Trước khi trả tiền cho một bộ thang dây thoát hiểm, bạn cần đọc được năm nhóm thông tin trên nhãn: tải trọng định mức, chiều dài khi thả hết, khoảng bậu cửa hoặc lan can mà móc kẹp được, vật liệu chính, và tên – địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm sản phẩm kèm ngày sản xuất hoặc số lô. Thiếu một trong năm nhóm này thì bạn không có cách nào biết bộ thang có hợp với cửa sổ nhà mình hay không, và khi có trục trặc cũng không biết hỏi ai.
Thang dây chỉ là đường thoát phụ, dùng khi cầu thang bộ đã bị khói lửa chặn; lối đầu tiên vẫn là cầu thang thoát hiểm và việc đầu tiên vẫn là gọi 114. Nhưng chính vì là phương án cuối, nó phải đúng ngay lần đầu mở ra. Bài này đi qua từng dòng thường gặp trên nhãn, cách hiểu cho đúng, và những dấu hiệu cho thấy nhãn đang nói ít hơn mức bạn cần biết.
Năm nhóm thông tin phải tìm thấy trên nhãn
Nhãn có thể in trên hộp, khâu vào túi đựng, dán lên thanh móc hoặc nằm trong tờ hướng dẫn. Dù ở đâu, bạn cần thấy đủ những nhóm dưới đây trước khi quyết định.
| Nhóm thông tin | Thường ghi thế nào | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Tải trọng định mức | một con số kèm đơn vị kg, đôi khi ghi cho mỗi bậc và cho cả thang | biết thang chịu được người nặng nhất nhà, hay chỉ chịu một người mỗi lần |
| Chiều dài làm việc | chiều dài từ móc tới bậc cuối, hoặc số tầng gợi ý kèm chú thích | so với chiều cao thực đo từ bậu cửa xuống đất |
| Khoảng kẹp của móc | độ dày bậu cửa hoặc tường mà móc ôm được, ghi từ bao nhiêu đến bao nhiêu xen-ti-mét | móc quá rộng thì lắc, quá hẹp thì không gác lên được |
| Vật liệu | dây cáp thép bọc nhựa, dây sợi tổng hợp, bậc nhôm hay thép, móc thép mạ hay sơn tĩnh điện | đoán độ bền khi cất lâu, phản ứng với nắng nóng và ẩm |
| Đơn vị chịu trách nhiệm | tên, địa chỉ nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, xuất xứ, ngày sản xuất hoặc số lô | có chỗ để hỏi, để bảo hành, để biết lô hàng nào nếu có thông báo lỗi |
Một số bộ ghi thêm số người được xuống cùng lúc, nhiệt độ cất giữ, hạn kiểm tra lại. Những dòng đó là cộng điểm. Còn thiếu một trong năm nhóm trên thì bạn nên hỏi người bán bằng tin nhắn để có câu trả lời viết ra, không chỉ nghe nói miệng.
Tải trọng: đọc con số và đọc cả điều kiện đi kèm
Con số tải trọng là thứ người mua nhìn đầu tiên, và cũng là thứ hay bị hiểu sai nhất. Nhiều nhãn ghi tải trọng cho cả thang nhưng kèm điều kiện "mỗi lần một người". Có nhãn ghi tải trọng mỗi bậc, có nhãn ghi tải trọng thử nghiệm và tải trọng sử dụng là hai con số khác nhau. Khi gặp hai con số, bạn lấy con số sử dụng, là con số nhỏ hơn, làm mốc so sánh. Con số thử nghiệm chỉ cho biết nhà sản xuất đã đè thử tới đâu, không phải mức bạn nên dùng.
Cách so với nhà mình rất đơn giản: lấy cân nặng người nặng nhất trong nhà, cộng thêm phần người đó có thể đang bế trẻ nhỏ hoặc đeo túi khẩn cấp. Nhà anh Quân ở Hải Phòng có anh nặng khoảng tám mươi lăm ký, khi bế con gái nhỏ thì cộng thêm mười mấy ký nữa. Con số trên nhãn phải lớn hơn tổng đó với một khoảng dư thoải mái, không phải vừa khít.
Đừng tự cộng tải trọng kiểu "hai người cộng lại vẫn dưới mức ghi thì xuống cùng lúc được". Nếu nhãn hoặc hướng dẫn nói một người mỗi lần, thì là một người mỗi lần, bất kể hai người nhẹ đến đâu. Thang dây đung đưa và chịu lực giật khi người đổi chân; tải trọng ghi trên nhãn đã tính trong điều kiện sử dụng mà nhà sản xuất mô tả, ra khỏi điều kiện đó thì con số không còn ý nghĩa.
Chiều dài và số tầng gợi ý: đừng tin con số tầng
Chiều dài làm việc mới là con số cần so. Nhiều hộp in to dòng "dùng cho tầng hai" hay "dùng cho tầng ba", nhưng chiều cao một tầng nhà phố ở mình chênh nhau nhiều, có nhà trệt cao gần năm mét vì làm cửa cuốn kinh doanh. Bạn cần con số mét hoặc xen-ti-mét tính từ móc đến bậc cuối cùng, rồi so với chiều cao bạn tự đo từ bậu cửa sổ xuống mặt đất bên dưới.
