Với nhà ống 4–6 tầng, thang dây thường hợp nhất ở các tầng thấp và tầng giữa có người ngủ; càng lên cao, việc xuống bằng thang dây càng khó và rủi ro hơn, nên tầng trên cùng thường phải tính thêm đường khác như lên sân thượng, sang mái nhà bên. Không có một con số tầng "tối đa" dùng chung cho mọi nhà. Bạn quyết theo chiều cao đo thật, theo nhãn và hướng dẫn của nhà sản xuất, theo sức khoẻ người ở tầng đó, và nên hỏi cảnh sát PCCC địa phương khi phân vân.
Nhà ống có một đặc điểm chung: một cầu thang duy nhất chạy từ tầng trệt lên, chân cầu thang thường sát chỗ để xe và ổ cắm. Khi khói đi lên theo lòng cầu thang, tầng càng cao càng bị dồn khói. Lối đầu tiên vẫn là cầu thang khi còn đi được, việc đầu tiên vẫn là gọi 114; bài này giúp bạn phân bổ lối thoát phụ cho từng tầng cho hợp lý.
Chia nhà thành ba vùng trước khi nghĩ tới thiết bị
Thay vì hỏi "nhà 5 tầng mua mấy bộ", hãy chia nhà thành ba vùng theo độ cao và hỏi từng vùng cần gì:
| Vùng | Thường là | Lối thoát phụ hay dùng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tầng thấp | Tầng 2, đôi khi tầng 3 | Thang dây treo cửa sổ sau hoặc ban công | Độ cao vừa phải, người lớn khoẻ đã tập mở có thể dùng |
| Tầng giữa | Tầng 3, tầng 4 | Thang dây nếu chiều cao đo được và hướng dẫn nhà sản xuất cho phép; hoặc đi lên vùng trên | Cần cân nhắc người ở đây là ai, có leo được không |
| Tầng trên | Tầng trên cùng, tầng tum, sân thượng | Lên sân thượng, sang mái nhà bên, chờ cứu ở nơi thoáng | Thang dây ở độ cao này thường không phải lựa chọn chính |
Ranh giới giữa các vùng tuỳ nhà, vì tầng trệt nhà này có thể cao gấp rưỡi nhà kia. Đo từ bậu cửa xuống đất ở từng tầng, rồi xếp vùng theo số đo chứ không theo số ghi trên cầu thang.
Chia vùng xong, bạn sẽ thấy câu hỏi mua bao nhiêu bộ tự có lời đáp: vùng thấp và vùng giữa có người ngủ thì cân nhắc thang dây; vùng trên thì dồn công cho lối lên mái và cách chờ cứu. Đây cũng là lúc nhận ra nhiều nhà đang xếp ngược, người khó leo nhất lại ngủ ở tầng cao nhất.
Vì sao càng lên cao thang dây càng khó dùng
Thứ nhất là sức người. Xuống một thang dây dài nghĩa là bám tay, dò chân qua rất nhiều bậc liền, thang đung đưa và xoay theo gió hay theo nhịp người. Người lớn chưa quen dễ mỏi tay, dễ hoảng giữa chừng. Ở độ cao thấp, nếu hoảng còn có thể dừng lại bám chặt; ở độ cao lớn, khoảnh khắc đó nguy hiểm hơn nhiều.
Thứ hai là đường thả. Thang dài đi ngang qua nhiều cửa sổ, ban công, cục nóng máy lạnh, mái hiên của các tầng bên dưới. Nếu đám cháy ở tầng trệt hay tầng 2, thang có thể phải đi ngang qua đúng chỗ khói và hơi nóng đang thoát ra cửa sổ.
Thứ ba là thiết bị. Thang càng dài càng nặng, càng khó bê ra cửa và thả cho thẳng. Chiều dài, tải trọng, kiểu móc hợp với từng độ cao là việc của nhà sản xuất ghi trên nhãn; nếu nhãn không rõ, đừng tự suy ra là "chắc dùng được".
Vì ba lý do đó, các hướng dẫn chuẩn bị thoát hiểm cho nhà ở thường xem thang dây là thiết bị cho nhà thấp tầng. Với các tầng cao của nhà ống, câu hỏi nên đổi thành: từ tầng này, ngoài cầu thang, còn đi đâu được?
Ví dụ: nhà năm tầng của anh Tùng ở Cần Thơ
Nhà anh Tùng mặt tiền 4 mét, sâu 18 mét. Tầng trệt bán tạp hoá, chất hàng tới sát chân cầu thang; tầng 2 là phòng khách và phòng ông bà; tầng 3 phòng vợ chồng anh và con nhỏ; tầng 4 phòng hai đứa lớn; tầng 5 là phòng thờ, sân phơi và cửa ra sân thượng. Cả nhà chỉ có một cầu thang.
