và lối sang nhà bên nếu hai nhà đã thống nhất. Nếu không ra được, người ở đó vào phòng, đóng cửa, chặn khe cửa, báo vị trí cho 114 và chờ cứu.
Chủ trọ có phải tự tay lắp điểm neo không?
Không nên. Khoan tường, bắt bulông vào dầm hay lan can cần thợ biết xem kết cấu chịu lực, chọn vị trí và vật tư theo hướng dẫn của nhà sản xuất thang. Chủ trọ chỉ cần chọn đúng cửa sổ, kiểm tra phía dưới trống và giám sát lúc thợ làm.
Bao lâu nên soát lại lối thoát phụ một lần?
Nên soát lại mỗi khi có thay đổi lớn như cơi nới, đổi chỗ để xe, thêm phòng, và ít nhất vài lần trong năm. Lần soát lại chủ yếu là đối chiếu tờ ghi cũ: cửa còn mở được không, hộp thang còn ở chỗ cũ không, lối đi có bị chất đồ không.
Người thuê có được tự lắp thang dây ở phòng mình không?
Người thuê nên hỏi chủ trọ trước, vì việc khoan neo đụng tới tường và kết cấu nhà. Một số loại thang móc vào bậu cửa sổ không cần khoan, nhưng vẫn phải đúng loại cửa theo hướng dẫn của nhà sản xuất và chủ nhà nên biết để tính vào kế hoạch chung.