Cửa ngăn cháy ở buồng thang và hành lang chung cư phải luôn ở trạng thái đóng, vì chỉ khi đóng sát nó mới chặn được khói và lửa, giữ cho cầu thang thoát hiểm còn thở được. Một cánh cửa bị chèn mở bằng chiếc dép có thể làm cả buồng thang nhiễm khói. Bạn tự kiểm được cửa trong hai phút: thả tay ra, cửa phải tự đóng sát khung và chốt lại.
Cửa ngăn cháy không làm thay được việc thoát nạn đúng cách: lối đầu tiên vẫn là cầu thang thoát hiểm, gọi 114 khi thấy cháy. Nhưng nó là thứ quyết định buồng thang có đi được hay không. Bài này giải thích cửa làm việc thế nào, các thói quen hay làm hỏng nó, cách tự kiểm và cách báo ban quản lý cho đúng.
Cửa ngăn cháy làm việc thế nào
Cửa ngăn cháy trông giống một cánh cửa thép hay gỗ dày bình thường, nhưng được chế tạo để chịu lửa trong một khoảng thời gian nhất định theo thiết kế. Thời gian đó do nhà sản xuất và thiết kế toà nhà quyết định, cư dân không cần nhớ con số, chỉ cần nhớ một điều: con số đó chỉ có nghĩa khi cửa đóng.
Để cửa đóng được mà không cần ai nhớ đóng, cửa có tay co, thường là một cánh tay gập gắn ở phía trên cánh cửa. Khi bạn thả tay, tay co kéo cửa về và đóng lại. Khung cửa có khoá chốt để cửa không bị luồng khói nóng đẩy bật ra. Xung quanh mép cửa ở nhiều loại có gioăng để bịt khe; một số loại có gioăng nở ra khi gặp nhiệt.
Có toà nhà dùng cửa ngăn cháy được giữ mở bằng nam châm điện trong giờ bình thường, và tự nhả ra để đóng khi hệ thống báo cháy kêu. Loại này hợp lệ khi được thiết kế như vậy. Khác hẳn với việc cư dân tự lấy dây buộc, gạch hay dép chèn cửa mở: những thứ đó không tự nhả khi có cháy.
Cửa còn tốt hay đã hỏng: nhìn là biết
Bạn không cần dụng cụ hay kiến thức kỹ thuật để nhận ra cửa có vấn đề. Đối chiếu với bảng sau:
| Dấu hiệu | Cửa còn tốt | Cửa có vấn đề |
|---|---|---|
| Thả tay ra từ vị trí mở | Tự đóng về hết, chốt kêu cạch | Dừng giữa chừng hoặc đóng mà không chốt |
| Tay co phía trên | Gắn chắc, không chảy dầu | Lỏng ốc, rỉ dầu, bị tháo rời |
| Khe giữa cửa và khung | Đều, khép sát | Hở một bên, nhìn thấy ánh sáng xuyên qua |
| Gioăng quanh mép cửa | Liền, không rách | Bong, rách, bị cắt bỏ |
| Mặt cửa | Phẳng, không thủng | Bị khoan lỗ, cắt ô kính tự làm, cong vênh |
| Cách giữ cửa | Đóng, hoặc giữ mở bằng nam châm theo thiết kế | Chèn bằng dép, gạch, buộc dây vào tay vịn |
Chỉ cần một dòng ở cột bên phải là đủ lý do để báo ban quản lý. Việc sửa tay co, thay gioăng, chỉnh bản lề là việc của đơn vị bảo trì toà nhà, cư dân không tự tháo lắp vì có thể làm cửa đóng mạnh, kẹp tay trẻ con hoặc mất khả năng ngăn cháy.
Những thói quen làm hỏng cửa ngăn cháy
Chèn cửa cho thoáng. Mùa hè buồng thang nóng, hành lang bí, nhiều người chèn cửa buồng thang để có gió. Gió vào thì khói cũng vào. Nếu hành lang nóng bí, đó là chuyện thông gió phải đề nghị ban quản lý xử lý, không phải bằng cách mở cửa ngăn cháy.
Tháo tay co vì cửa nặng. Cửa ngăn cháy nặng hơn cửa thường và đóng có lực, trẻ em và người già thấy khó mở. Thay vì tháo tay co, đề nghị bảo trì chỉnh lực đóng cho vừa.
Khoá cửa buồng thang vì sợ trộm. Cửa buồng thang bị khoá từ phía buồng thang thì người đang thoát nạn không vào lại được một tầng sạch. Chuyện an ninh và thoát nạn cần giải pháp do ban quản lý và đơn vị thiết kế đưa ra, ví dụ loại khoá vẫn mở được từ phía cần thoát.