Thang ngắn hơn chiều cao thật là thang vô dụng. Bậc cuối lơ lửng cao hơn mặt đất một đoạn thì người đang hoảng phải buông tay nhảy, nhất là người già và trẻ nhỏ. Thang dài hơn một chút thì phần thừa nằm trên đất, chỉ cần bên dưới thoáng. Khi đo, bạn đo thực tế bằng thước dây thả từ cửa sổ, không ước theo số tầng.
Hỏi chiều dài khi thả hết, không phải chiều dài cuộn. Một số nơi bán ghi chiều dài sợi dây trước khi gắn bậc, hoặc chiều dài cả móc. Hỏi lại cho rõ: từ điểm tựa của móc trên bậu cửa tới mặt dưới bậc cuối là bao nhiêu.
Thang dây thường không dành cho tầng cao. Nếu nhãn hay người bán quảng cáo cho tầng rất cao, bạn nên dè dặt. Ở chung cư cao tầng, khi hành lang đầy khói thì phương án thường là ở lại căn hộ, chặn khe cửa, báo vị trí và chờ lực lượng cứu nạn; hỏi cảnh sát PCCC địa phương về phương án hợp với toà nhà của mình.
Khoảng kẹp của móc: dòng nhỏ nhưng quyết định có treo được hay không
Móc thang dây được thiết kế để ôm một độ dày nhất định: bậu cửa sổ xây, mép tường ban công, hay thanh lan can. Nhãn tốt sẽ ghi khoảng kẹp, kiểu "phù hợp tường dày từ mười lăm đến hai mươi lăm xen-ti-mét". Bạn đo độ dày bậu cửa nhà mình, tính cả lớp đá ốp nếu có, rồi so. Bậu nằm ngoài khoảng ghi thì móc sẽ hoặc không gác lên được, hoặc gác lên mà lắc lư, trượt ngang khi có người bước xuống.
Chị Hạnh ở Huế mua một bộ cho phòng ngủ tầng hai, về mới thấy bậu cửa nhà mình có gờ đá nhô ra và dày hơn khoảng ghi trên hộp. Món đó phải đổi lại. Nếu chị đọc dòng khoảng kẹp và đo trước, việc đổi trả đã không xảy ra. Cửa có khung nhôm kính, có chuồng cọp, có rèm sắt hay máy lạnh đặt ngoài bậu đều có thể làm móc không gác được; chuyện chọn chỗ treo và gắn điểm neo thuộc phần lắp đặt, nên nhờ thợ xem tận nơi.
Nếu nhãn không ghi khoảng kẹp, hãy hỏi người bán thông số móc: độ mở trong lòng móc, chiều sâu móc, có thanh chống tường đi kèm không. Có bộ dùng móc treo vào điểm neo cố định gắn sẵn trên tường; bộ đó không cần khoảng kẹp nhưng cần thợ khoan neo đúng cách, đừng tự khoan vào tường gạch rỗng.
Tên nhà sản xuất, xuất xứ, số lô: vì sao không được bỏ qua
Một thiết bị dùng để cứu người mà không có ai đứng tên chịu trách nhiệm là dấu hiệu đáng lo nhất. Nhóm thông tin này giúp bạn ở ba thời điểm: lúc mua, lúc cần bảo hành, và lúc có thông báo về một lô hàng lỗi.
- Tên và địa chỉ đơn vị sản xuất hoặc nhập khẩu bằng tiếng Việt, không chỉ một dòng chữ nước ngoài.
- Xuất xứ rõ ràng, khớp với giấy tờ người bán đưa.
- Ngày sản xuất hoặc số lô in hoặc dập trên sản phẩm, không chỉ trên hộp, vì hộp sẽ bị vứt.
- Thông tin liên hệ bảo hành hoặc đầu mối hỏi đáp kỹ thuật.
- Nếu có tem hoặc giấy kiểm định, số trên tem phải khớp với số trên sản phẩm hoặc giấy tờ đi kèm.
Về kiểm định: không phải loại thiết bị nào cũng có cùng yêu cầu, và quy định có thể thay đổi. Thay vì đoán, bạn hỏi thẳng người bán sản phẩm này có giấy chứng nhận hay tem kiểm định không, do đâu cấp, rồi nếu cần thì hỏi cảnh sát PCCC địa phương. Người bán đàng hoàng sẽ đưa bản chụp giấy tờ; người bán nói chung chung "hàng nào cũng vậy" thì bạn đã có câu trả lời.
Chụp lại nhãn và số lô bằng điện thoại ngay khi nhận hàng, lưu vào một thư mục chung của gia đình. Hộp giấy rồi sẽ mục, ảnh thì còn.
