Nhà có tầng lửng, nền lệch giữa mặt trước và mặt sau, nhà nâng nền chống ngập hay có mái hiên lớn ở tầng trệt thì "tầng mấy" không còn nói lên độ cao thật; bạn phải xác định lại từng điểm thả theo cao độ của chính nó, rồi mới chọn thang. Một phòng mà ở mặt trước là "tầng 3" có khi ở mặt sau chỉ cao như tầng 2, hoặc ngược lại. Chọn thang theo con số tầng ở những nhà này là cách dễ mua sai cỡ nhất.
Thang dây vẫn là phương án cuối, khi cầu thang đã bị khói lửa chặn. Lối thoát chính là cầu thang, việc đầu tiên là gọi 114. Bài này giúp bạn nhận ra nhà mình có thuộc kiểu "tầng không bằng mét" hay không, và nên tính lại thế nào.
Năm kiểu nhà làm số tầng đánh lừa
Những kiểu nhà dưới đây rất phổ biến ở phố cũ, nhà trong hẻm và nhà trên đất dốc:
| Kiểu nhà | Số tầng nói gì | Thực tế ở điểm thả | Nên xem gì |
|---|---|---|---|
| Có tầng lửng ở tầng trệt | Thường không tính tầng lửng | Tầng 2 thật ra cao như tầng 3 của nhà không có lửng | Đếm cả lửng khi ước độ cao |
| Nhà trên dốc, mặt sau tựa sườn đất | Tính tầng theo mặt đường | Mặt sau thấp hơn hẳn, có khi gần mặt đất | Xem điểm thả ở phía nào |
| Nhà nâng nền chống ngập | Số tầng không đổi | Mọi cửa sổ cao thêm một đoạn so với mặt đường | Tính cả phần nền nâng |
| Nhà có tầng bán hầm | Bán hầm thường không gọi là tầng | Nếu khe sau nhà thông xuống cốt bán hầm, đường thả dài hơn | Xem chân tường sau nhà nằm ở cốt nào |
| Nhà có mái hiên, mái che tầng trệt | Không liên quan số tầng | Mái chắn giữa đường thả | Mái có phải chỗ đáp không (thường là không) |
Nhà bạn có thể thuộc hai ba kiểu cùng lúc. Nhà phố ở Hà Nội vừa có lửng vừa nâng nền là chuyện thường; nhà ở Lâm Đồng hay các vùng đồi dốc thì gần như luôn lệch cốt trước sau.
Tầng lửng: tầng không ai đếm nhưng thang phải đi qua
Nhà mặt phố hay làm một tầng lửng phía trên cửa hàng ở tầng trệt, dùng làm kho hoặc chỗ ngủ của người bán hàng. Khi gọi tên các tầng, gia đình vẫn nói "tầng 2" cho tầng phía trên lửng. Nhưng thang thả từ cửa sổ "tầng 2" đó phải đi qua cả chiều cao tầng trệt lẫn tầng lửng.
Chỗ dễ nhầm hơn nữa là tầng lửng chỉ có ở nửa trước của nhà. Phòng ngủ phía sau tầng 2 có thể không có lửng bên dưới, chiều cao tới đất ngắn hơn phòng phía trước cùng tầng. Hai bộ thang cho cùng một tầng có khi khác cỡ.
Tầng lửng còn là nơi người ta hay quên khi tính lối thoát. Nếu có người ngủ ở lửng, đặc biệt người bán hàng hay người làm, họ ở rất gần nguồn cháy hay gặp ở tầng trệt. Lối thoát phụ cho lửng thường không phải thang dây mà là cửa ra phía trước hoặc phía sau ở ngay tầng trệt, với điều kiện cửa đó không bị khoá chết, không bị hàng hoá chắn.
Cách nhận ra nhanh: đứng ngoài đường đếm hàng cửa sổ theo chiều đứng. Số hàng cửa sổ nhiều hơn số tầng gia đình gọi tên thì nhà có lửng.
Nhà trên dốc, nền trước sau lệch nhau
Điểm thả phía nào thì lấy cao độ phía đó. Nhà dựa sườn đồi thường có mặt trước cao, mặt sau thấp, hoặc ngược lại. Cửa sổ phía sau tầng 2 có khi chỉ cách sườn đất phía sau một đoạn ngắn; cửa sổ phía trước cùng tầng lại nhìn xuống mặt đường thấp hơn nhiều.
