Sơ đồ thoát nạn treo ở hành lang mỗi tầng chung cư cho bạn biết bạn đang đứng ở đâu, hai lối thoát gần nhất nằm hướng nào, và nút báo cháy, bình chữa cháy, họng nước ở chỗ nào. Đọc nó mất khoảng năm phút: tìm điểm đang đứng, tìm căn hộ mình, lần theo mũi tên tới từng buồng thang, rồi đi thử đúng con đường đó với cả nhà.
Đọc sơ đồ một lần chưa đủ. Lúc có khói, không ai đứng đọc sơ đồ, nên mục tiêu là biến nó thành đường đi quen chân trước khi có chuyện. Cầu thang thoát hiểm là lối đầu tiên, gọi 114 khi thấy cháy; sơ đồ chỉ giúp bạn tới được cầu thang nhanh và đúng hơn. Dưới đây là cách đọc từng phần, cách đi thử, và cách xử lý khi sơ đồ thiếu hoặc sai.
Một sơ đồ thoát nạn thường có những gì
Mỗi toà nhà vẽ một kiểu, nhưng phần lớn sơ đồ thoát nạn đều có những thành phần sau. Biết trước chúng là gì thì nhìn vào không bị rối:
- Điểm "bạn đang ở đây". Thường là một chấm hoặc hình người màu khác, đánh dấu chính chỗ treo sơ đồ. Mọi hướng trên sơ đồ tính từ điểm này.
- Mặt bằng tầng. Hành lang, các căn hộ, sảnh thang máy, phòng rác, phòng kỹ thuật, vẽ nhìn từ trên xuống.
- Đường và mũi tên thoát nạn. Thường màu xanh lá hoặc đỏ, chỉ hướng đi từ điểm đang đứng tới các buồng thang thoát hiểm.
- Buồng thang thoát hiểm. Thường vẽ bằng ký hiệu bậc thang, đôi khi đánh số hoặc ghi tên theo hướng.
- Thiết bị chữa cháy. Bình chữa cháy, tủ họng nước, nút ấn báo cháy, mỗi thứ một ký hiệu, có chú thích ở góc sơ đồ.
- Chú thích và hướng dẫn ngắn. Thường gồm những câu như không dùng thang máy, đi theo đèn chỉ dẫn.
Nếu sơ đồ tầng bạn thiếu điểm "bạn đang ở đây" hoặc không có mũi tên, đó là sơ đồ chưa đủ dùng. Ghi lại để góp ý với ban quản lý, cách góp ý có ở phần cuối bài.
Đọc theo thứ tự trong năm phút
Đứng trước sơ đồ, làm lần lượt những việc này. Có thể chụp ảnh sơ đồ để xem lại ở nhà, nhưng đọc trực tiếp tại chỗ giúp bạn đối chiếu với hành lang thật:
- Tìm điểm "bạn đang ở đây", rồi xoay người cho hướng bạn đang nhìn khớp với hướng trên sơ đồ.
- Tìm căn hộ của mình trên mặt bằng. Đánh dấu bằng mắt: từ cửa nhà mình, buồng thang nào gần nhất.
- Lần theo mũi tên từ căn hộ tới buồng thang thứ nhất. Đếm xem đi qua bao nhiêu cửa căn hộ, có rẽ chỗ nào không.
- Lần theo mũi tên tới buồng thang thứ hai ở hướng ngược lại. Đây là lối khi lối thứ nhất bị khói chặn.
- Tìm nút ấn báo cháy và bình chữa cháy gần căn hộ nhất.
- Quay đầu nhìn hành lang thật, chỉ tay về phía hai buồng thang để chắc mình đã hiểu đúng hướng.
Năm phút này nên làm cùng ít nhất một người khác trong nhà. Hai người cùng đọc thì người này sửa được chỗ người kia hiểu nhầm, nhất là chuyện trái phải sau khi xoay người.
Nếu căn hộ của bạn nằm ở góc hoặc ở nhánh hành lang cụt, để ý kỹ hơn: những vị trí này đôi khi chỉ có một hướng đi ra hành lang chính trước khi rẽ tới hai buồng thang, nên đoạn đầu tiên đó là đoạn cần nhớ chắc nhất.
