Khách homestay cần biết ba điều ngay lúc nhận phòng: đường ra chính từ phòng mình, đường ra thứ hai nếu đường chính bị chặn, và chỗ để đèn pin trong phòng; ngoài ra là cách báo cho chủ nhà và gọi 114. Nói trong khoảng một phút, khi đang dẫn khách lên phòng, kèm một tấm hướng dẫn bằng hình vẽ đặt cạnh cửa phòng là đủ để khách không phải đoán trong bóng tối.
Khách homestay khác người ở trọ: họ chỉ ở vài đêm, mới tới nơi lúc tối, có khi không nói tiếng Việt, và ngủ trong một ngôi nhà họ chưa từng thấy. Họ không có thời gian để quen nhà. Lối thoát hiểm phải được chỉ ra, không chờ khách tự tìm. Thang dây hay thiết bị khác, nếu có, chỉ là phương án cuối khi cầu thang không đi được.
Vì sao khách homestay dễ lạc đường ra hơn ai hết
Homestay thường là nhà ở được cải tạo: cầu thang hẹp, hành lang có chỗ rẽ, phòng trên gác, nhà gỗ hoặc nhà có tầng lửng. Ban ngày khách đi theo chủ nhà, không để ý đường. Ban đêm, mất điện hoặc có khói, cùng con đường đó trở nên lạ hoàn toàn.
Khách du lịch hay về muộn, mệt, có khi đã uống chút rượu, ngủ say. Khách nước ngoài không đọc được chữ Việt dán trên tường. Trẻ nhỏ đi cùng gia đình ngủ ở phòng khác giường bố mẹ. Nhóm bạn đông người chia nhau nhiều phòng ở nhiều tầng, không ai biết người kia đã dậy chưa. Tất cả những điều đó khiến vài phút đầu khi có chuyện trở nên lúng túng.
Việc chủ homestay làm được là rút ngắn những phút lúng túng đó: khách biết hướng đi trước khi cần, có đèn trong tay, biết gọi ai. Không cần phức tạp, chỉ cần đều đặn với mọi lượt khách, kể cả khách quen quay lại lần thứ ba, vì có thể lần này họ ở phòng khác, tầng khác.
Vẽ tấm hướng dẫn bằng hình cho từng phòng
Tấm hướng dẫn tốt là tấm mà khách liếc qua một lần là hiểu, kể cả khách không đọc được chữ. Mỗi phòng một tấm riêng, vì đường ra từ mỗi phòng khác nhau:
- Vẽ sơ đồ đơn giản của tầng có phòng đó, đánh dấu chấm đỏ ở chỗ "bạn đang ở đây".
- Hai mũi tên hai màu: một màu cho đường chính theo cầu thang, một màu cho đường phụ.
- Ghi điểm hẹn ngoài nhà bằng hình, ví dụ cổng trước hay gốc cây lớn ngoài vườn, để mọi người tập trung đếm người.
- Một dòng tiếng Việt và một dòng tiếng Anh ngắn: khi cháy ra khỏi nhà, không dùng thang máy nếu có, không quay lại lấy đồ.
- Ghi địa chỉ đầy đủ của homestay để khách đọc khi gọi 114.
- In khổ vừa, ép nhựa hoặc lồng khung, dán ngang tầm mắt ở mặt trong cửa phòng.
Vẽ xong, đưa cho một người chưa từng tới nhà xem trong mười giây rồi hỏi họ sẽ đi đường nào. Họ chỉ đúng thì tấm hướng dẫn dùng được; họ ngập ngừng thì bớt chữ, thêm mũi tên.
Một phút nói lúc dẫn khách lên phòng
Đừng để phần này thành bài giảng ở quầy. Nói trong lúc đi, chỉ tay vào chỗ thật, khách nhớ lâu hơn nhiều so với nghe đọc một lượt.
- Lúc đi qua cầu thang: "Đây là đường ra chính, xuống thẳng là ra sân."
- Lúc tới tầng của khách: chỉ lối thứ hai, ví dụ cửa ra ban công sau, cầu thang gỗ phụ, hay cửa lên sân thượng, và cho khách tự tay mở then một lần.
- Trong phòng: chỉ chỗ để đèn pin, thường là ngăn kéo hoặc giá cạnh giường, bật thử.
- Chỉ tấm hướng dẫn bằng hình đặt cạnh cửa phòng.
- Nói cách báo cho chủ nhà ban đêm: chủ nhà ngủ ở đâu, gọi thế nào; và nếu có cháy thì gọi 114, ra khỏi nhà trước, không quay lại lấy đồ.
