Cầu thang thoát hiểm là lối đầu tiên và quan trọng nhất khi chung cư có cháy. Mỗi tầng chung cư thường có hơn một buồng thang thoát hiểm; bạn nên biết cả hai, đi xuống chứ không đi lên, bám tay vịn, đóng cửa buồng thang sau lưng, và quay vào một tầng sạch hơn nếu gặp khói dày ở phía dưới.
Buồng thang chỉ cứu được người khi nó trống và cửa của nó đóng. Giày dép, xe đạp, thùng đồ, cánh cửa bị chèn mở là những thứ biến lối thoát thành chỗ nghẽn. Bài này giúp bạn tìm đúng lối, đi đúng cách và tự kiểm buồng thang tầng mình. Gọi 114 ngay khi thấy cháy. Thang dây, nếu có, chỉ là phương án cuối cho nhà thấp tầng, không thay được cầu thang.
Buồng thang thoát hiểm khác cầu thang thường ở chỗ nào
Trong chung cư, cầu thang thoát hiểm thường nằm trong một buồng kín bằng tường, có cửa ngăn cháy ở mỗi tầng. Cánh cửa đó tự đóng lại sau khi người đi qua, để khói và lửa từ hành lang không lọt vào buồng thang. Nhờ vậy buồng thang giữ được không khí thở được lâu hơn hành lang.
Ở nhiều toà nhà cao tầng, buồng thang còn được thiết kế để khói khó vào, ví dụ có quạt thổi không khí vào buồng thang khi báo cháy để áp suất trong buồng cao hơn hành lang. Khi đó, mở cửa buồng thang bạn có thể cảm thấy một luồng gió đẩy ra. Đó là hệ thống đang làm việc, không phải điều đáng lo. Không phải chung cư nào cũng có hệ thống này, và nó chỉ hiệu quả khi cửa buồng thang được giữ đóng.
Cầu thang chính ở sảnh, cầu thang trang trí nối hai tầng thương mại hay cầu thang ngoài trời dẫn xuống bãi xe không phải lúc nào cũng là lối thoát nạn. Muốn biết đâu là lối thoát, nhìn hướng chỉ dẫn của đèn thoát nạn trên hành lang và sơ đồ thoát nạn treo ở mỗi tầng, hoặc hỏi thẳng ban quản lý.
Tầng nào cũng nên biết hai lối
Lối gần nhất có thể bị chặn. Nếu cháy xuất phát gần buồng thang bên trái, khói sẽ dồn về phía đó. Người chỉ biết một lối sẽ đứng sững lại giữa hành lang. Người biết lối thứ hai chỉ cần quay đầu.
Đếm cửa từ căn hộ tới mỗi buồng thang. Khi khói làm tối hành lang, đếm cửa căn hộ bằng tay trên tường dễ hơn nhìn. Ví dụ: "ra cửa rẽ phải, qua bốn cửa là buồng thang; rẽ trái qua sáu cửa là buồng thang thứ hai".
Nhớ cửa buồng thang mở về phía nào. Hầu hết cửa buồng thang mở theo hướng đi thoát, tức là đẩy từ hành lang vào. Biết trước thì không mất thời gian kéo nhầm chiều trong hoảng loạn.
Biết buồng thang dẫn ra đâu ở tầng trệt. Có buồng thang mở thẳng ra sân, có buồng thang dẫn qua sảnh hoặc xuống tầng hầm. Đi thử một lần để biết mình cần ra ở tầng nào và đừng đi quá xuống hầm, nơi khói có thể tụ lại.
Đi xuống buồng thang cho đúng
Lúc thoát nạn, cả toà nhà cùng đi xuống một lúc. Đi đúng cách giúp mình và người khác cùng nhanh hơn:
- Vào buồng thang rồi đóng cửa lại sau lưng. Không chèn cửa để người sau đi cho tiện.
- Bám tay vịn, đi đều, không chạy, không nhảy bậc. Một người ngã trên cầu thang có thể làm cả dòng người phía sau dừng lại.
- Đi về một bên để chừa chỗ cho lính cứu hoả đi lên. Khi nghe tiếng họ, nép sát vào tường.
- Dắt trẻ nhỏ đi phía trong, sát tường, người lớn đi phía tay vịn. Người già đi trước để người lớn đi sau đỡ khi cần.
- Đếm tầng hoặc nhìn số tầng sơn trên tường buồng thang để biết mình đã tới tầng ra ngoài chưa.
- Ra tới tầng trệt thì đi khỏi buồng thang và ra xa toà nhà, không đứng lại ở chân cầu thang hay ngay cửa ra.
