Khi chuông báo cháy chung cư kêu, hãy coi đó là cháy thật: đánh thức cả nhà, mặc đồ dài, cầm điện thoại và chìa khoá, sờ cửa chính bằng mu bàn tay trước khi mở, rồi đi xuống bằng cầu thang bộ thoát hiểm nếu hành lang còn đi được. Không dùng thang máy. Gọi 114 ngay khi thấy khói, lửa hoặc khi không chắc.
Nếu cửa nóng hoặc khói đặc đã tràn hành lang, đừng cố lao ra. Đóng cửa lại, chặn khe bằng khăn ướt, gọi 114 báo số tầng, số căn hộ và chờ cứu ở phòng có cửa sổ. Thang dây hay bất kỳ thiết bị hạ người nào chỉ là phương án cuối, và ở tầng cao thì thường không phải phương án. Phần dưới đây đi từng phút một, kèm một bảng để quyết định theo đúng tình trạng hành lang nhà bạn.
Vì sao nên coi mọi tiếng chuông là thật
Ở nhiều chung cư, chuông báo cháy từng kêu nhầm vài lần vì khói nấu nướng, bụi sửa nhà hay đầu báo bẩn. Sau vài lần như vậy, cư dân quen tai: người thì kéo chăn ngủ tiếp, người thì đứng ở cửa chờ xem hàng xóm làm gì. Chính thói quen chờ đợi này làm mất những phút quý nhất, khi khói chưa kịp tràn vào buồng thang và hành lang vẫn còn nhìn thấy đường.
Cách nghĩ an toàn hơn rất đơn giản: chuông kêu thì nhà mình chuẩn bị đi, vừa chuẩn bị vừa xác minh. Nếu sau đó ban quản lý thông báo là báo nhầm, cả nhà chỉ mất mười phút đứng ở sân. Nếu là cháy thật, mười phút ấy có thể là khoảng cách giữa việc đi xuống bình thường và việc bị kẹt lại trong căn hộ. Hai cái giá này không cân nhau.
Chị Ngân, sống ở tầng 12 một toà chung cư ở Hà Nội, kể nhà chị từng đứng ở cửa gần năm phút để nhìn sang căn đối diện. Lần đó là báo nhầm. Sau buổi họp cư dân, nhà chị đổi luật: chuông kêu là ai cũng mặc đồ, cầm túi đặt sẵn cạnh cửa, rồi mới hỏi chuyện.
Bốn việc trong phút đầu tiên
Phút đầu không cần nghĩ nhiều. Làm theo thứ tự này, ai trong nhà cũng làm được:
- Đánh thức mọi người và gọi to tên từng người. Trẻ nhỏ và người già ngủ say có thể không nghe chuông. Người lớn khoẻ nhất nhận trách nhiệm một người cần dắt.
- Mặc đồ dài, đi giày đế kín. Cầu thang thoát hiểm có thể có mảnh vỡ, nước, và đi chân đất xuống mười mấy tầng rất chậm. Không mất thời gian thay đồ đẹp.
- Cầm điện thoại, chìa khoá, đèn pin. Điện thoại để gọi 114 và báo vị trí; chìa khoá để quay vào căn hộ nếu hành lang không đi được; đèn pin vì điện có thể bị cắt.
- Đến cửa chính, sờ cửa và tay nắm bằng mu bàn tay. Nhìn khe dưới cửa xem có khói lọt vào không. Chỉ mở cửa khi cửa không nóng và không thấy khói, và mở chậm, người đứng nép sau cánh cửa.
Bốn việc này nên làm xong trong khoảng một đến hai phút. Nhà nào đã để sẵn túi nhỏ cạnh cửa, đèn pin ở đầu giường thì nhanh hơn hẳn. Đồ đạc, giấy tờ để trong két, vật nuôi chạy trốn dưới gầm giường không phải lý do để nán lại.
Xác minh nhanh mà không đứng chờ
Nghe loa thông báo của toà nhà. Nhiều chung cư có hệ thống loa phát thông báo theo tầng. Nếu loa nói rõ khu vực cháy và hướng thoát, làm theo loa. Nếu loa im lặng, đừng coi im lặng là không có gì.
Nhìn qua mắt thần trước khi mở. Mắt thần cho thấy hành lang có khói hay không, đèn chỉ dẫn lối thoát còn sáng hay không, hàng xóm đang đi về hướng nào. Việc này mất vài giây.
Ngửi và nghe. Mùi nhựa cháy, tiếng nổ lách tách, tiếng người hô hoán ở hành lang là dấu hiệu cháy thật. Mùi khói nấu nướng thì khác, nhưng ở trong căn hộ đóng kín rất khó phân biệt.