Đi thử: những gì cần đếm và nhớ
Sau khi đọc, đi thử đúng con đường trên sơ đồ. Nhà ông Bình ở tầng 3 một chung cư thấp tầng tại Huế đã ghi lại như bảng dưới. Bạn có thể kẻ một bảng tương tự cho nhà mình:
| Điều cần biết | Nhà ông Bình ghi được | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Buồng thang gần nhất | Ra cửa rẽ trái, qua ba cửa căn hộ | Đếm cửa được khi hành lang tối |
| Buồng thang thứ hai | Rẽ phải, qua năm cửa, cuối hành lang | Lối dự phòng khi lối gần bị chặn |
| Cửa buồng thang mở thế nào | Đẩy vào, tay nắm dạng thanh ngang | Không mất thời gian kéo nhầm chiều |
| Nút ấn báo cháy gần nhất | Cạnh sảnh thang máy, ngang tầm vai | Bấm được ngay nếu phát hiện cháy |
| Cửa ra ở tầng trệt | Buồng thang trái ra thẳng sân sau | Biết đi tiếp hướng nào khi xuống tới nơi |
| Điểm tập trung | Gốc cây lớn cạnh cổng phụ | Cả nhà gặp nhau, điểm danh |
Ông Bình in bảng này ra một tờ giấy nhỏ dán trong cửa tủ giày. Không cần dán ở chỗ khách nhìn thấy, chỉ cần người trong nhà biết nó ở đó.
Khi sơ đồ thiếu, mờ hoặc sai
Sơ đồ treo nhưng không khớp thực tế. Toà nhà sửa sang, ngăn thêm phòng, đổi cửa mà sơ đồ cũ vẫn treo. Nếu mũi tên chỉ tới một chỗ giờ là bức tường hay cửa khoá, đó là lỗi cần báo ngay.
Sơ đồ bạc màu, bị che. Sơ đồ treo cạnh cửa sổ lâu ngày bị nắng làm mờ, hoặc bị chậu cây, giá giày che mất. Báo ban quản lý thay hoặc dời ra chỗ dễ nhìn.
Chỉ có sơ đồ ở sảnh tầng trệt. Sơ đồ chung của cả toà ở sảnh không thay được sơ đồ từng tầng. Đề nghị bổ sung sơ đồ ở hành lang các tầng.
Không có điểm "bạn đang ở đây". Thiếu điểm này, người lạ như khách, người giúp việc, thợ sửa chữa rất khó định hướng.
Sơ đồ ghi lối thoát lên mái. Hỏi ban quản lý mái có thật sự là lối thoát hay khu lánh nạn không, cửa mái có mở được khi có sự cố không. Đừng tự suy ra.
Nhớ đường trong bóng tối và khói
Sơ đồ được đọc khi đèn sáng, còn lúc cần dùng thì có thể tối và đầy khói. Khói làm mắt cay, nhìn không quá vài bước. Lúc đó, thứ giúp bạn tìm được buồng thang là những gì cơ thể đã quen: số cửa đã đếm, hướng rẽ, bức tường để tay men theo.
Một cách tập đơn giản là lần đi thử thứ hai, nhắm mắt đi chậm từ cửa nhà tới buồng thang gần nhất, một tay men tường, người còn lại đi cạnh để giữ an toàn. Đếm cửa căn hộ bằng tay. Khi tới cửa buồng thang, mở mắt ra xem mình có dừng đúng chỗ không. Nhiều người ngạc nhiên vì mình đếm sai một cửa.
Đèn chỉ dẫn lối thoát gắn trên tường hoặc gần sàn cũng là dấu hiệu quan trọng khi tối. Để ý xem ở tầng bạn, đèn đặt ở đâu, mũi tên chỉ về phía nào. Đèn nào tắt, mờ hay chỉ sai hướng thì ghi lại để báo.
Người giúp việc, khách và trẻ con
Người trong nhà quen đường, nhưng người mới tới thì không. Người giúp việc vừa đến làm, ông bà lên chơi vài tuần, bạn của con ngủ lại, khách thuê ngắn ngày: tất cả đều có thể ở một mình trong căn hộ lúc chuông kêu. Họ cần ít nhất một lần được dẫn ra hành lang, chỉ hai buồng thang, nói một câu "chuông kêu thì đi cầu thang bộ, không đi thang máy".
Với trẻ con, sơ đồ là một trò chơi tốt. Cho trẻ tìm căn hộ của nhà mình trên sơ đồ, tìm buồng thang, rồi dẫn bố mẹ đi tới đó. Trẻ tự tìm thì nhớ lâu hơn người lớn chỉ. Trẻ lớn có thể được giao việc nhớ điểm tập trung dưới sân.
Nếu nhà bạn có người không đọc được chữ trên sơ đồ hoặc thị lực kém, phần hình vẽ vẫn giúp được ít nhiều, nhưng đi thử thực tế quan trọng hơn. Dẫn họ đi, cho họ sờ tay nắm cửa buồng thang, đếm bậc cùng họ ở đoạn đầu.
