Chiều dài thang dây phải tính từ chỗ móc treo (bậu cửa sổ hoặc mép lan can ban công) xuống tới mặt đất ngay bên dưới điểm thả, đo bằng thước thật, không suy ra từ số tầng. Cùng là "tầng 3" nhưng nhà nền cao, nhà có tầng lửng, nhà mà phía sau thấp hơn mặt đường có thể chênh nhau cả mét. Thang ngắn hơn khoảng cách thật thì bậc cuối lơ lửng trên không, người xuống phải buông tay nhảy — đúng lúc hoảng nhất.
Cách làm gọn nhất là đo hai lần bằng hai cách khác nhau, lấy số lớn hơn, rồi chọn thang có chiều dài ghi trên nhãn bằng hoặc dài hơn số đó, theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Nhớ rằng thang dây chỉ là đường thoát phụ khi cầu thang bị khói lửa chặn: lối đầu tiên vẫn là cầu thang, việc đầu tiên vẫn là gọi 114. Bài này chỉ lo phần đo, để món đồ cất trong hộp kia, nếu có ngày phải dùng, chạm được tới đất.
Vì sao không chọn chiều dài theo số tầng
Chiều cao tầng mỗi nhà một khác. Nhà ống xây đời cũ ở Hà Nội có tầng chỉ hơn 3 mét, nhà mới xây lại thường để tầng trệt cao hơn hẳn vì làm cửa cuốn, gác lửng để hàng. Hai nhà cùng ghi "tầng 3" mà chiều cao từ bậu cửa xuống đất có thể lệch nhau đáng kể. Bảng "tầng 2 dùng thang mấy mét" trên mạng chỉ là ước chừng cho một kiểu nhà nào đó, không phải nhà bạn.
Bậu cửa sổ không nằm ở mặt sàn. Bậu cửa phòng ngủ thường cao hơn sàn một đoạn, ban công thì móc lại treo vào lan can cao hơn sàn nữa. Thang treo từ đâu thì đo từ đó, không đo từ sàn trong nhà.
Mặt đất bên dưới không phải lúc nào cũng là vỉa hè. Phía sau nhà có thể là khe hẹp thấp hơn nền, là mái tôn của tầng trệt, là sân nhà hàng xóm. Chiều dài thang phụ thuộc vào chỗ chân thang thật sự chạm, nên phải nhìn kỹ bên dưới trước khi đo.
Mua dư một chút dễ xử lý, thiếu một chút thì không cứu được. Thang dài hơn vài bậc thì phần thừa nằm dưới đất, chỉ cần kiểm tra không vướng vào gì. Thang ngắn hơn thì không có cách nào kéo dài lúc khẩn cấp. Vì vậy khi phân vân giữa hai cỡ, người làm nghề thường khuyên chọn cỡ dài hơn, miễn là hợp với hướng dẫn của nhà sản xuất cho kiểu móc bạn dùng.
Ba cách đo, dùng được với dụng cụ gì
Không cần thiết bị chuyên dụng. Mỗi cách có chỗ mạnh, chỗ yếu riêng; dùng hai cách để kiểm chéo là đủ tin cho nhà ở.
| Cách đo | Cần gì | Hợp với | Chỗ dễ sai |
|---|---|---|---|
| Thả dây có vật nặng nhẹ từ bậu cửa xuống, đánh dấu rồi kéo lên đo bằng thước cuộn | Cuộn dây dù hoặc dây phơi, một chai nước nhỏ buộc đầu dây, thước cuộn | Cửa sổ và ban công nhìn thẳng xuống đất trống | Dây bị gió đưa lệch, vướng mái hiên; đánh dấu không ngay mép bậu |
| Thước laser đặt dưới đất chiếu lên mép bậu hoặc đặt trên bậu chiếu xuống | Thước đo khoảng cách bằng laser loại dân dụng, một miếng bìa cứng làm mặt hứng | Tường phẳng, không có ban công tầng dưới che | Chiếu xiên thay vì thẳng đứng; hứng nhầm vào mái hiên giữa chừng |
| Cộng chiều cao từng tầng từ bản vẽ hoặc đếm bậc cầu thang nhân chiều cao một bậc, rồi cộng chênh lệch sàn với bậu | Bản vẽ xin phép xây dựng hoặc thước đo một bậc thang | Kiểm chéo, khi không tiện thò dây ra ngoài | Quên phần nền tầng trệt cao hơn mặt đất, quên chiều cao bậu cửa |
Hai cách đầu đo thẳng, cách thứ ba tính ra. Nếu số tính và số đo lệch nhau hơn chiều cao một bậc cầu thang, đo lại; thường là quên một đoạn nền hoặc dây bị lệch.
