Nhà 2–3 tầng chỉ có một cầu thang và có người ngủ ở tầng trên thì đáng chuẩn bị một lối thoát phụ cho phòng ngủ; ở độ cao này, thang dây treo cửa sổ hoặc ban công là một lựa chọn hợp lý, miễn là đo đúng, có điểm neo chắc và cả nhà biết cách mở. Nhà có hai cầu thang ở hai đầu, hoặc phòng ngủ có cửa ra thẳng sân thượng nối sang lối khác, thì nhu cầu thấp hơn nhiều.
Thang dây không thay được cầu thang. Khi có cháy, việc đầu tiên vẫn là đánh thức cả nhà, gọi 114, thoát theo cầu thang nếu còn đi được. Thang dây chỉ dùng khi cầu thang đã bị khói lửa chặn, và không có thiết bị nào khiến việc thoát hiểm thành an toàn tuyệt đối. Bài này giúp bạn quyết có cần hay không, cần thì chọn kiểu nào và đặt ở đâu.
Có cần không: tự trả lời bằng năm câu hỏi
Dưới đây là năm câu hỏi giúp phân loại nhà bạn. Càng nhiều câu trả lời "có" ở cột trái, lối thoát phụ càng đáng đầu tư.
| Câu hỏi | Trả lời "có" nghĩa là | Trả lời "không" nghĩa là |
|---|---|---|
| Nhà chỉ có đúng một cầu thang nối các tầng? | Cầu thang có khói là cả tầng trên bị kẹt | Còn lối thứ hai, thang dây là lớp dự phòng thêm |
| Tầng trệt có xe máy, ổ cắm sạc, kho hàng, bếp? | Nguồn cháy nằm ngay dưới chân cầu thang | Nguy cơ cầu thang bị chặn thấp hơn |
| Có người ngủ ở tầng trên, cửa phòng hay đóng? | Người ngủ phát hiện muộn, cần lối ra ngay từ phòng | Phòng tầng trên chủ yếu dùng ban ngày |
| Cửa sổ hoặc ban công phòng ngủ đang bị bịt kín bằng khung sắt? | Phải mở ô thoát trước rồi mới tính đến thang | Đã có chỗ ra, chỉ còn chọn thiết bị |
| Có trẻ nhỏ, người già hoặc người đi lại khó? | Cần tính riêng cho từng người, có khi thang dây không hợp | Người lớn khoẻ có thể tập mở và dùng |
Câu thứ tư hay bị bỏ qua. Nhiều nhà phố bịt kín chuồng cọp cả mặt sau vì sợ trộm; khi đó thang dây mua về không có chỗ thả. Việc mở ô thoát trên khung sắt là việc của thợ, làm trước khi mua thang.
Ở độ cao 2–3 tầng, thang dây hợp vì đâu và vướng ở đâu
Hợp vì độ cao còn vừa sức người lớn bình thường. Nhà thấp tầng thường có khoảng cách từ bậu cửa xuống đất vừa phải, thang không quá dài để bê và thả. Người lớn khoẻ, đã tập mở thang trong nhà, có thể xuống được nếu thang đúng cỡ và neo chắc. Đó là lý do nhiều hướng dẫn chuẩn bị thoát hiểm cho nhà ở nhắc tới thang dây ở nhóm nhà này nhiều hơn ở nhà cao.
Hợp vì cất gọn. Thang dây gấp vào hộp hoặc túi, đặt sát cửa sổ, không chiếm chỗ như thang nhôm rút. Gia đình không phải sửa nhà, chỉ cần một điểm treo chắc.
Vướng ở chỗ nhiều người không leo được. Trẻ nhỏ, người già, người đang bệnh, người sợ độ cao có thể không tự xuống thang dây. Với họ, thang không phải lời giải; lời giải là xếp phòng ngủ hợp lý và có người lớn hỗ trợ, phần này nằm ở các bài riêng về trẻ nhỏ và người già.
Vướng ở chỗ đặt sai phòng. Mua một bộ rồi cất ở phòng kho tầng trên cùng thì gần như vô dụng: lúc có khói, không ai chạy lên lấy. Thang phải nằm trong chính phòng sẽ dùng nó.