Để đồ sát sau cửa. Thùng hàng, xe đạp để ngay sau cánh cửa làm cửa không mở hết được hoặc không đóng lại được.
Đóng sầm cửa cho nhanh. Đóng mạnh nhiều lần làm hỏng tay co và chốt, rồi tới lúc cửa không tự đóng nữa.
Tự kiểm một cánh cửa trong hai phút
Bạn có thể kiểm cửa buồng thang tầng mình khi đi đổ rác hay đi bộ lên xuống. Làm theo các bước sau:
- Mở cửa ra khoảng một nửa rồi thả tay. Cửa phải tự đóng về và chốt lại mà không cần đẩy.
- Mở hết cửa ra rồi thả tay. Cửa vẫn phải tự đóng hết, không dừng lại ở một góc nào đó.
- Nhìn lên tay co: có rỉ dầu, lỏng ốc, bị tháo một đầu không.
- Nhìn khe giữa cánh cửa và khung khi cửa đóng. Nếu thấy ánh sáng xuyên qua rõ ở một cạnh, cửa đang bị xệ hoặc cong.
- Nhìn gioăng quanh mép cửa xem có bong, rách không.
- Thử mở cửa từ phía buồng thang để chắc là người đang thoát nạn vào lại được tầng này.
Không dùng sức kéo, giật tay co hay đứng đu lên cánh cửa để thử. Nếu cửa có dấu hiệu lạ, ghi lại số tầng, cửa nào (gần thang máy hay cuối hành lang), chụp một ảnh và báo. Làm việc này mỗi khi đi qua là đủ, không cần đặt lịch.
Cửa chính căn hộ cũng là một lớp chắn
Khi nói về cửa ngăn cháy, người ta hay nghĩ tới buồng thang mà quên cánh cửa chính của căn hộ. Ở nhiều chung cư, cửa chính căn hộ cũng được thiết kế để ngăn cháy trong một thời gian. Ngay cả khi không phải loại chuyên dụng, một cánh cửa gỗ hay thép đặc đóng kín vẫn làm chậm khói và lửa rất nhiều.
Điều này dẫn tới hai việc. Thứ nhất, khi rời căn hộ để thoát nạn, đóng cửa lại sau lưng. Nếu cháy ở trong nhà bạn, cánh cửa đóng giữ lửa ở trong, giữ hành lang và buồng thang sạch cho hàng xóm. Nếu cháy ở ngoài, cửa đóng giữ nhà bạn ít hư hại hơn. Thứ hai, khi sửa nhà, đừng thay cửa chính bằng loại cửa nhẹ, cửa kính hay khoét ô thoáng mà không hỏi ban quản lý.
Gia đình anh Phúc ở tầng 6 một chung cư tại Cần Thơ từng muốn khoét một ô kính trang trí trên cửa chính cho sáng. Ban quản lý giải thích cửa căn hộ thuộc thiết kế an toàn chung của toà nhà. Nhà anh chọn đèn hành lang trong nhà sáng hơn thay vì khoét cửa.
Báo ban quản lý thế nào để được sửa
Báo đúng cách giúp việc sửa nhanh hơn và không thành chuyện cãi nhau giữa hàng xóm. Một tin báo tốt có những phần sau:
- Tầng mấy, cửa nào: "tầng 11, cửa buồng thang phía cuối hành lang, gần căn 1112".
- Vấn đề cụ thể: "thả tay thì cửa dừng lại cách khung khoảng một gang, không chốt".
- Ảnh chụp hoặc đoạn video ngắn quay lúc thả tay.
- Thời điểm phát hiện, và đã thấy như vậy bao lâu nếu biết.
- Đề nghị cụ thể: kiểm tra, chỉnh tay co, thay gioăng, gỡ vật chèn.
- Hỏi lại thời gian dự kiến xử lý và hẹn kiểm lại.
Báo bằng văn bản hoặc qua kênh chính thức của toà nhà, giữ lại tin nhắn. Nếu cửa bị chèn do hàng xóm, nói chuyện trực tiếp một lần trước khi báo, và giải thích bằng chuyện khói chứ không phải chuyện luật lệ. Nếu báo nhiều lần mà không ai sửa, đưa ra ban quản trị hoặc họp cư dân, và có thể hỏi cảnh sát PCCC địa phương về trách nhiệm bảo trì.