Đo bằng dây thả: các bước cho người không quen
Đây là cách đơn giản nhất, làm vào ban ngày, trời lặng gió, có hai người: một ở trên, một ở dưới đất.
- Người dưới đất đứng sang một bên, không đứng ngay dưới cửa, dọn chỗ dưới chân tường để không có xe, chậu cây che mất mặt đất.
- Người trên nhà đứng vững trong phòng, không ngồi lên bậu, không nhoài nửa người ra ngoài. Nếu phải với tay qua chuồng cọp hay song cửa thì chỉ thò tay, thân người ở trong.
- Buộc chai nước nhỏ vào đầu dây, thả từ từ ngay sát mép bậu chỗ định đặt móc thang cho tới khi người dưới báo chai vừa chạm đất.
- Kẹp một cái kẹp phơi quần áo vào dây đúng ngang mép bậu, kéo dây vào trong.
- Trải dây trên sàn, đo từ đầu buộc chai tới kẹp bằng thước cuộn, ghi lại số đo kèm tên phòng.
- Làm lại lần thứ hai. Hai số lệch nhau quá một gang tay thì tìm nguyên nhân (gió, dây vướng) rồi đo lần ba.
Cách này cũng cho bạn thấy luôn đường đi của thang: chai nước có đập vào máy lạnh, mái tôn hay dây điện nào trên đường xuống không. Thấy vướng là dấu hiệu nên chọn cửa khác làm điểm thả, việc chọn và lắp điểm neo thì nhờ thợ xem.
Thước laser: nhanh nhưng phải chiếu cho thẳng
Thước laser dân dụng đo nhanh, một người cũng làm được, nhưng nó đo khoảng cách từ đầu thước tới chỗ tia chạm, không biết tia có thẳng đứng hay không. Đứng dưới đất chiếu chéo lên bậu là ra một số dài hơn thực tế. Muốn chuẩn, đặt thước sát chân tường ngay dưới cửa, áp lưng thước vào tường để tia chạy dọc mặt tường, nhờ người trên nhà giữ một miếng bìa cứng ngang mép bậu làm mặt hứng.
Cách ngược lại là người trên nhà đặt thước trên bậu chiếu xuống mặt đất. Cách này tiện khi bên dưới là đất trống, nhưng nếu tầng dưới có ban công nhô ra, mái hiên hay giàn phơi, tia sẽ dừng ở đó và báo một số ngắn hơn. Số ngắn là số nguy hiểm nhất, vì nó dẫn tới mua thang thiếu.
Mẹo kiểm nhanh: đo hai lần, một lần từ trên xuống, một lần từ dưới lên. Hai số khớp nhau trong khoảng vài phân là đáng tin. Hai số lệch nhau xa thì gần như chắc có vật cản giữa chừng, khi đó quay về cách thả dây để nhìn tận mắt.
Thước laser không thay được việc nhìn bên dưới. Nó cho biết bao nhiêu mét, không cho biết chân thang sẽ đáp xuống chỗ an toàn hay đáp xuống mái tôn, bồn cây, lan can sắt nhọn.
Ghi số đo thế nào để mua đúng
Một nhà thường có hai ba điểm thả. Ghi thành một bảng nhỏ dán trong tủ đồ khẩn cấp, lúc đi mua mang theo, lúc thay thang sau này cũng còn dùng được. Ví dụ dưới đây là của nhà anh Quân ở Hà Nội, nhà ống bốn tầng, mỗi tầng một phòng ngủ phía sau.
| Phòng | Điểm treo | Số đo lần 1 | Số đo lần 2 | Bên dưới là gì | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| Phòng con tầng 2 | Bậu cửa sổ sau | đo bằng dây | đo bằng laser | Khe sau nhà, nền xi măng | Hai số khớp, chọn cỡ bằng hoặc dài hơn |
| Phòng bố mẹ tầng 3 | Lan can ban công sau | đo bằng dây | tính theo bậc cầu thang | Mái tôn tầng trệt nhô ra | Dây chạm mái tôn trước khi tới đất, cần thợ xem lại điểm thả |
| Phòng làm việc tầng 4 | Cửa sổ sau | chưa đo | chưa đo | Như trên | Hỏi người bán và cảnh sát PCCC xem tầng này có nên dùng thang dây |
Bảng cố ý không ghi một con số chung cho cả nhà. Mỗi điểm thả có số riêng, và có điểm sau khi đo mới thấy không nên dùng làm điểm thả. Cột "bên dưới là gì" nhiều khi quan trọng hơn cột số mét.
Những chỗ hay sai khi đo và vì sao
Phần lớn các lần mua nhầm cỡ đến từ vài lỗi lặp đi lặp lại:
- Đo từ sàn trong phòng thay vì từ mép bậu hay mép lan can. Móc thang treo ở đâu thì chiều dài bắt đầu từ đó.
