Nhà có trẻ nhỏ chọn thang dây theo người lớn, không theo bé: trẻ nhỏ thường không tự xuống được thang mềm, nên việc quan trọng là xếp phòng bé ngủ gần người lớn và ở tầng thấp, chọn khoá cửa sổ chống rơi mà người lớn mở nhanh được, và cất thang ở chỗ người lớn với tới ngay nhưng bé không nghịch được. Mua một bộ thang "cho con" mà không làm ba việc kia là đặt thiết bị lên trước tình huống thật.
Như mọi nhà, lối đầu tiên khi có cháy là cầu thang, việc đầu tiên là gọi 114. Thang dây chỉ dùng khi cầu thang đã bị khói chặn. Nhà có trẻ nhỏ càng cần đọc kỹ giới hạn này, vì đưa một đứa trẻ xuống thang dây ở độ cao lớn là việc rất khó, và có những lúc ở lại phòng đóng kín cửa chờ cứu là lựa chọn hợp lý hơn.
Vì sao bé không phải người dùng thang
Trẻ dưới tuổi đi học chưa đủ sức bám, chưa đủ dài chân để dò bậc, và rất dễ hoảng khi thấy độ cao. Trẻ lớn hơn một chút, tầm tuổi tiểu học, có thể làm được ở độ cao thấp nếu đã quen và có người lớn ngay bên cạnh, nhưng phản ứng trong khói, trong đêm thì khó lường.
Người lớn bế bé trên tay mà xuống thang dây cũng không phải giải pháp dễ: một tay ôm con thì chỉ còn một tay bám, trong khi thang lắc. Có các thiết bị và cách mang trẻ được nhà sản xuất hướng dẫn riêng; nếu nhà bạn tính tới phương án đó, hãy đọc kỹ hướng dẫn và hỏi cảnh sát PCCC địa phương, đừng tự nghĩ ra cách buộc.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên cho nhà có trẻ nhỏ không phải là "mua thang loại gì", mà là "nếu cầu thang có khói, ai đến với bé, và đưa bé đi đâu". Câu trả lời thường dẫn tới việc sắp xếp lại phòng ngủ trước khi mua bất cứ thứ gì.
Điều này cũng giải thích vì sao trong nhà có trẻ nhỏ, phương án chờ cứu tại phòng thường phải được chuẩn bị kỹ không kém lối thoát phụ: phòng có cửa đóng chắc, khăn chặn khe, đèn pin, điện thoại, và một người lớn ở cùng bé.
Xếp phòng bé ngủ: các cách hay gặp
Bảng dưới so sánh vài cách xếp phòng phổ biến ở nhà phố có trẻ nhỏ:
| Cách xếp | Điểm được | Điểm vướng | Nên làm kèm |
|---|---|---|---|
| Bé ngủ cùng phòng bố mẹ | Người lớn ở ngay cạnh, không ai phải chạy sang | Phòng phải có lối thoát phụ hoặc chỗ chờ cứu tốt | Đặt thang (nếu có) và đèn pin ở phòng này |
| Bé ngủ phòng riêng sát phòng bố mẹ | Bé có không gian riêng, người lớn tới trong vài bước | Cửa phòng bé không được khoá | Hai phòng chung một lối thoát phụ |
| Bé ngủ với ông bà ở tầng dưới | Gần cầu thang, gần mặt đất | Ông bà có thể cũng cần hỗ trợ | Phân công rõ người lớn nào lo cho cả bé và ông bà |
| Bé ngủ phòng riêng ở tầng trên cùng | Yên tĩnh, rộng | Xa người lớn, xa mặt đất, khó thoát nhất | Nên đổi lại nếu có thể |
Cách xếp cuối cùng trong bảng rất hay gặp ở nhà ống nhiều tầng vì tầng trên cùng thường thoáng, mát. Đó lại là chỗ ít hợp nhất cho người khó thoát nhất trong nhà.
Nếu nhà bạn có người giúp việc hoặc ông bà ở cùng, ghi rõ trong bảng ai là người lớn chịu trách nhiệm với bé vào ban đêm. Lúc có báo cháy, câu "tưởng người kia đã bế con" là điều không gia đình nào muốn gặp.
Khoá cửa sổ chống rơi mà vẫn mở được khi có cháy
Mục tiêu hai chiều. Bé không tự mở được cửa sổ rộng tới mức chui ra, nhưng người lớn mở hết trong vài giây, không cần tìm chìa. Khoá cần chìa, chìa để chỗ khác, là khoá chống rơi tốt mà là khoá thoát hiểm tồi.
