Khi hành lang chung cư đã đầy khói đặc, ở lại trong căn hộ và chặn khói thường an toàn hơn cố lao qua hành lang tới cầu thang. Đóng mọi cửa, chặn khe dưới cửa bằng khăn ướt, chọn một phòng có cửa sổ hoặc ban công, gọi 114 báo đúng tòa, tầng, số căn hộ, rồi báo hiệu vị trí ra ngoài và chờ.
Ở lại không có nghĩa là ngồi yên. Đó là một chuỗi việc cụ thể để giữ không khí trong phòng sạch lâu nhất có thể, và để lực lượng cứu hộ biết chính xác bạn ở đâu. Nếu cầu thang thoát hiểm còn đi được, đi xuống vẫn là lựa chọn đầu tiên. Bài này dành cho lúc lối đó không còn, và nhắc lại: thang dây không phải lối thoát cho căn hộ tầng cao.
Khi nào ở lại là lựa chọn đúng
Có ba dấu hiệu cho thấy ra hành lang lúc này nguy hiểm hơn ở trong nhà: cửa chính nóng khi sờ bằng mu bàn tay, khói đen lọt qua khe dưới cửa, hoặc nhìn qua mắt thần không thấy được cuối hành lang. Khói dày không chỉ làm cay mắt. Nó làm người ta lạc hướng chỉ sau vài bước, và vài hơi hít vào có thể khiến người ta choáng.
Trong khi đó, căn hộ chung cư thường có cửa chính chắc, tường bê tông, và giữa các căn có vách ngăn. Một cánh cửa đóng kín cộng với khe được chặn có thể giữ khói ở ngoài thêm một khoảng thời gian đáng kể. Khoảng thời gian đó là để lực lượng chữa cháy kịp tới tầng của bạn.
Ở lại cũng là lựa chọn hợp lý cho nhà có người không đi cầu thang được, như ông bà chống gậy hay người ngồi xe lăn, khi lửa không ở trong chính căn hộ. Nếu lửa đang ở trong nhà bạn và không dập được bằng bình nhỏ, thì phải rời căn hộ, đóng cửa lại sau lưng, và tìm đường ra.
Chọn phòng nào để trú
Có cửa sổ hoặc ban công nhìn ra đường, sân. Đây là chỗ để thở khi cần, và để người dưới đất hoặc xe thang nhìn thấy bạn. Phòng nhìn ra giếng trời kín thường không tốt vì khói có thể dồn lên đó.
Càng xa cửa chính càng tốt. Mỗi lớp cửa giữa bạn và hành lang là một lớp chắn khói nữa. Phòng ngủ trong cùng có cửa đóng được thường tốt hơn phòng khách sát cửa ra vào.
Gần nước nếu được. Phòng ngủ có nhà vệ sinh riêng tiện để làm ướt khăn, chậu vải. Nhưng nhà vệ sinh không cửa sổ không phải chỗ trú, vì không báo được vị trí và quạt hút có thể kéo khói vào.
Đủ chỗ cho cả nhà. Đưa tất cả vào một phòng, kể cả vật nuôi nếu dễ bắt. Chia ra nhiều phòng làm việc chặn khói và báo vị trí khó hơn gấp nhiều lần.
Cửa phòng đóng kín được. Phòng làm việc có cửa kính lùa hở, phòng thông với bếp qua ô cửa trống không giữ được khói. Một cánh cửa gỗ đóng sát khung, có khe dưới chặn được, quý hơn phòng rộng mà hở.
Không phải phòng chứa nhiều đồ dễ cháy. Phòng kho chất thùng giấy, nệm cũ, can sơn không phải chỗ trú. Nếu phòng ngủ cuối đang được dùng làm kho, đó là việc nên dọn ngay tuần này.
Chặn khói từng bước
Làm lần lượt, mỗi việc chỉ mất vài chục giây. Nếu có hai người lớn, chia nhau làm cùng lúc:
- Đóng cửa chính căn hộ, khoá lại cũng được, miễn chìa khoá để ở chỗ biết.
- Tắt quạt hút nhà vệ sinh, máy hút mùi bếp, máy cấp gió tươi nếu nhà có. Những thứ này có thể kéo không khí từ hành lang hoặc ống chung vào nhà.
- Đóng cửa các phòng khác, rồi cả nhà vào phòng trú và đóng cửa phòng trú.
- Nhúng khăn tắm, áo, ga trải giường vào nước, vắt sơ rồi nhét chặt vào khe dưới cửa phòng trú. Nếu có băng dính to, dán thêm theo khe hai bên và khe trên.