Mặt dốc bên dưới cũng là vấn đề. Chân thang đáp xuống mặt nghiêng, đất trơn sau mưa, có rãnh nước, thì bước cuối là bước khó. Nếu có lựa chọn, ưu tiên điểm thả có mặt đáp bằng phẳng.
Có khi không cần thang mà cần một cửa. Nhà mà sườn đất phía sau gần ngang sàn tầng 2 thì lối thoát phụ hợp nhất thường là một cửa đi hoặc ô mở trên khung sắt để bước thẳng ra sườn, không phải thang. Việc làm cửa, mở ô là việc của thợ, và cần xem cả chuyện chống trộm, chống nước.
Bản vẽ xây dựng ghi cốt, hãy tận dụng. Nếu nhà còn bản vẽ, các mặt cắt thường ghi cốt nền từng tầng và cốt sân trước, sân sau. Đọc cốt giúp kiểm chéo số đo, nhưng không thay được việc đo thật, vì sân và đường có thể đã được tôn lên sau khi xây.
Mái hiên, mái che, ô văng: không phải chỗ đứng
Mái hiên tôn che cửa hàng, ô văng bê tông trên cửa sổ tầng dưới, mái che lối vào sân sau là những thứ thang hay phải đi qua. Nhiều người nhìn từ trên xuống, thấy mái phẳng, nghĩ rằng có thể đứng tạm ở đó. Thực tế mái tôn trơn, mỏng, không được làm để chịu sức người; ô văng có thể hẹp và mép không có gì để bám.
Nếu đám cháy ở tầng trệt, mái hiên ngay phía trên cửa hàng còn là chỗ nóng và khói thoát ra. Thang đi ngang qua đó không phải đường tốt. Vì vậy, khi một cửa sổ có mái hiên ngay bên dưới, câu hỏi đầu tiên là có cửa nào khác trong cùng phòng hay cùng tầng nhìn xuống đất trống không.
Có khi mái hiên có thể dời, thu gọn, hoặc thay bằng loại khác để chừa đường thả. Đó là việc nên bàn với thợ, và với nhà bên nếu mái dùng chung. Nếu không có cách nào chừa đường, thang dây ở cửa đó có lẽ không phải phương án; ghi điều đó vào kế hoạch của nhà và chuẩn bị đường khác.
Khi đo, đừng để thước laser hay dây thả dừng ở mái và tưởng là mặt đất. Số đo phải tới chỗ đứng thật, và đường đi của thang phải tránh được mái.
Ví dụ: nhà anh Khoa ở Hà Nội, vừa có lửng vừa nâng nền
Nhà anh Khoa là nhà phố bốn tầng ở một con phố hay ngập, xây đã lâu. Mười năm qua, đường trước nhà được tôn hai lần, nhà anh nâng nền theo một lần, và làm thêm tầng lửng phía trên cửa hàng ở nửa trước. Gia đình vẫn gọi các tầng như cũ: tầng trệt, tầng 2, tầng 3, tầng 4.
Phòng ngủ của vợ chồng anh ở tầng 2 phía trước, phòng con ở tầng 2 phía sau. Lúc đầu anh định mua hai bộ thang cùng cỡ. Khi đo bằng dây, phòng phía trước dài hơn hẳn vì có cả lửng và nền nâng bên dưới, lại có mái hiên tôn của cửa hàng chắn ngang. Phòng phía sau ngắn hơn, nhìn xuống khe sau nhà lát xi măng, không có gì chắn.
Anh bỏ ý định đặt thang ở phòng phía trước. Thang duy nhất được đặt ở phòng con phía sau, cỡ theo số đo phía sau. Phòng vợ chồng anh và phòng con chung hành lang ngắn, không phải đi ngang đầu cầu thang. Tầng lửng có cậu em họ ngủ khi trông hàng; cửa sau tầng trệt được thay khoá mở bằng tay từ bên trong, và hàng chất sát cửa được dọn ra.
Nếu theo số tầng, nhà anh đã mua hai bộ cùng cỡ, một bộ không dùng được vì mái hiên, một bộ thừa chiều dài. Đo theo từng điểm thả, anh chỉ cần một bộ và dọn một lối cửa.
Cách tính lại độ cao cho nhà "tầng không bằng mét"
Với những nhà kể trên, làm thêm vài bước ngoài việc đo thông thường:
- Đứng ngoài đường và ở phía sau nhà, đếm hàng cửa sổ theo chiều đứng, so với số tầng gia đình gọi tên.
- Ghi từng điểm thả dự kiến theo phía (trước, sau, hông) chứ không chỉ theo tầng.