- Hỏi khách có trẻ nhỏ, người già hay người đi lại khó trong đoàn không, để ghi nhớ phòng nào cần ưu tiên gọi.
Với khách nước ngoài, phần chỉ tay quan trọng hơn lời nói. Một vài từ tiếng Anh đơn giản kèm chỉ tận nơi đã đủ hiểu.
Đặt gì trong phòng và đặt ở đâu
Đồ đặt trong phòng phải tìm được khi tối om, không cần đọc chữ.
| Đồ | Đặt ở đâu | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đèn pin hoặc đèn sạc | Ngăn kéo hoặc giá ngay cạnh giường, cùng một chỗ ở mọi phòng | Kiểm pin mỗi lần dọn phòng, không để khách mang đi mất |
| Tấm hướng dẫn bằng hình | Mặt trong cửa phòng, ngang tầm mắt | Vẽ đường ra bằng mũi tên, ít chữ, có cả tiếng Anh ngắn |
| Còi nhỏ | Treo cạnh đèn pin | Dùng để báo vị trí nếu bị kẹt |
| Báo khói độc lập | Trần phòng, xa quạt và điều hoà | Nhất là phòng gác, phòng xa chủ nhà |
| Thang dây (nếu có) | Chỉ ở phòng tầng thấp có cửa sổ hợp, điểm neo do thợ lắp | Phương án cuối; chỉ nói chỗ để, không bảo khách tập |
Mọi phòng đặt đèn ở cùng một vị trí giúp nhân viên dọn phòng kiểm nhanh và khách quay lại lần sau vẫn nhớ. Thang dây không nên là thứ đầu tiên chủ homestay nghĩ tới: một cầu thang gọn và một lối phụ mở được có giá trị hơn.
Ví dụ: homestay nhà gỗ ba tầng của anh Tùng ở Lâm Đồng
Anh Tùng có một homestay nhà gỗ ba tầng ở khu đồi tại Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, sáu phòng, khách chủ yếu là nhóm bạn trẻ và vài gia đình nước ngoài. Cầu thang chính bằng gỗ nằm giữa nhà; phía sau có ban công tầng hai nối với một cầu thang ngoài trời xuống vườn. Trước đây khách gần như không biết cầu thang ngoài trời đó vì nó nằm sau một cửa thường đóng.
Anh làm bốn việc: thay ổ khoá cửa ra ban công sau bằng then cài phía trong; vẽ một tấm hình đơn giản cho từng phòng, hai mũi tên hai màu chỉ hai đường ra; đặt đèn sạc ở ngăn kéo đầu giường mọi phòng; và tập cho cả nhân viên câu nói một phút khi dẫn khách lên phòng. Phòng tầng ba, xa nhất, anh nhờ thợ lắp thêm báo khói.
Anh không đặt thang dây ở tầng ba, vì khách lạ dùng thang dây trên dốc đồi vào ban đêm là chuyện không ai mong. Thay vào đó, lối từ tầng ba xuống ban công tầng hai được giữ trống và có đèn.
Sau ba tháng, điều anh nhận thấy rõ nhất không nằm ở thiết bị mà ở khách: nhiều nhóm tự đi ra ban công sau ngay tối đầu để xem cầu thang ngoài trời, vài gia đình nước ngoài chụp lại tấm hướng dẫn vào điện thoại. Nhân viên cũng bớt ngại, vì câu nói một phút đã thành thói quen như câu chỉ chỗ tắt bình nóng lạnh.
Khi có chuyện ban đêm: chủ homestay làm gì trước
Báo cho cả nhà trước. Nghe chuông báo khói hay ngửi thấy mùi khét, việc đầu tiên là đánh thức mọi phòng bằng chuông, còi hoặc gõ cửa lớn tiếng, không đi kiểm tra một mình trong im lặng.
Gọi 114 sớm. Gọi ngay khi thấy khói hoặc lửa, nói địa chỉ, số tầng, số khách đang ở. Gọi sớm rồi báo lại là đã dập được vẫn tốt hơn gọi muộn.
Dẫn khách theo đường gần nhất. Không gom khách về một cầu thang nếu cầu thang đó đã có khói; chỉ lối phụ đã giới thiệu từ lúc nhận phòng. Không dùng thang máy nếu nhà có.
Đếm người ở điểm hẹn. Có danh sách phòng và số khách trong điện thoại để đếm. Thiếu ai thì báo ngay cho lực lượng cứu hộ biết phòng nào, tầng nào; không tự quay vào nhà đang cháy.