- Nếu khói vẫn lọt vào, làm ướt lại khăn và nhét lại. Khăn khô dần sẽ chặn kém đi.
- Gọi 114 ngay khi đã vào phòng, không chờ chặn xong mới gọi nếu có người rảnh tay.
Không dùng chăn bông dày khô để chặn khe, vì vải khô cho khói đi qua và dễ bắt lửa hơn vải ướt. Không đổ nước lênh láng ra sàn, vì sàn trơn làm người già dễ ngã.
Gọi 114 thì nói gì
Cuộc gọi càng rõ thì người cứu tìm bạn càng nhanh. Viết sẵn những thông tin này lên mặt trong cửa tủ quần áo cũng được, vì lúc hoảng ai cũng quên số căn hộ của chính mình:
| Thông tin | Ví dụ cách nói |
|---|---|
| Tên toà nhà và địa chỉ | Toà B, tên khu chung cư, số nhà, tên đường, phường, Đà Nẵng; lối vào gần nhất từ phía đường nào |
| Số tầng và số căn hộ | Tầng 14, căn 1408, cửa sổ phòng ngủ nhìn ra đường lớn |
| Số người và tình trạng | Bốn người, có một cụ bà đi lại khó, một bé ba tuổi, chưa ai bị thương |
| Khói và lửa ra sao | Hành lang đầy khói đen, cửa chính nóng, trong phòng chưa có khói |
| Bạn đang làm gì | Cả nhà đang ở phòng ngủ cuối căn, đã chặn khe cửa, sẽ vẫy đèn pin ở cửa sổ |
Giữ máy và trả lời câu hỏi. Nếu được dặn gọi lại hoặc giữ đường dây, làm đúng như vậy. Nhắn thêm cho người thân ở ngoài số căn hộ và phòng trú, để họ báo lại cho lực lượng cứu hộ ở dưới đất nếu cần.
Báo hiệu vị trí ra ngoài
Người cứu hộ ở dưới đất nhìn lên hàng trăm ô cửa sổ giống nhau. Việc của bạn là làm ô cửa của mình khác đi:
- Treo vải sáng màu, khăn trắng hoặc áo màu đỏ ra cửa sổ hoặc lan can ban công.
- Ban đêm thì bật đèn phòng nếu còn điện, vẫy đèn pin hoặc đèn điện thoại theo nhịp đều.
- Gọi to khi thấy người ở dưới, nhưng đừng thò người ra khỏi cửa sổ quá nhiều.
- Nếu ra ban công đứng, đóng cửa ban công phía sau lưng để khói trong nhà không theo ra.
- Không ném đồ đạc xuống dưới để gây chú ý, vì có thể trúng người đang tới cứu.
Tuyệt đối không nhảy, không buộc ga trải giường thành dây để tụt từ tầng cao. Đó là những quyết định trong hoảng loạn, thường đáng sợ hơn việc ở lại chờ. Trong chung cư, xe thang và lính cứu hoả có cách tiếp cận mà người trong nhà không nhìn thấy được.
Trong lúc chờ: cửa sổ mở hay đóng, thở thế nào
Cửa sổ phòng trú nên để đóng trong lúc không có khói trong phòng. Mở cửa sổ có thể tạo luồng gió hút khói từ khe cửa vào phòng. Khi khói bắt đầu vào và phòng ngột ngạt, mở hé cửa sổ, đưa mặt tới gần chỗ mở để thở, rồi khép lại nếu khói từ bên ngoài, ví dụ từ tầng dưới, bốc lên ngang cửa sổ.
Ngồi thấp hoặc nằm gần sàn nếu phòng có chút khói, vì khói nóng nổi lên trên. Che mũi miệng bằng vải ướt. Giữ trẻ nhỏ sát người. Nói chuyện bình tĩnh với trẻ và người già, kể cho họ biết mình đã gọi 114 và người cứu đang tới, vì hoảng loạn làm người ta thở nhanh hơn.
Nếu ai đó ho nhiều, đau đầu, chóng mặt hay bị bỏng, đó là việc của nhân viên y tế. Khi được đưa ra ngoài, báo ngay cho họ, không tự xử lý tại nhà và không chủ quan vì thấy người đã đỡ hơn.
Những chỗ hay sai khi chờ cứu
Trốn vào nhà vệ sinh hoặc tủ quần áo. Chỗ kín không có cửa sổ khiến người cứu không tìm được bạn và không có không khí sạch. Trẻ nhỏ thường trốn kiểu này, nên dặn trẻ từ trước.