- Với mỗi điểm thả, xác định chỗ đáp thật: mặt đường, sân sau, sườn đất, hay một mái nào đó chắn giữa.
- Đo từ chỗ treo tới chỗ đáp thật, đo hai lần bằng hai cách, ghi số lớn hơn.
- Nếu có bản vẽ, đối chiếu cốt nền và cốt sân để kiểm chéo.
- Điểm thả nào có mái chắn hoặc mặt đáp dốc, trơn, nhờ thợ xem có xử lý được không; không được thì gạch.
- Chọn thang riêng cho từng điểm thả còn lại, theo nhãn và hướng dẫn của nhà sản xuất.
Kết quả thường là một bảng mà hai phòng cùng tầng có hai cỡ thang khác nhau, hoặc một phòng không cần thang vì có cửa bước thẳng ra sườn. Đó là kết quả đúng cho kiểu nhà này.
Dán bảng đó trong tủ đồ khẩn cấp kèm một hình vẽ tay mặt cắt nhà: các tầng, lửng, phía trước, phía sau, mái hiên. Người thợ đến kiểm neo sau này nhìn vào là hiểu ngay, không phải hỏi lại từng chỗ.
Chỗ hay sai và câu nên hỏi nhau
Những nhầm lẫn hay gặp nhất ở nhà có cao độ phức tạp:
- Đọc số tầng trên bản vẽ xin phép mà quên phần lửng làm thêm về sau.
- Đo ở cửa sổ phía trước rồi áp cho cả tầng. Phía sau có thể chênh nhiều.
- Không tính nền nâng sau mấy lần tôn đường, tôn nhà chống ngập.
- Tính mái hiên là chỗ đáp tạm. Mái không phải chỗ đứng.
- Quên người ngủ ở tầng lửng. Lối của họ thường là cửa tầng trệt, phải luôn mở được từ bên trong.
Câu cả nhà nên hỏi nhau: "Từ phòng này nhìn xuống, chân thang sẽ chạm vào đâu, và chỗ đó cao hay thấp hơn mặt đường?" Hỏi ngay tại cửa sổ, nhìn tận mắt vào ban ngày, sẽ thấy những điều mà ngồi trong phòng khách nhớ lại không ra.
Cái không cần làm: không cần thuê đo đạc chuyên nghiệp cho việc này. Cuộn dây, chai nước, thước cuộn, thêm một người dưới đất là đủ; phần cần thợ là điểm neo và mái chắn. Nhà nào sửa, nâng nền, làm thêm lửng sau này thì đo lại các điểm thả bị ảnh hưởng.
Câu hỏi thường gặp
Tầng lửng có tính là một tầng khi chọn thang dây không?
Khi chọn thang, điều cần là độ cao thật từ chỗ treo tới chỗ đáp, nên tầng lửng nằm bên dưới điểm thả phải được tính vào. Cách chắc nhất là đo trực tiếp thay vì đếm tầng.
Nhà trên dốc thì nên treo thang ở phía cao hay phía thấp?
Thường chọn phía có khoảng cách tới mặt đáp ngắn hơn và mặt đáp bằng phẳng, thoáng. Nếu phía sau gần ngang sàn, một cửa hay ô mở bước thẳng ra sườn có khi hợp hơn thang; việc làm cửa nhờ thợ.
Dưới cửa sổ có mái tôn thì có đứng tạm lên mái được không?
Không nên. Mái tôn trơn, mỏng, không được làm để chịu sức người và có thể nóng lên nếu cháy ở tầng dưới. Hãy tìm điểm thả khác hoặc nhờ thợ xem có thể chừa đường thả không.
Nhà đã nâng nền mấy lần thì đo thế nào?
Đo trực tiếp từ chỗ treo xuống mặt đất hiện tại ở điểm đáp, không dựa vào bản vẽ cũ. Bản vẽ chỉ để kiểm chéo, vì nền và đường đã thay đổi sau khi xây.
Hai phòng cùng tầng có cần hai cỡ thang khác nhau không?
Có thể, nếu một phòng nhìn ra phía trước và một phòng nhìn ra phía sau ở nhà có nền lệch hoặc lửng chỉ có ở một nửa. Đo riêng từng điểm thả, chọn thang theo số đo của chính điểm đó.
Người ngủ ở tầng lửng nên thoát ra đâu?
Thường là cửa ở tầng trệt phía trước hoặc phía sau, nên cửa đó phải mở được từ bên trong mà không cần tìm chìa và không bị hàng hoá chắn. Tầng lửng gần nguồn cháy ở tầng trệt nên cần đầu báo khói và lối ra thông.