Chọn loại: móc cửa sổ, móc ban công hay neo cố định
Ở nhà 2–3 tầng, ba kiểu treo hay gặp là móc vắt qua bậu cửa sổ, móc kẹp lan can ban công, và điểm neo bắt cố định vào tường hoặc dầm. Bảng so sánh theo đúng tình huống nhà thấp tầng:
| Kiểu treo | Hợp khi | Không hợp khi | Ai lắp |
|---|---|---|---|
| Móc vắt bậu cửa sổ | Bậu bằng bê tông hoặc gạch dày, khung cửa chắc, cửa mở ra được toàn phần | Cửa sổ trượt khe hẹp, bậu ốp đá mỏng, khung nhôm yếu | Người nhà lắp theo hướng dẫn, nhờ thợ kiểm bậu |
| Móc kẹp lan can ban công | Lan can bê tông hoặc sắt chắc chắn, chân lan can bắt chặt | Lan can kính, lan can sắt hoa mỏng, chân lan can đã gỉ | Nhờ thợ xem lan can trước |
| Điểm neo cố định vào tường, dầm | Muốn mở thang thật nhanh, ít thao tác | Nhà thuê chưa hỏi chủ, tường gạch rỗng | Thợ khoan và bắt neo |
Với nhà 2 tầng, móc cửa sổ thường đủ dùng nếu bậu chắc. Với nhà 3 tầng có ban công sau, nhiều nhà chọn móc lan can vì ra ban công thao tác rộng tay hơn. Dù chọn kiểu nào, tải trọng và cách lắp phải theo nhãn và hướng dẫn của nhà sản xuất, không suy đoán.
Đặt ở phòng nào: ví dụ nhà chị Thu ở Hải Phòng
Nhà chị Thu là nhà ba tầng trong ngõ: tầng trệt để xe và bếp, tầng 2 là phòng vợ chồng chị và phòng con gái lớp 8, tầng 3 là phòng thờ và sân phơi. Cầu thang chạy dọc một bên tường, chân cầu thang sát chỗ để xe máy. Khi cả nhà ngồi tính, câu hỏi đầu tiên không phải mua mấy bộ mà là người đang ngủ ở đâu.
Hai người lớn và một đứa trẻ ngủ ở tầng 2, nên tầng 2 là nơi cần lối thoát phụ. Phòng con gái có cửa sổ ra phía sau, nhìn xuống khoảng sân nhỏ lát gạch; phòng bố mẹ có ban công phía trước nhưng bên dưới là mái hiên và dây điện ngoài ngõ. Sau khi đo và nhờ thợ xem, nhà chị chọn đặt một bộ thang ở phòng con, treo vào cửa sổ sau. Lý do: đường thả thoáng, bên dưới là sân, và hai phòng chung một hành lang ngắn nên bố mẹ sang được trong vài bước.
Tầng 3 không có ai ngủ, cửa sân phơi mở lên mái nhà bên cạnh có cùng độ cao, nhà chị không đặt thang ở đó. Đây là kiểu quyết định nên làm: đặt theo chỗ người ngủ và đường thả thông thoáng, không đặt theo nguyên tắc "tầng nào cũng một bộ".
Một chi tiết nhỏ mà nhà chị làm đúng: hộp thang để ngay dưới cửa sổ, không để trong tủ quần áo, cạnh đó là chiếc đèn pin. Con gái biết hộp đó là gì và đã cùng bố mở thử trong phòng một lần, không trèo ra ngoài.
Khi nào nhà 2–3 tầng không cần thang dây
Mua đồ an toàn không phải càng nhiều càng tốt. Có những trường hợp bạn nên dồn công sức vào việc khác:
- Phòng ngủ có cửa ra thẳng sân thượng nối sang mái nhà bên cạnh hoặc sang một cầu thang khác. Khi đó việc cần làm là giữ lối đó luôn mở được, không khoá chết.
- Nhà có cầu thang thứ hai, dù là cầu thang sắt phía sau. Hãy chắc nó không bị chất đồ và cửa dẫn ra không bị khoá bằng ổ khoá cần chìa.
- Không ai ngủ ở tầng trên và tầng trên chỉ dùng ban ngày. Lúc tỉnh táo, người ta phát hiện khói sớm hơn và xuống cầu thang kịp hơn.
- Không có điểm thả nào ổn: mọi cửa đều nhìn xuống dây điện, mái tôn, hoặc khe quá hẹp. Thang dây treo ở chỗ đó có thể gây thêm nguy hiểm; nên hỏi cảnh sát PCCC địa phương về phương án khác.
Không cần thang dây không có nghĩa là không cần chuẩn bị. Đầu báo khói ở chân cầu thang, ổ cắm sạc dời khỏi lối ra, cửa phòng ngủ đóng khi ngủ — những việc đó vẫn đáng làm với mọi nhà.
Thứ tự làm cho một nhà 2–3 tầng
Nếu đã quyết là cần, làm theo thứ tự dưới đây để không mua trước rồi mới phát hiện không có chỗ dùng:
- Vẽ ra giấy mỗi tầng một ô, ghi ai ngủ ở đâu, cầu thang nằm bên nào, nguồn cháy dễ có ở tầng trệt nằm ở đâu.