Nếu có người đi rất chậm phía trước, đừng chen ép. Nói to để họ biết có người phía sau, và nếu cầu thang đủ rộng thì vượt qua ở đoạn chiếu nghỉ. Chen lấn trên cầu thang hẹp là nguyên nhân gây ngã phổ biến khi thoát nạn.
Gặp khói ở tầng dưới thì làm gì
Dừng lại, không đi tiếp vào khói. Khói dày ở các tầng phía dưới thường có nghĩa là cháy ở gần đó, hoặc cửa buồng thang ở tầng cháy đang bị mở. Đi xuyên qua vài tầng khói là việc rất rủi ro.
Đi lên lại vài tầng và vào một tầng sạch. Mở cửa buồng thang ở một tầng phía trên, nhìn và ngửi hành lang. Nếu hành lang sạch, vào đó, đóng cửa buồng thang và đi sang buồng thang thứ hai ở đầu kia của tầng.
Nếu không còn lối nào, tìm chỗ trú và báo vị trí. Gõ cửa một căn hộ ở tầng sạch, hoặc đứng ở chỗ có cửa sổ, rồi gọi 114 báo đang ở tầng nào, buồng thang nào.
Không đi lên mái nếu không chắc. Cửa lên mái nhiều nơi bị khoá vì an ninh. Chạy lên mái rồi gặp cửa khoá là bị kẹt giữa khói từ dưới bốc lên. Chỉ lên mái khi được hướng dẫn hoặc đã biết chắc từ trước cửa mái mở được và mái là khu vực lánh nạn.
Những thứ hay thấy trong buồng thang và vì sao phải dọn
Đi một vòng buồng thang tầng mình và hai tầng lân cận, bạn có thể gặp vài thứ trong bảng này. Mỗi thứ đều có lý do để không được nằm ở đó:
| Thấy gì | Vì sao nguy hiểm | Làm gì |
|---|---|---|
| Giày dép, kệ giày ở chiếu nghỉ | Vấp ngã khi đi trong tối, chắn bậc | Dọn về căn hộ, nhắc nhẹ hàng xóm |
| Xe đạp, xe trẻ em, xe lăn để gấp | Thu hẹp lối đi, dễ đổ chắn cả bậc | Đề nghị ban quản lý có chỗ để xe riêng |
| Thùng carton, bao rác, đồ chuyển nhà | Thêm vật dễ cháy ngay trong lối thoát | Báo ban quản lý thu dọn |
| Cửa buồng thang bị chèn bằng gạch, dép | Khói vào buồng thang, cả lối thoát bị nhiễm khói | Gỡ chèn, báo ban quản lý nếu cửa khó đóng |
| Đèn chiếu sáng, đèn chỉ dẫn hỏng | Không thấy đường khi mất điện | Ghi tầng, chụp ảnh, báo ban quản lý |
| Cửa ra ở tầng trệt bị khoá | Đi xuống tới nơi mà không ra được | Báo ngay, đây là việc phải sửa trong ngày |
Khi nhắc hàng xóm, nói về chuyện an toàn của cả tầng thay vì chỉ trích. Nhiều người để giày ở buồng thang vì cho rằng chỗ đó ít ai đi, mà không biết đó chính là lối duy nhất còn thở được khi hành lang có khói.
Người đi chậm và cầu thang dài
Đi bộ xuống mười lăm hay hai mươi tầng là việc nặng với người lớn tuổi, người đau khớp, phụ nữ mang thai hay người đang bế con nhỏ. Họ cần đi đều, có chỗ nghỉ ở chiếu nghỉ, và không nên bị dòng người phía sau thúc ép. Người đi cùng nên đi phía dưới họ, để đỡ được nếu họ hụt chân.
Bà Liên, sống tầng 5 một chung cư ở Hải Phòng, đau khớp gối và quen đi thang máy. Con trai bà đã đưa bà đi thử cầu thang thoát hiểm một buổi chiều, đi chậm từng tầng, để bà biết bám tay vịn bên nào và tầng trệt ra cửa nào. Bà xuống hết năm tầng trong vài phút, chậm nhưng tự đi được, và lần sau chuông kêu bà không còn hoảng.
Với người không đi cầu thang được, như người ngồi xe lăn hoặc nằm một chỗ, cần một kế hoạch riêng làm từ trước cùng gia đình và ban quản lý, và thường là ở lại chỗ an toàn chờ cứu. Chủ đề này có những bài riêng về thoát hiểm cho người già và người khuyết tật, nên ở đây chỉ nhắc một điều: hãy báo trước với ban quản lý trong nhà có người như vậy, ở căn nào.