Những chỗ nhãn hay "nói khéo" để bạn hiểu nhiều hơn thực tế
Chữ "chống cháy" không có điều kiện. Dây cáp thép bọc nhựa hay dây sợi tổng hợp đều có giới hạn chịu nhiệt. Nhãn ghi chống cháy mà không nói chịu được bao lâu, ở điều kiện nào thì đó chỉ là lời quảng cáo. Thang dây vẫn phải thả ở phía không có lửa, không có khói phun ra từ cửa sổ tầng dưới.
Ảnh minh hoạ không phải thông số. Hình người bế em bé xuống thang trên hộp không có nghĩa là thang chịu được hai người. Đọc phần chữ, không đọc phần tranh.
"Dùng cho mọi loại cửa". Không có móc nào ôm được mọi độ dày bậu. Câu này chỉ có nghĩa người viết nhãn không muốn ghi khoảng kẹp.
Tải trọng ghi tròn mà không nói cách tính. Một con số lớn, tròn, không kèm điều kiện mỗi người hay mỗi bậc thì bạn nên hỏi lại. Nhà sản xuất có thử nghiệm thật thường ghi rõ điều kiện.
Thông tin chỉ có bằng tiếng nước ngoài. Người mở thang lúc nửa đêm có khi là bố mẹ già hoặc con nhỏ. Nhãn và cảnh báo chính không đọc được bằng tiếng Việt thì gia đình phải tự dịch, dán thêm, và tập cho cả nhà trước.
Quy trình đọc nhãn năm phút tại cửa hàng hoặc khi xem hàng online
Mang theo hai con số đã đo ở nhà: chiều cao từ bậu cửa xuống đất và độ dày bậu cửa. Có hai con số này, việc đọc nhãn chỉ mất vài phút.
- Tìm dòng tải trọng sử dụng, so với người nặng nhất nhà cộng phần đồ mang theo; ghi chú điều kiện mỗi lần một người.
- Tìm chiều dài làm việc tính bằng mét, so với chiều cao đã đo; bỏ qua dòng số tầng gợi ý.
- Tìm khoảng kẹp của móc, so với độ dày bậu cửa; nếu treo vào điểm neo thì hỏi thông số móc và cách gắn neo.
- Đọc vật liệu dây, bậc, móc; hỏi có thanh chống tường không.
- Tìm tên đơn vị chịu trách nhiệm, xuất xứ, số lô; hỏi giấy tờ kiểm định nếu có.
- Lật xem phần cảnh báo và hướng dẫn: có tiếng Việt không, có hình vẽ từng bước không.
- Chụp ảnh tất cả các mặt nhãn trước khi quyết định, để so với hàng thực nhận.
Bước nào không có câu trả lời thì dừng ở bước đó. Mua thang dây không gấp tới mức phải bỏ qua một dòng thông tin, và một bộ thang không hợp với cửa nhà mình còn tệ hơn không có, vì nó cho cả nhà cảm giác đã chuẩn bị xong.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn thang dây không ghi tải trọng thì có nên mua không?
Không nên. Tải trọng là thông tin tối thiểu để biết thang có chịu được người trong nhà mình. Bạn hỏi người bán con số bằng văn bản; nếu không ai trả lời được thì chọn sản phẩm khác có đủ thông tin.
Hộp ghi dùng cho tầng ba mà nhà mình tầng ba cao hơn bình thường thì sao?
Bỏ qua dòng số tầng và so bằng chiều dài làm việc tính bằng mét. Bạn đo thực tế từ bậu cửa sổ xuống mặt đất, rồi chọn thang có chiều dài bằng hoặc dài hơn con số đó một chút.
Tải trọng thử nghiệm và tải trọng sử dụng khác nhau thế nào?
Tải trọng thử nghiệm là mức nhà sản xuất đã đè thử, còn tải trọng sử dụng là mức họ cho phép dùng thường xuyên. Bạn luôn so với con số sử dụng, thường là con số nhỏ hơn, và theo đúng điều kiện ghi kèm.
Có cần tem kiểm định mới được mua thang dây không?
Yêu cầu kiểm định tuỳ loại thiết bị và có thể thay đổi theo thời gian. Bạn hỏi người bán sản phẩm có giấy chứng nhận hay tem không, do đâu cấp, và hỏi cảnh sát PCCC địa phương nếu cần chắc chắn trước khi mua.
Nhãn chỉ có tiếng nước ngoài thì xử lý thế nào?
Hỏi người bán bản hướng dẫn tiếng Việt. Nếu không có, gia đình nên dịch những bước chính và cảnh báo, in dán cạnh hộp đựng, rồi cùng nhau tập mở thang ở trong nhà để ai cũng nhớ thứ tự thao tác.
Có cần giữ lại hộp và nhãn sau khi mua không?
Nên chụp ảnh mọi mặt nhãn, số lô và giấy tờ, lưu vào thư mục chung của gia đình. Giữ hộp nếu còn trong thời gian đổi trả; sau đó ảnh chụp và số lô in trên sản phẩm là đủ để hỏi bảo hành.