- Với từng phòng có người ngủ ở tầng trên, xem cửa sổ hoặc ban công nào mở ra được và bên dưới là gì.
- Đo từ chỗ định treo xuống mặt đất, đo hai lần bằng hai cách, ghi số lớn hơn.
- Nhờ thợ xem bậu cửa, lan can hoặc vị trí khoan neo có chịu được không, có vướng điện không.
- Chọn kiểu treo và chiều dài, đối chiếu với nhãn và hướng dẫn của nhà sản xuất; nhà thuê thì hỏi chủ nhà trước khi khoan.
- Đặt hộp thang ngay cạnh cửa sẽ dùng, cả nhà cùng mở thử trong phòng một lần, không trèo ra ngoài ở độ cao thật.
Sáu bước này thường gói gọn trong một buổi cuối tuần cộng một buổi thợ ghé. Việc khó nhất thường là bước bốn, vì nó có thể khiến bạn phải đổi điểm thả.
Tự kiểm sau khi đặt thang: sáu câu cả nhà hỏi nhau
Ai mở hộp thang? Phải có ít nhất hai người lớn biết mở, phòng khi một người đi vắng hoặc đang ở tầng khác. Nếu chỉ một người biết, thang gần như chỉ có một nửa giá trị.
Cửa sổ có mở hết được trong bóng tối không? Thử mở cửa khi tắt đèn. Chốt cửa cứng, rèm dày, chậu cây trên bậu đều làm chậm mấy chục giây quý giá. Dọn bậu, để rèm kéo được một tay.
Chìa khoá ô thoát trên khung sắt để đâu? Nếu cửa sổ có khung bảo vệ với ô mở được, chìa hoặc chốt phải nằm ngay cạnh, cả nhà biết chỗ. Chìa treo chung chùm với chìa xe máy là chìa không dùng được lúc khẩn cấp.
Dưới chân thang có ai biết chỗ đứng đợi không? Người xuống trước cần đứng tránh ra khỏi chân thang để người sau xuống, rồi đi ra chỗ hẹn trước như đầu ngõ. Không ai quay lại nhà đang cháy để lấy đồ.
Ai giúp người không tự xuống được? Trẻ nhỏ, người già trong nhà cần một người lớn được phân công cụ thể. Nếu không ai đảm đương được, phương án cho người đó là chờ cứu đúng cách tại phòng có cửa đóng và báo vị trí khi gọi 114, không phải ép xuống thang.
Khi nào thì kiểm lại? Mỗi khi thay đổi gì trong nhà: đổi phòng ngủ, làm thêm mái hiên, lắp thêm máy lạnh dưới cửa sổ. Lịch kiểm định kỳ tình trạng dây và móc thì làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
Nhà 2 tầng có thể nhảy xuống thay vì dùng thang dây không?
Nhảy từ tầng 2 vẫn có thể gãy chân, chấn thương cột sống, nhất là khi tiếp đất xuống nền cứng hoặc vật cản. Thang dây đúng cỡ, treo chắc giúp xuống có kiểm soát hơn, còn lựa chọn đầu tiên vẫn là cầu thang và gọi 114.
Nhà 3 tầng thì treo thang ở tầng 3 có được không?
Được hay không tuỳ chiều cao thật từ bậu cửa xuống đất, kiểu móc và hướng dẫn của nhà sản xuất, cùng sức khoẻ của người sẽ dùng. Hãy đo, nhờ thợ xem điểm neo và hỏi cảnh sát PCCC địa phương, đồng thời tính xem tầng 3 có lối lên mái hay sang nhà bên không.
Một nhà 3 tầng cần mấy bộ thang dây?
Không tính theo số tầng mà theo số phòng có người ngủ ở trên cao và có điểm thả dùng được. Nhiều nhà chỉ cần một bộ đặt ở phòng mà các phòng khác sang được trong vài bước; nhà có người ngủ ở hai tầng khác nhau thì thường cần hai.
Thang dây treo cửa sổ có làm hỏng khung cửa không?
Móc vắt bậu chủ yếu tì lên bậu và tường bên dưới, không treo vào khung nhôm. Nếu bậu ốp đá mỏng hoặc khung cửa yếu thì có thể không chịu nổi; nên nhờ thợ xem trước, và chỉ lắp theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Có nên mua thang nhôm rút thay cho thang dây không?
Thang nhôm rút dùng tốt cho việc sửa chữa thường ngày nhưng không được thiết kế để thả ra ngoài cửa sổ làm lối thoát. Khi cần lối thoát phụ từ cửa sổ hay ban công, nên chọn thiết bị làm cho mục đích đó và lắp theo hướng dẫn của nhà sản xuất.