Chọn loại mở bằng thao tác người lớn. Có các loại chốt cần bấm và trượt cùng lúc, hoặc chốt đặt cao hơn tầm với của bé. Khi chọn, thử mở trong bóng tối, bằng một tay, vài lần. Nếu người nhỏ nhất trong số người lớn trong nhà mở không dễ, đổi loại khác.
Chuồng cọp và lưới chống rơi. Nhiều nhà có bé bọc lưới hoặc khung sắt cả ban công. Nên có một ô mở được bằng chốt bên trong, đặt cao khỏi tầm bé, để thả thang hoặc báo hiệu. Phần làm ô mở là việc của thợ.
Cửa sổ trượt có chặn hành trình. Một số nhà dùng cục chặn để cửa trượt chỉ mở hé một khoảng nhỏ. Cục chặn đó phải tháo được ngay bằng tay người lớn, không cần dụng cụ; nếu phải tìm tua vít thì đó không còn là lối thoát.
Không kê đồ dưới cửa sổ. Giường, ghế, thùng đồ chơi dưới cửa sổ là bậc để bé trèo lên. Kê chúng tránh xa, đồng thời đường từ cửa phòng tới cửa sổ cũng thông cho người lớn.
Cất thang dây ở nhà có bé
Thang dây có dây, có móc kim loại; với trẻ nhỏ, nó có thể thành nguy hiểm nếu lấy ra nghịch. Vài nguyên tắc:
- Để trong hộp hoặc túi đóng kín, có khoá dán hay khoá bấm mà bé không mở được nhưng người lớn mở nhanh.
- Đặt ở độ cao tầm tay người lớn đứng, như kệ treo cạnh cửa sổ, không để dưới sàn nơi bé chơi.
- Không buộc sẵn thang vào cửa sổ để "tiết kiệm thời gian"; dây thả trong phòng là nguy cơ quấn cổ với trẻ nhỏ.
- Không dạy bé rằng hộp đó là đồ chơi. Khi bé lớn hơn, giải thích nó là đồ của người lớn dùng khi có khói.
- Kiểm định kỳ xem hộp còn đóng kín, chưa bị bé lôi ra; lịch kiểm tình trạng thang thì theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Chỗ cất lý tưởng là chỗ mà bố, mẹ, hoặc người lớn khác trong nhà đều với tới bằng một tay trong bóng tối, còn bé thì phải kê ghế mới tới. Sau khi cất, để ý vài ngày xem bé có tò mò với cái túi đó không; nếu có, đổi chỗ cao hơn hoặc thêm một lớp khoá dán.
Ví dụ: nhà anh Bình ở Bắc Ninh
Anh Bình và vợ có hai con, một bé ba tuổi và một bé tám tuổi, sống trong nhà ống bốn tầng. Ban đầu bé lớn ngủ phòng riêng ở tầng 4 cho yên tĩnh học bài, bé nhỏ ngủ với bố mẹ ở tầng 3. Sau một buổi tối cả nhà ngồi xem lại, anh chị thấy phòng tầng 4 là chỗ xa nhất và cao nhất trong nhà, bé lớn ở một mình ở đó.
Nhà anh chuyển bé lớn xuống phòng nhỏ sát phòng bố mẹ ở tầng 3, phòng tầng 4 thành phòng học ban ngày. Cửa sổ sau phòng bố mẹ được thợ thay khung sắt có ô mở bằng chốt đặt cao; khoá cửa kính đổi sang loại hai thao tác. Thang dây được đặt trong túi kín treo trên kệ cạnh cửa sổ, ngang vai người lớn.
Phương án ghi ra giấy: nếu cầu thang có khói, mẹ ôm bé nhỏ, bố gọi bé lớn sang, cả nhà vào phòng bố mẹ đóng cửa, chèn khăn, gọi 114. Thang dây chỉ dùng khi phòng cũng bị khói đe doạ và lực lượng cứu nạn chưa tới, và bố là người quyết. Bé lớn được dạy nói địa chỉ nhà và số tầng, không được dạy trèo thang.
Tất cả những thay đổi đó tốn một buổi thợ và một buổi chuyển đồ. Bộ thang là thứ cuối cùng được mua.
Câu cả nhà nên hỏi nhau, và cách tự kiểm
Đêm nay ai đến với bé trước? Hỏi câu này mỗi khi nhà có thay đổi: bố đi công tác, mẹ trực đêm, ông bà lên chơi. Người lớn còn lại trong nhà phải biết đêm đó việc của mình là gì.