Khách bị ngạt khói, bỏng thì đưa đi cấp cứu. Không tự chữa bằng mẹo dân gian. Ghi lại những gì đã thấy để kể cho nhân viên y tế.
Những lỗi chủ homestay hay mắc
Khoá cửa sau, cửa ban công vì sợ khách ra ngoài lúc khuya. Có nỗi lo về an ninh là thật, nhưng then cài phía trong vẫn giữ được an ninh mà khách mở được khi cần. Khoá ổ mà chìa ở phòng chủ là lối phụ biến mất.
Dán nội quy dài trên tường. Một trang chữ nhỏ tiếng Việt về giờ giấc, rác, ồn ào, với một dòng về thoát hiểm lẫn ở giữa, không ai đọc tới. Tấm hướng dẫn thoát hiểm nên đứng riêng, bằng hình.
Trang trí bằng vật dễ cháy ở lối đi. Rèm vải dài, mành tre, đèn dây trang trí quấn quanh tay vịn cầu thang gỗ đẹp trong ảnh nhưng biến lối thoát thành chỗ bắt lửa. Giữ cầu thang trống và trang trí ở chỗ khác.
Chỉ nói với người đặt phòng. Nhóm năm người thì người làm thủ tục nghe, bốn người kia không. Nói khi dẫn cả nhóm lên, hoặc nhắn lại vào nhóm tin của khách.
Cho rằng homestay nhỏ thì không cần. Nhà càng nhỏ, cầu thang càng hẹp, càng dễ bị chặn. Quy định với từng loại cơ sở lưu trú nên hỏi cảnh sát PCCC địa phương; còn việc chỉ đường cho khách thì nhà nào cũng nên làm.
Tự kiểm sau mỗi đợt khách
Lúc dọn phòng là lúc nhìn lại mọi thứ đã sẵn sàng cho đợt khách tiếp theo chưa:
- Đèn pin còn ở chỗ cũ và còn sáng.
- Tấm hướng dẫn còn dán, không bị che bởi móc treo đồ.
- Then cửa lối phụ mở được nhẹ nhàng, không bị kẹt, không ai khoá thêm ổ.
- Cầu thang, hành lang không có vali, giày dép, đồ khách bỏ lại.
- Báo khói không bị ai tháo hay che, nhất là phòng có khách hút thuốc.
- Nhân viên mới đã biết câu nói một phút và đã tự đi hai đường ra một lần.
Câu nên hỏi nhân viên mỗi tháng: "Phòng tầng ba có cháy ở cầu thang thì khách ra đường nào, mình làm gì trước?". Ai trả lời ngay được là đã sẵn sàng. Ai còn ngập ngừng thì dẫn người đó đi lại hai đường ra ngay trong buổi chiều, mất chưa tới mười phút.
Câu hỏi thường gặp
Homestay nhỏ có cần chỉ lối thoát hiểm cho khách không?
Có. Nhà càng nhỏ, cầu thang càng hẹp và dễ bị chặn, khách lại hoàn toàn không quen nhà. Một phút chỉ đường lúc dẫn khách lên phòng và một tấm hướng dẫn bằng hình cạnh cửa là việc nhà nào cũng làm được.
Khách nước ngoài không hiểu tiếng Việt thì chỉ thế nào?
Chỉ tay tận nơi trong lúc dẫn lên phòng, cho khách tự mở then cửa lối phụ một lần, và dùng tấm hướng dẫn bằng mũi tên với vài từ tiếng Anh ngắn. Hình và việc đi tận nơi quan trọng hơn câu chữ dài.
Có nên đặt thang dây trong phòng homestay không?
Chỉ cân nhắc ở phòng tầng thấp có cửa sổ hợp, phía dưới trống và điểm neo do thợ lắp theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Thang dây là phương án cuối; giữ cầu thang trống và có lối phụ mở được quan trọng hơn. Không bảo khách tập trèo.
Nên nói gì với khách về việc gọi 114?
Nói ngắn: khi thấy cháy thì ra khỏi nhà trước theo đường gần nhất, báo cho chủ nhà, gọi 114 và nói địa chỉ homestay. Nên ghi sẵn địa chỉ đầy đủ trên tấm hướng dẫn vì khách thường không nhớ địa chỉ chỗ mình ở.
Ban đêm khoá cổng homestay thế nào cho an toàn?
Cổng và cửa ra nên mở được từ phía trong không cần chìa, hoặc mỗi phòng có chìa riêng. Khoá ổ mà chỉ chủ nhà giữ chìa là nhốt khách bên trong khi có chuyện. Quy định cụ thể cho cơ sở lưu trú nên hỏi cảnh sát PCCC địa phương.