- Đo tới mái hiên, mái tôn tầng dưới rồi tưởng là mặt đất. Mái tôn không phải chỗ đứng, nó trơn, có thể sụp và còn bị nóng lên khi có cháy ở tầng trệt.
- Quên nền nhà cao hơn mặt đường, nhất là nhà đã nâng nền chống ngập. Chênh lệch này nằm ngay ở chân tường, đo bằng dây thì thấy, tính theo bản vẽ thì hay sót.
- Lấy số trung bình của hai lần đo. Số đo dài hơn mới là số dùng để chọn thang; trung bình là cách chia thiếu.
- Đo một cửa rồi suy cho cả nhà. Cửa trước và cửa sau cùng tầng có thể có mặt đất bên dưới ở hai độ cao khác nhau.
- Tin con số trong mô tả sản phẩm mà không đọc nhãn. Có nơi ghi tổng chiều dài cả phần móc, có nơi ghi chiều dài phần bậc. Hỏi rõ người bán chiều dài nào, đối chiếu với nhãn và hướng dẫn của nhà sản xuất.
Đo xong rồi, việc nào không cần làm
Không cần tự trèo thử từ tầng trên xuống để "kiểm tra chiều dài". Chiều dài kiểm bằng thước là đủ; leo thử ở độ cao thật là việc rủi ro, không đem lại thông tin gì mà cuộn dây và chai nước chưa cho bạn. Nếu cả nhà muốn làm quen với cảm giác thang, tập ở độ cao thấp, có người giữ, theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Không cần mua thang theo cỡ dài nhất có bán "cho chắc". Thang quá dài so với cửa sổ tầng 2 thì phần thừa dồn đống dưới chân, dễ làm người xuống vấp, lại nặng hơn khi bê ra cửa. Chọn cỡ vừa đủ, dư một chút theo hướng dẫn, là hợp lý.
Không cần đo lại mỗi năm, trừ khi nhà có thay đổi: nâng nền, lợp thêm mái hiên tầng dưới, hàng xóm làm mái lấn sang, đổi phòng ngủ. Lịch kiểm tình trạng thang thì tách riêng, đừng nhập vào việc đo.
Câu cả nhà nên hỏi nhau sau khi có số đo: "Nếu cầu thang có khói, phòng này thoát ra đâu, và chân thang sẽ chạm xuống chỗ nào?" Trả lời được câu đó là việc đo đã xong phần của nó.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chọn thang dây dài hơn số đo không?
Nên chọn thang có chiều dài bằng hoặc dài hơn số đo lớn nhất của bạn, không chọn loại ngắn hơn. Dư bao nhiêu là vừa thì đọc hướng dẫn của nhà sản xuất cho kiểu móc đang dùng và hỏi người bán, vì mỗi loại móc chiếm một đoạn khác nhau.
Tầng hai nhà mình thì cần thang dây dài bao nhiêu mét?
Không có một con số đúng cho mọi nhà, vì chiều cao tầng, chiều cao bậu và nền nhà mỗi nơi một khác. Đo từ mép bậu hoặc lan can chỗ móc treo xuống mặt đất ngay bên dưới bằng hai cách, lấy số lớn hơn rồi đối chiếu nhãn sản phẩm.
Bên dưới cửa sổ là mái tôn thì đo tới mái tôn hay tới đất?
Đo tới chỗ đứng an toàn thật sự, thường là mặt đất. Mái tôn trơn, có thể sụp và có thể nóng lên nếu đám cháy ở tầng trệt. Nếu thang buộc phải đi qua mái tôn, nên nhờ thợ và cảnh sát PCCC địa phương xem có điểm thả khác tốt hơn không.
Đo bằng thước laser có chính xác không?
Đủ chính xác cho việc chọn thang nếu tia chiếu thẳng đứng dọc mặt tường và không bị mái hiên, ban công tầng dưới chặn giữa chừng. Đo cả chiều lên lẫn chiều xuống, hai số khớp nhau mới dùng; lệch xa thì đo lại bằng cách thả dây.
Đo xong thấy cửa sổ tầng trên cùng quá cao thì làm gì?
Đừng cố mua thang thật dài cho xong. Hỏi cảnh sát PCCC địa phương và người bán xem độ cao đó có hợp với loại thang nào theo hướng dẫn của nhà sản xuất không, đồng thời tính lối thoát khác như lên mái, sang nhà bên, hoặc chuyển phòng ngủ của người khó leo xuống tầng thấp.
Có cần nhờ thợ đến đo không?
Việc đo thì người nhà làm được nếu đứng vững trong phòng và không nhoài người ra ngoài. Phần cần thợ là xem điểm neo có đủ chắc, bậu cửa có chịu được móc treo không và đường thả có vướng điện, máy lạnh không; những việc đó không nên tự đoán.