Không gọi điện cho bảo vệ rồi chờ. Đường dây bảo vệ lúc đó có thể bận vì cả trăm căn cùng gọi. Gọi một cuộc nếu muốn, nhưng vừa gọi vừa chuẩn bị ra cửa.
Không lên mạng hỏi nhóm cư dân. Đọc nhóm chat để biết có cháy không là cách mất thời gian phổ biến nhất. Tin nhắn trong nhóm thường chậm và mâu thuẫn nhau.
Hành lang thế nào thì làm gì
Sau khi sờ cửa và nhìn ra hành lang, bạn sẽ ở một trong bốn tình huống dưới đây. Mỗi tình huống có một hướng xử lý khác nhau:
| Bạn thấy gì | Nên làm | Không nên |
|---|---|---|
| Cửa không nóng, hành lang sạch, đèn sáng | Ra ngay, đóng cửa căn hộ sau lưng, đi cầu thang bộ xuống tầng trệt | Đi thang máy, quay lại lấy đồ |
| Có mùi khói nhẹ, nhìn thấy đường, buồng thang gần | Cúi thấp, che mũi bằng khăn, đi nhanh tới cửa buồng thang gần nhất | Chạy về phía khói để xem cháy ở đâu |
| Khói dày ở hành lang, không thấy cuối hành lang | Đóng cửa, chặn khe bằng khăn ướt, gọi 114, ở lại phòng có cửa sổ | Cố lao qua khói để tới cầu thang |
| Cửa nóng hoặc thấy lửa qua mắt thần | Không mở cửa, lùi vào trong, chặn khe, gọi 114, báo vị trí từ cửa sổ hoặc ban công | Mở cửa để nhìn, nhảy từ tầng cao |
Bảng này không thay cho chỉ dẫn của lực lượng cứu hộ. Khi gọi 114 hoặc khi có người hướng dẫn tại chỗ, làm theo chỉ dẫn đó. Đóng cửa căn hộ khi rời đi cũng quan trọng: cánh cửa đóng giữ cho lửa không lan ra hành lang và giữ cho căn nhà bạn ít hư hại hơn.
Cầm theo gì, bỏ lại gì
Thứ cầm theo chỉ nên vừa hai tay và không làm chậm bước. Dưới đây là danh sách thực tế, bạn có thể dán vào mặt trong tủ giày:
- Điện thoại, kể cả khi pin yếu: cuộc gọi 114 không cần nhiều pin.
- Chìa khoá hoặc thẻ từ căn hộ, để quay vào trú nếu buồng thang có khói.
- Đèn pin nhỏ hoặc đèn đeo đầu: hai tay rảnh để bám tay vịn và dắt người.
- Khăn hoặc áo vải cotton, nếu kịp làm ướt thì tốt.
- Thuốc thiết yếu của người già nếu đã để sẵn ở một chỗ.
- Bỏ lại: máy tính, két sắt, va li, xe đạp trẻ con, vật nuôi đã trốn kỹ.
Nhiều người tiếc giấy tờ nhà, sổ tiết kiệm. Cách giải quyết là chụp ảnh lưu sẵn và cất bản gốc ở chỗ an toàn từ lúc bình thường, chứ không phải lục két khi chuông đang kêu. Vật nuôi thì nếu nằm sẵn trong lồng cạnh cửa hãy mang theo, còn đã chạy trốn thì để lại và báo cho người cứu hộ khi xuống tới nơi.
Những chỗ hay sai trong mấy phút đầu
Đi thang máy cho nhanh. Thang máy có thể dừng ở đúng tầng có khói, kẹt giữa chừng khi mất điện, hoặc tự đưa về tầng trệt rồi khoá. Khi báo cháy, chỉ đi cầu thang bộ.
Mở cửa toang để xem. Mở cửa mà không sờ trước có thể đưa luồng khói nóng thẳng vào nhà. Luôn sờ, nhìn khe, rồi mới hé.
Đi lên mái thay vì đi xuống. Khói bốc lên, nên đi lên thường là đi vào chỗ khói dồn tới. Chỉ đi lên khi được hướng dẫn hoặc khi tầng dưới bị chặn và bạn biết chắc lối mái mở được.
Quay lại căn hộ lấy đồ. Đã ra tới sân thì không quay lên, kể cả khi thấy khói đã tan. Chờ lực lượng chữa cháy hoặc ban quản lý cho phép.
Đứng chắn lối ra ở sảnh. Xuống tới nơi thì đi ra xa toà nhà, tới điểm tập trung, để xe chữa cháy và người phía sau còn đường vào ra.