Sau khi đo và nhờ thợ xem, nhà anh chia thế này. Tầng 2: ông bà đi lại chậm, không leo được thang dây; anh chuyển một phần hàng khỏi chân cầu thang và đặt phòng ông bà gần cầu thang nhất, đồng thời ghi rõ trong kế hoạch rằng nếu cầu thang có khói thì ông bà ở lại phòng, đóng cửa, chặn khe, báo vị trí khi gọi 114. Tầng 3: một bộ thang dây ở cửa sổ sau, vì hai vợ chồng khoẻ, đường thả xuống khoảng sân sau thoáng, chiều cao đo được nằm trong hướng dẫn của sản phẩm họ chọn.
Tầng 4: hai con lớn ở tuổi cấp ba. Chiều cao từ cửa sổ tầng này xuống đất khá lớn và đường thả đi ngang qua mái tôn tầng 2; nhà anh không đặt thang ở đây mà dạy hai đứa đi lên tầng 5 ra sân thượng, nơi có lối sang mái nhà bên đã thoả thuận với hàng xóm. Tầng 5 không ai ngủ.
Điểm đáng học không nằm ở số bộ thang (chỉ một), mà ở chỗ mỗi tầng có một câu trả lời riêng, và câu trả lời của tầng 2 không phải là thiết bị.
Những chỗ hay sai ở nhà ống nhiều tầng
Một vài lỗi lặp lại ở rất nhiều nhà ống, nhìn qua thì tưởng đã chuẩn bị đủ:
- Mua một bộ thang thật dài để ở tầng trên cùng, vì nghĩ "dài thì tầng nào cũng dùng được". Tầng trên cùng là nơi thang dây ít hợp nhất, trong khi tầng 2, 3 có người ngủ lại không có gì.
- Khoá cửa lên sân thượng bằng ổ khoá cần chìa vì sợ trộm. Lối đi lên của các tầng trên vì thế bị chặn. Có thể thay bằng chốt mở được từ phía trong mà không cần chìa.
- Bịt kín chuồng cọp mặt sau tất cả các tầng. Thang có mua cũng không thả ra được. Việc mở ô thoát trên khung sắt cần thợ làm, làm trước khi tính thiết bị.
- Đặt người già, trẻ nhỏ ở tầng trên cùng cho yên tĩnh. Họ là những người khó thoát nhất, nên ở gần cầu thang và ở tầng thấp.
- Không thoả thuận gì với nhà bên mà vẫn tính "lúc đó trèo sang mái nhà hàng xóm". Mái nhà bên có lưới, có gai chống trộm, có cửa khoá thì kế hoạch đó không thành.
Chọn thang cho tầng thấp và tầng giữa: nên xem gì
Khi đã chốt tầng nào dùng thang dây, việc chọn thang ở nhà ống có vài điểm riêng do mặt tiền hẹp và nhà san sát:
| Điểm cần xem | Vì sao ở nhà ống quan trọng | Cách xem |
|---|---|---|
| Chiều dài ghi trên nhãn | Tầng nhà ống mỗi nhà một chiều cao, tầng trệt thường cao hơn hẳn | Đo từ chỗ treo xuống đất từng tầng, chọn bằng hoặc dài hơn số đo |
| Thanh chống cách tường | Mặt sau nhà ống hay có ống thoát nước, cục nóng máy lạnh sát tường | Hỏi người bán thang có thanh giữ bậc cách xa tường không, đọc hướng dẫn |
| Kiểu móc | Bậu cửa sau thường hẹp, ban công sau nhỏ | Đo bề dày bậu, lan can, đối chiếu với độ mở của móc trong hướng dẫn |
| Khối lượng khi gấp | Phải bê ra cửa trong lúc vội, có khi chỉ một người làm | Nhờ người bán cho cầm thử, người nhỏ nhất trong số người lớn phải nhấc nổi |
| Tải trọng ghi trên nhãn | Có khi người lớn phải xuống cùng lúc với trẻ nhỏ | Đọc nhãn và hướng dẫn, không suy đoán; nhãn không rõ thì hỏi lại |
Đừng chọn theo cảm giác "dây to là chắc". Cái quyết định là thông tin trên nhãn, cách lắp đúng hướng dẫn và điểm neo được thợ kiểm.
Lập phương án tầng theo tầng trong một buổi tối
Cầm một tờ giấy, vẽ nhà thành các ô chồng lên nhau rồi đi lần lượt:
- Ghi tên người ngủ ở từng tầng, đánh dấu ai không tự leo thang được.