Đi thử buồng thang một lần với cả nhà
Một buổi chiều cuối tuần là đủ. Không cần đi hết hai mươi tầng, chỉ cần mọi người biết đường và biết những chỗ dễ nhầm. Những việc nên làm trong lần đi thử:
- Từ cửa căn hộ, đi tới buồng thang gần nhất, đếm số cửa căn hộ đi qua và nhớ buồng thang ở bên tay nào.
- Quay lại, đi tới buồng thang thứ hai ở đầu kia, đếm tương tự.
- Mở cửa buồng thang, xem cửa mở về phía nào, thả tay xem cửa có tự đóng không.
- Đi xuống vài tầng, để ý số tầng sơn trên tường, tay vịn liền hay đứt đoạn, bậc nào cao thấp khác thường.
- Ở tầng trệt, tìm cửa ra ngoài và xem nó mở ra sân, ra sảnh hay dẫn tiếp xuống hầm.
- Chốt với nhau một điểm tập trung cụ thể ngoài sân, cách xa toà nhà.
Trẻ con thường thích lần đi thử này nếu người lớn biến nó thành trò đếm cửa, đếm tầng. Đừng dọa trẻ bằng chuyện cháy, chỉ nói đây là đường đi khi có chuông kêu. Với người giúp việc hay người thân đến ở tạm, dẫn họ đi một lần ngay trong tuần đầu tiên.
Khi mất điện trong buồng thang
Khi có cháy, điện của toà nhà có thể bị cắt, hoặc lực lượng chữa cháy cắt điện để an toàn. Buồng thang thoát hiểm thường có đèn chiếu sáng sự cố chạy bằng ắc quy, nhưng đèn có thể hỏng hoặc yếu. Vì vậy đèn pin hoặc đèn đeo đầu cầm theo khi thoát nạn rất có ích, và điện thoại chỉ nên là đèn dự phòng vì bạn cần pin để gọi.
Trong bóng tối, đi chậm hơn, một tay luôn bám tay vịn. Đếm bậc ở đoạn đầu tiên để biết mỗi đoạn có bao nhiêu bậc, các đoạn sau thường giống nhau. Ở chiếu nghỉ, tay vịn quay đầu, bạn cũng quay theo. Không chiếu đèn thẳng vào mắt người đi ngược lên.
Cô Mai ở tầng 18 một chung cư tại Đà Nẵng có thói quen để đèn đeo đầu trong ngăn tủ giày từ sau một lần cúp điện, khi cả nhà phải đi bộ xuống lấy đồ ăn. Lần đó cô nhận ra mình không nhớ tay vịn ở bên nào, và hai đoạn cầu thang gần tầng trệt có bậc cao hơn hẳn. Những chi tiết nhỏ như vậy chỉ biết được khi đã đi qua một lần.
Câu hỏi thường gặp
Chung cư có mấy cầu thang thoát hiểm mỗi tầng?
Tuỳ thiết kế của từng toà nhà, nhưng chung cư thường có hơn một buồng thang thoát hiểm ở mỗi tầng. Cách chắc nhất là xem sơ đồ thoát nạn của tầng mình và tự đi tìm cả hai lối vào ban ngày.
Mở cửa buồng thang thấy gió thổi mạnh ra có phải lỗi không?
Thường không phải lỗi. Nhiều toà cao tầng có hệ thống thổi không khí vào buồng thang khi báo cháy để giữ khói ở ngoài. Cứ đẩy cửa đi vào và để cửa tự đóng lại sau lưng.
Khi cháy nên đi lên mái hay đi xuống?
Nên đi xuống bằng cầu thang thoát hiểm. Khói bốc lên cao nên đi lên thường là đi vào chỗ khói dồn tới, và cửa mái có thể bị khoá. Chỉ lên mái khi được hướng dẫn hoặc biết chắc đó là lối lánh nạn.
Có được để giày dép ngoài buồng thang thoát hiểm không?
Không nên. Buồng thang và chiếu nghỉ là lối thoát chung của cả toà, mọi vật để ở đó đều có thể làm người khác vấp ngã trong tối hoặc làm hẹp lối. Để giày dép trong căn hộ hoặc chỗ ban quản lý quy định.
Nếu cửa buồng thang ở tầng trệt bị khoá thì sao?
Lúc có cháy, quay lên một tầng và đi sang buồng thang khác, đồng thời gọi 114 báo vị trí. Lúc bình thường, báo ngay ban quản lý vì cửa ra cuối cùng của lối thoát nạn phải mở được khi có sự cố.
Đi bộ xuống nhiều tầng mệt quá có được dừng lại không?
Được, nhưng dừng ở chiếu nghỉ, nép sát tường để người khác vẫn đi qua. Thở đều vài nhịp rồi đi tiếp. Không ngồi chắn giữa bậc và không quay lại tầng trên để chờ thang máy.