Bé có biết tiếng đầu báo khói không? Bấm nút thử đầu báo khói vào ban ngày, cho bé nghe và nói "nghe tiếng này thì gọi bố mẹ". Nhiều bé lần đầu nghe sẽ sợ và chạy trốn, vì vậy tập trước lúc bình thường là cần thiết.
Cửa sổ có mở được trong mười giây không? Người lớn thử mở khoá chống rơi và ô mở khung sắt trong bóng tối, bấm giờ. Lâu hơn thế thì đổi loại khoá hoặc đổi vị trí chốt.
Túi thang còn kín không? Mỗi lần lau dọn phòng, nhìn qua túi thang: còn đóng, còn ở đúng chỗ, không bị đồ chơi chất lên. Thấy bé đã lôi ra thì xem lại chỗ cất.
Bé lớn có nói được địa chỉ nhà không? Bé tầm tuổi tiểu học nên nói được tên đường, số nhà, số tầng nếu ở chung cư. Khi gọi 114 cùng bố mẹ hay khi được hỏi, câu đó giúp lực lượng cứu nạn đến đúng chỗ.
Thứ tự chuẩn bị cho nhà có trẻ nhỏ
Nếu bạn đang bắt đầu từ con số không, làm theo thứ tự sau:
- Chuyển chỗ ngủ của bé về gần người lớn, ở tầng thấp nếu có thể.
- Lắp hoặc kiểm đầu báo khói ở chân cầu thang và gần phòng ngủ.
- Thay khoá cửa sổ phòng sẽ dùng làm lối thoát phụ bằng loại chống rơi mà người lớn mở nhanh.
- Nhờ thợ làm ô mở trên khung sắt nếu cửa sổ đang bị bịt.
- Đo chiều cao, chọn thang theo nhãn và hướng dẫn nhà sản xuất, cất trong túi kín ở tầm tay người lớn.
- Chuẩn bị đồ chờ cứu trong phòng đó: khăn, đèn pin, điện thoại sạc sẵn.
- Tập với bé những việc hợp tuổi: nghe tiếng báo khói thì gọi bố mẹ, bò thấp, không trốn dưới gầm giường hay trong tủ.
Bé không cần tập trèo thang. Bé cần biết không trốn, không mở cửa khi thấy khói, và đi theo người lớn. Những việc đó tập được trong nhà mà không cần độ cao. Người lớn thì tập mở túi thang, móc thang vào điểm treo, rồi cất lại, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì tự xuống thang dây được?
Không có độ tuổi chung, vì còn tuỳ sức, độ cao và việc bé đã quen hay chưa. Trẻ nhỏ thường không tự xuống được; trẻ lớn hơn có thể làm được ở độ cao thấp khi đã quen và có người lớn bên cạnh. Mọi buổi tập trèo chỉ nên ở độ cao thấp, có người giữ, theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Có nên buộc sẵn thang vào cửa sổ cho nhanh không?
Không nên ở nhà có trẻ nhỏ. Dây thang thả trong phòng là nguy cơ quấn cổ và bé có thể trèo lên bậu cửa. Cất thang trong túi kín ở tầm tay người lớn, tập mở cho nhanh là đủ.
Khoá cửa sổ chống rơi loại nào hợp với nhà cần lối thoát hiểm?
Loại mà người lớn mở hết được trong vài giây bằng một tay, không cần chìa, trong bóng tối; còn bé thì không mở được. Thử mở nhiều lần trước khi lắp cố định, và nhờ thợ nếu phải thay khung.
Bé ngủ ở tầng trên cùng có sao không?
Tầng trên cùng thường là nơi xa mặt đất và khói dồn lên nhiều khi cầu thang có khói. Với trẻ nhỏ, chỗ ngủ gần người lớn và ở tầng thấp thường hợp hơn; nếu không đổi được, cần phân công rõ người lớn nào lên với bé.
Nếu có cháy mà không dùng được thang, làm gì với bé?
Đưa bé vào phòng có cửa đóng kín cùng người lớn, chèn khăn ướt vào khe cửa, gọi 114 báo số người và có trẻ nhỏ, ra cửa sổ hoặc ban công báo hiệu nếu không có khói bốc lên. Giữ bé ở cạnh, không để bé trốn.
Có nên cho bé xem thang dây không?
Có thể cho bé lớn xem để biết đó là đồ của người lớn dùng khi có khói, không phải đồ chơi. Không cần cho bé nhỏ tiếp xúc; điều bé nhỏ cần biết là nghe báo khói thì gọi bố mẹ và không trốn.