Không chỉ buồng thang: các cửa ngăn cháy khác trong toà nhà
Ngoài cửa buồng thang, chung cư thường có cửa ngăn cháy ở nhiều chỗ khác: cửa chia đôi hành lang dài, cửa giữa sảnh thang máy và hành lang, cửa phòng thu gom rác, cửa phòng kỹ thuật điện, cửa từ tầng hầm để xe vào sảnh thang. Mỗi cánh cửa chia toà nhà thành từng khoang, để khói lửa ở khoang này không chạy sang khoang khác.
Cửa từ tầng hầm lên sảnh là cánh cửa đáng để ý nhất với cư dân. Tầng hầm có nhiều xe, và người đi xe lên xuống mỗi ngày thường chèn cửa này cho tiện xách đồ. Cửa phòng rác cũng hay bị chèn vì mùi. Cả hai chỗ đều có nhiều vật dễ cháy, nên cửa ở đó đóng hay mở rất có ý nghĩa.
Bạn không cần biết hết vị trí các cửa. Nguyên tắc chung là cửa nào có tay co tự đóng thì để nó tự đóng. Thấy cửa như vậy bị chèn, gỡ chèn ra khi tiện tay, và nếu nó cứ bị chèn lại ở cùng một chỗ, báo ban quản lý để họ tìm hiểu vì sao người ta cần chèn và giải quyết gốc của chuyện đó.
Dạy trẻ con về những cánh cửa nặng
Không đu, không chơi đóng mở. Cửa ngăn cháy đóng có lực, có thể kẹp ngón tay. Dặn trẻ không chơi ở cửa buồng thang, không đứng sát mép bản lề.
Không chèn cửa khi chơi trốn tìm. Trẻ hay chèn cửa buồng thang để chạy ra vào. Giải thích ngắn: cửa này đóng để giữ cầu thang sạch khói cho cả nhà mình.
Biết cách mở khi cần. Cho trẻ lớn tự mở thử cửa buồng thang một lần khi có người lớn đứng bên. Nếu trẻ không đẩy nổi, cả nhà biết để lúc thoát nạn có người lớn mở giúp.
Không trốn sau cửa buồng thang. Khi có chuông, trẻ phải đi theo người lớn xuống, không đứng chờ trong buồng thang một mình. Dặn rõ: lạc nhau thì đi xuống tới sân, tới đúng điểm tập trung đã hẹn.
Kể lại bằng lời của trẻ. Sau khi giải thích, hỏi trẻ: cửa này để làm gì, khi chuông kêu con làm gì. Trẻ nói lại được bằng lời của mình thì mới nhớ lâu. Không cần nhắc chuyện cháy nhiều lần làm trẻ sợ, chỉ cần hỏi lại vào dịp đi cầu thang bộ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cửa buồng thang thoát hiểm chung cư nặng và đóng mạnh?
Vì cửa được làm dày để chịu lửa và có tay co để tự đóng. Lực đóng giúp cửa chốt chặt vào khung. Nếu cửa quá nặng với người già và trẻ em, đề nghị bảo trì chỉnh lực đóng, không tháo tay co.
Chèn cửa buồng thang cho thoáng một chút có sao không?
Có. Cửa bị chèn không tự đóng được khi có cháy, khói từ hành lang tràn vào buồng thang và làm hỏng chính lối thoát của cả tầng. Hành lang bí thì đề nghị ban quản lý xử lý thông gió.
Cửa ngăn cháy được giữ mở bằng nam châm có đúng không?
Có thể đúng nếu toà nhà được thiết kế như vậy: nam châm giữ cửa mở trong giờ bình thường và tự nhả khi báo cháy kêu. Nếu không chắc, hỏi ban quản lý xem hệ thống đó có được kiểm tra không.
Tay co cửa bị chảy dầu thì có tự thay được không?
Không nên tự thay. Tay co cửa ngăn cháy phải đúng loại và chỉnh đúng lực để cửa chốt chặt. Báo ban quản lý kèm ảnh, việc thay là của đơn vị bảo trì toà nhà.
Có được dán đồ trang trí hay khoan móc lên cửa ngăn cháy không?
Không nên khoan, cắt hay gắn thêm thứ gì lên cửa ngăn cháy vì có thể làm giảm khả năng chịu lửa. Treo trang trí ngày lễ ở cửa căn hộ thì hỏi ban quản lý quy định của toà nhà.
Cửa buồng thang bị khoá vì chống trộm thì cư dân làm gì?
Báo ban quản lý bằng văn bản, nêu rõ cửa ở tầng nào, khoá ở phía nào. Lối thoát nạn phải mở được từ phía người cần thoát. Nếu không được giải quyết, có thể hỏi cảnh sát PCCC địa phương.