Câu cả nhà nên hỏi nhau từ hôm nay
Năm câu hỏi dưới đây nên được trả lời trong bữa cơm, khi chưa có chuyện gì. Nếu có câu nào cả nhà ngập ngừng, đó là chỗ cần chuẩn bị:
- Cầu thang thoát hiểm gần căn hộ nhà mình nhất ở bên trái hay bên phải khi bước ra cửa, và cái thứ hai ở đâu?
- Nếu chuông kêu lúc hai giờ sáng, ai dắt bà, ai bế bé?
- Đèn pin và chìa khoá để ở đâu để tìm được trong bóng tối?
- Xuống tới nơi thì cả nhà gặp nhau ở chỗ nào cụ thể: cổng nào, gốc cây nào?
- Ai gọi 114 và nói gì: tên toà, số tầng, số căn hộ, có bao nhiêu người trong nhà?
Cả nhà đi thử một lần từ cửa căn hộ tới cửa buồng thang vào ban ngày, đếm số bước và nhớ cửa buồng thang mở về phía nào. Đi thử xuống vài tầng bằng cầu thang bộ cũng được, nhưng không cần biến nó thành buổi tập căng thẳng. Mục tiêu là để khi có chuyện, chân tự biết đường.
Xuống tới nơi rồi thì làm gì tiếp
Ra khỏi buồng thang ở tầng trệt, đi thẳng ra ngoài và tránh xa toà nhà, đến chỗ ban quản lý chỉ định hoặc một khoảng sân rộng không nằm dưới ban công. Đứng sát chân toà nhà nguy hiểm vì đồ vật, kính vỡ có thể rơi xuống, và vì xe chữa cháy cần đỗ ở đó.
Điểm danh người nhà ngay. Nếu thiếu ai, đừng tự quay vào tìm. Báo cho lực lượng chữa cháy hoặc bảo vệ tên, tuổi, số căn hộ và chỗ người đó có thể đang ở, ví dụ "bà ngủ phòng trong cùng, đi lại chậm". Thông tin cụ thể giúp người cứu đi thẳng tới chỗ cần tới.
Nếu ai đó hít phải khói, ho kéo dài, khàn tiếng, chóng mặt hay có vết bỏng, báo ngay cho nhân viên y tế có mặt hoặc đưa đi cấp cứu, kể cả khi người đó nói mình không sao. Ảnh hưởng của khói có khi đến muộn. Không tự bôi thuốc hay chữa mẹo lên vết bỏng.
Cuối cùng là chờ. Chỉ lên lại căn hộ khi được thông báo an toàn. Sau sự việc, nếu thấy buồng thang bị chèn cửa, đèn chỉ dẫn tắt hay chuông kêu không rõ, ghi lại và góp ý với ban quản lý khi mọi việc đã yên.
Câu hỏi thường gặp
Chuông báo cháy chung cư kêu mà không thấy khói thì có cần xuống không?
Nên xuống. Không thấy khói trong căn hộ không có nghĩa là không có cháy ở tầng khác. Chuẩn bị và đi xuống bằng cầu thang bộ trong khi chờ thông báo, nếu là báo nhầm thì chỉ mất ít phút.
Sờ cửa bằng mu bàn tay để làm gì?
Để biết phía bên kia cửa có nóng không mà không bị bỏng lòng bàn tay, thứ bạn cần để bám tay vịn và dắt người. Cửa hoặc tay nắm nóng là dấu hiệu lửa hoặc khói nóng ở ngoài, không nên mở.
Nhà có trẻ nhỏ ngủ say thì nên làm gì trước?
Người lớn phân công từ trước ai bế trẻ. Khi chuông kêu, người đó đi thẳng tới phòng trẻ, không làm việc gì khác. Bế trẻ bằng một tay, tay còn lại bám tay vịn khi xuống cầu thang.
Đã xuống tới sân rồi mà thấy khói tan thì có được lên lại không?
Không nên tự lên. Khói có thể tan ở chỗ này nhưng còn ở buồng thang hay tầng khác, và lửa có thể bùng lại. Chờ lực lượng chữa cháy hoặc ban quản lý thông báo an toàn rồi mới về căn hộ.
Nhà ở tầng cao có nên dùng thang dây khi nghe chuông báo cháy không?
Thường là không. Thang dây chỉ là phương án cuối và hầu như không hợp với tầng cao của chung cư. Nếu không xuống được bằng cầu thang bộ, ở lại căn hộ, chặn khói, gọi 114 và báo vị trí thường là hướng an toàn hơn.
Gọi 114 khi chưa chắc có cháy có bị làm phiền không?
Khi thấy khói, lửa hoặc ngửi mùi cháy rõ, cứ gọi 114 và nói thật những gì bạn thấy. Người trực sẽ hỏi thêm để xử lý. Báo sớm vẫn hơn để mọi người đều nghĩ rằng ai đó đã gọi rồi.