Mở cửa chính ra xem tình hình. Mỗi lần mở cửa là một luồng khói vào nhà. Theo dõi qua mắt thần hoặc qua điện thoại với người ở ngoài thay vì mở cửa.
Tắt điện thoại để tiết kiệm pin rồi quên bật. Giảm độ sáng màn hình là đủ. Lực lượng cứu hộ có thể gọi lại để hỏi thêm.
Bỏ đi khi đã chặn khói xong vì thấy chờ lâu. Nếu tình hình hành lang không đổi, ở yên là đúng. Chỉ di chuyển khi được hướng dẫn hoặc khi lửa đã vào tới phòng trú.
Mỗi người trú một phòng theo ý mình. Khi tách ra, người lớn phải chặn khói ở nhiều cửa và người cứu phải tìm nhiều chỗ. Gom cả nhà về một phòng ngay từ đầu, kể cả khi có người muốn ở phòng riêng cho quen.
Chuẩn bị từ hôm nay để lúc đó làm được
Những việc ở trên nghe đơn giản, nhưng làm trong bóng tối, giữa tiếng chuông và tiếng trẻ khóc thì khác hẳn. Anh Tùng ở tầng 9 một chung cư tại TP Hồ Chí Minh đã thử "diễn" một lần vào tối chủ nhật: tắt đèn, cả nhà vào phòng ngủ cuối, anh đi tìm khăn, chị tìm băng dính. Mất gần bốn phút chỉ để tìm hai thứ, vì băng dính nằm trong hộp dụng cụ ở ban công.
Sau lần đó, nhà anh để một cuộn băng dính to và hai khăn tắm cũ trong ngăn kéo dưới cùng của phòng ngủ cuối, cạnh một đèn pin. Số căn hộ, tên toà, đường được viết lên một mẩu giấy dán trong cửa tủ. Cả nhà cũng thống nhất phòng nào là phòng trú, để không ai phải hỏi lại khi có chuyện.
Bạn không cần mua gì đắt tiền. Việc cần làm là biết trước phòng nào, đồ để đâu, ai làm gì, và thử một lần cho tay chân quen. Nếu toà nhà có buổi diễn tập do ban quản lý tổ chức, đi cùng cả nhà, hỏi họ thẳng câu này: khi hành lang tầng mình đầy khói thì nên ở lại hay đi, và lực lượng cứu hộ sẽ tiếp cận tầng mình từ phía nào.
Câu hỏi thường gặp
Ở lại căn hộ khi chung cư cháy có thật sự an toàn không?
Không có lựa chọn nào an toàn tuyệt đối. Ở lại, đóng cửa và chặn khói thường ít nguy hiểm hơn khi hành lang đã đầy khói đặc. Nếu cầu thang thoát hiểm còn đi được, đi xuống vẫn là lựa chọn đầu tiên.
Không có khăn ướt thì chặn khe cửa bằng gì?
Dùng bất kỳ vải nào nhúng được nước: áo, quần, ga gối, rèm. Băng dính to, túi nilon kê sát chân cửa cũng giúp. Quan trọng là chặn kín khe dưới cửa và làm ướt lại khi vải khô.
Có nên tắt cầu dao điện khi ở lại căn hộ chờ cứu không?
Không cần chạy ra tủ điện gần cửa chính nếu nó nằm ở chỗ có khói. Ưu tiên chặn khói và gọi 114. Điện trong phòng còn giúp bật đèn báo vị trí và sạc điện thoại.
Mở cửa sổ phòng trú lúc nào?
Để đóng khi trong phòng chưa có khói. Khi khói bắt đầu lọt vào và khó thở, mở hé để thở gần chỗ mở. Nếu khói từ bên ngoài bốc lên ngang cửa sổ thì khép lại.
Có nên buộc ga trải giường thành dây để tụt xuống không?
Không nên. Ga trải giường không được làm để chịu sức nặng người, nút buộc dễ tuột, và tụt dây từ tầng cao rất dễ rơi. Ở lại chặn khói, báo vị trí và chờ cứu thường an toàn hơn nhiều.
Người nhà ở ngoài nên làm gì khi biết người thân đang kẹt trong căn hộ?
Báo ngay cho lực lượng chữa cháy tại hiện trường số căn hộ, số người, phòng đang trú và cửa sổ nào. Giữ liên lạc điện thoại với người trong nhà nhưng không gọi liên tục làm hết pin của họ.