Câu hỏi để cả nhà tự kiểm sau khi đi thử
Một tuần sau lần đi thử, hỏi lại từng người trong bữa tối. Ai trả lời được hết là đã nhớ đường; ai ngập ngừng thì dẫn đi thêm một lần:
- Ra khỏi cửa nhà, buồng thang gần nhất ở bên tay nào, qua mấy cửa?
- Nếu buồng thang đó có khói thì đi đâu?
- Nút báo cháy gần nhà mình ở chỗ nào, ấn thế nào?
- Xuống tới tầng trệt thì ra cửa nào, gặp nhau ở đâu?
- Nếu hành lang đầy khói không ra được thì làm gì trong nhà?
Câu cuối cùng không nằm trong sơ đồ, nhưng cần có trong đầu mỗi người: khi không ra được hành lang, ở lại căn hộ, đóng cửa, chặn khe bằng khăn ướt, gọi 114 và báo vị trí. Sơ đồ chỉ đường ra, còn câu này giúp bạn khi đường ra đã đóng. Nếu cả nhà trả lời được cả năm câu mà không nhìn ảnh chụp sơ đồ, nhà bạn đã chuẩn bị tốt hơn phần lớn hàng xóm.
Góp ý với ban quản lý khi sơ đồ chưa dùng được
Sơ đồ thoát nạn là trách nhiệm của ban quản lý toà nhà, nhưng cư dân là người nhìn nó mỗi ngày. Một góp ý gọn gàng thường được xử lý nhanh hơn một lời phàn nàn trong nhóm chat:
- Chụp ảnh sơ đồ, chụp thêm chỗ thực tế không khớp, ví dụ cánh cửa bị khoá hay bức tường mới xây.
- Ghi tầng, vị trí treo sơ đồ, ngày phát hiện.
- Viết ngắn vấn đề: "sơ đồ tầng 8 thiếu điểm bạn đang ở đây", "mũi tên chỉ tới cửa đã bị xây kín".
- Đề nghị cụ thể: thay sơ đồ mới, dời chỗ treo, bổ sung sơ đồ ở các tầng chưa có.
- Gửi qua kênh chính thức của toà nhà và giữ lại bản đã gửi.
- Hẹn kiểm lại sau một khoảng thời gian hợp lý, rồi tự đi xem.
Nếu nhiều tầng cùng thiếu hoặc sai, gom lại thành một văn bản chung của nhóm cư dân sẽ có sức nặng hơn. Khi có buổi diễn tập, đề nghị ban quản lý dành vài phút hướng dẫn cư dân đọc sơ đồ ngay tại hành lang, vì nhiều người sống ở toà nhà nhiều năm mà chưa từng dừng lại nhìn nó.
Câu hỏi thường gặp
Sơ đồ thoát nạn chung cư thường treo ở đâu?
Thường ở hành lang mỗi tầng, gần sảnh thang máy hoặc gần cửa buồng thang, và một sơ đồ chung ở sảnh tầng trệt. Nếu tầng bạn không có, hỏi ban quản lý và đề nghị bổ sung.
Ký hiệu bạn đang ở đây trên sơ đồ có ý nghĩa gì?
Đó là vị trí của chính tấm sơ đồ. Mọi hướng đi trên sơ đồ tính từ điểm này, nên trước khi lần theo mũi tên, xoay người cho hướng nhìn khớp với hướng trên sơ đồ.
Có nên chụp ảnh sơ đồ thoát nạn để xem trên điện thoại không?
Nên chụp để cả nhà xem lại và học thuộc. Nhưng lúc có cháy không nên đứng mở điện thoại xem ảnh; mục tiêu là nhớ đường bằng chân trước đó, qua việc đi thử thật.
Sơ đồ ghi lối thoát mà thực tế cửa bị khoá thì làm gì?
Chụp ảnh cả sơ đồ và cánh cửa bị khoá, ghi tầng và vị trí, báo ngay ban quản lý bằng văn bản. Đây là lỗi cần sửa sớm vì lối thoát trên sơ đồ phải đi được.
Có cần đọc sơ đồ của tầng khác không?
Không cần đọc hết, nhưng nên biết tầng trệt và tầng hầm nếu bạn hay đi qua, vì đó là chỗ bạn ra ngoài. Nếu hay ở lâu ở một tầng khác, như nhà bố mẹ cùng toà, đọc thêm tầng đó.
Trẻ con có cần học đọc sơ đồ thoát nạn không?
Trẻ lớn nên học tìm căn hộ nhà mình và buồng thang trên sơ đồ, rồi tự dẫn bố mẹ đi. Trẻ nhỏ chỉ cần nhớ nắm tay người lớn và đi cầu thang bộ khi chuông kêu.