- Đánh dấu cầu thang và các nguồn cháy dễ gặp ở tầng trệt: xe máy, ổ sạc, kho hàng, bếp.
- Với mỗi tầng có người ngủ, ghi một lối thoát phụ: cửa sổ nào, ban công nào, hay đi lên sân thượng.
- Với lối nào là thang dây, đo chiều cao từ chỗ treo xuống đất, ghi bên dưới là gì.
- Nhờ thợ xem điểm neo, khung sắt, mái tôn trên đường thả; hỏi cảnh sát PCCC địa phương nếu tầng nào còn phân vân.
- Với tầng nào không có lối thoát phụ hợp, ghi rõ phương án chờ cứu: phòng nào có cửa đóng chắc, khăn để chặn khe ở đâu, đèn pin ở đâu.
- Cả nhà xem lại tờ giấy cùng nhau, mỗi người tự nói được lối của mình.
Tờ giấy đó quan trọng hơn bất cứ thiết bị nào bạn mua. Nó cho biết bạn cần mấy bộ thang, đặt ở đâu, và quan trọng hơn, tầng nào không nên dựa vào thang.
Việc không cần làm
Không cần rải mỗi tầng một bộ cho đủ. Thang ở tầng không ai ngủ, hoặc ở tầng có đường thả xấu, thường chỉ cho cảm giác yên tâm giả. Tiền và công sức dành cho việc dọn chân cầu thang, lắp đầu báo khói thường đem lại nhiều hơn.
Không cần tập trèo thang từ tầng 4, tầng 5. Tập mở hộp, móc thang vào điểm treo, thả thang ra ngoài cửa rồi kéo vào là đủ cho buổi tập ở nhà. Muốn tập trèo thì làm ở độ cao thấp, có người giữ, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Không cần tự khoan neo vào tường. Tường nhà ống thường là tường gạch, có chỗ rỗng, có dây điện âm. Khoan neo là việc của thợ, nhất là khi neo đó phải chịu sức nặng một người.
Không cần chờ đủ tiền trang bị cả nhà mới bắt đầu. Bắt đầu từ tầng có người ngủ và khó thoát nhất, cộng những việc gần như không tốn tiền: dọn chân cầu thang, thay khoá cửa sân thượng, đóng cửa phòng khi ngủ. Thiết bị cho các tầng còn lại bổ sung dần theo tờ phương án.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ống 5 tầng thì tầng 5 có dùng thang dây được không?
Không có câu trả lời chung cho mọi nhà. Tầng trên cùng thường là nơi thang dây ít hợp nhất vì độ cao lớn và đường thả dài; hãy đo thật, đọc hướng dẫn của nhà sản xuất, hỏi cảnh sát PCCC địa phương và ưu tiên lối lên sân thượng nếu có.
Một thang dây dài có dùng chung cho nhiều tầng được không?
Về lý thuyết có thể mang thang lên xuống, nhưng lúc có cháy không ai kịp đi lấy thang ở tầng khác. Thang phải nằm sẵn trong phòng sẽ dùng nó, đúng cỡ với cửa sổ đó, nên dùng chung nhiều tầng không phải cách hay.
Nhà ống 4 tầng nên đặt thang dây ở tầng mấy?
Đặt ở tầng có người ngủ, có cửa sổ hoặc ban công mở ra được và đường thả thông thoáng xuống mặt đất. Với nhiều nhà 4 tầng, đó là tầng 2 hoặc tầng 3; tầng 4 thì cần tính thêm lối lên mái và hỏi cảnh sát PCCC địa phương.
Mặt trước nhà ống có dây điện thì có treo thang ở ban công trước được không?
Không nên thả thang qua chỗ có dây điện, hộp công tơ hay cột điện, vì nguy cơ vướng và điện giật. Hãy tìm điểm thả ở phía sau hoặc phía khác; nếu không có, nhờ thợ và cảnh sát PCCC địa phương xem phương án khác.
Nhà ống chỉ có cửa sổ ở mặt trước và mặt sau thì có đủ chỗ treo thang không?
Thường là đủ nếu ít nhất một mặt có cửa mở được hoàn toàn và bên dưới là chỗ đứng an toàn. Vấn đề hay gặp nhất là khung sắt bịt kín, nên cần làm ô mở được trước, việc đó nhờ thợ thực hiện.
Trên tầng cao không có lối thoát phụ thì nên làm gì?
Chuẩn bị để chờ cứu cho đúng: chọn một phòng có cửa đóng kín, để sẵn khăn chặn khe cửa, đèn pin và điện thoại, biết cách báo vị trí khi gọi 114. Đồng thời xem có thể mở lối lên sân thượng hoặc sang mái nhà bên không.